قانون جدید خرید و فروش آنلاین طلا در راه است؛ مجوز پلتفرم‌های طلا تغییر می‌کند | تکلیف طلای مردم چه می‌شود؟
به گزارش منابع خبری در روز یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵، صدور مجوز فعالیت پلتفرم‌های خرید و فروش اینترنتی طلا در مسیر تغییر قرار گرفته است؛ تصمیمی که می‌تواند ساختار نظارت صنفی بر یکی از بازارهای پرطرفدار سرمایه‌گذاری خرد را دگرگون کند.
نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان طلا و جواهر تهران، اعلام کرده است که در جلسه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵ هیئت عالی نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت، بر اساس مصوبه شماره ۱۳۸، مقرر شده کسب‌وکارهای فعال در فضای مجازی مجوز خود را از اتحادیه تخصصی مرتبط با فعالیتشان دریافت کنند.
به گفته او، این تغییر صرفاً به بازار طلا محدود نیست و می‌تواند سایر مشاغل اینترنتی را نیز در بر بگیرد. بااین‌حال، برای پلتفرم‌های فروش طلای آب‌شده که در سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی داشته‌اند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بذرافشان تأکید کرده که مصوبه هنوز ابلاغ نشده و پیش‌بینی می‌کند ابلاغ رسمی آن حداکثر طی یک ماه آینده انجام شود. بنابراین، در شرایط فعلی نباید انتقال مسئولیت صدور مجوز را اقدامی کاملاً اجرایی‌شده تلقی کرد.
مجوز فروش آنلاین طلا از کدام اتحادیه باید دریافت شود؟
بر اساس سازوکار پیش‌بینی‌شده در دستورالعمل سال ۱۴۰۴، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی مرجع صدور، تمدید و ابطال مجوز سکوهای معاملات آنلاین طلا و نقره بود.
اما طبق تصمیم جدیدی که رئیس اتحادیه طلا تشریح کرده، قرار است این وظیفه به اتحادیه تخصصی طلا و جواهر منتقل شود.
تغییر مرجع صدور مجوز به معنای آن است که بررسی صلاحیت صنفی پلتفرم‌ها می‌تواند با مشارکت مستقیم‌تر مجموعه‌ای انجام شود که در زمینه معاملات، استانداردها و فعالیت واحدهای طلا و جواهر تخصص دارد.
البته یک موضوع حقوقی مهم وجود دارد: دستورالعمل قبلی هیئت وزیران صراحتاً اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی را مسئول صدور مجوز معرفی کرده بود. در نتیجه، نحوه هماهنگی مصوبه جدید با مقررات بالادستی و اصلاحات قبلی باید در متن نهایی ابلاغیه مشخص شود.
کاهش ۵۵ درصدی تولید طلا؛ چرا اتحادیه با فروش طلای آب‌شده مخالف است؟
یکی از مهم‌ترین دلایل پیگیری تغییر نظام صدور مجوز، نگرانی فعالان صنعت طلا از افزایش خرید و فروش طلای آب‌شده در فضای مجازی است.
نادر بذرافشان مدعی شده که طی دو سال گذشته، هم‌زمان با گسترش فعالیت پلتفرم‌های فروش طلا، میزان تولید در بخشی از صنعت طلا و جواهر بین ۳۵ تا ۵۵ درصد کاهش یافته است.
او معتقد است افزایش خرید طلای آب‌شده به جای مصنوعات طلا، چرخه تولید و توزیع را تحت فشار قرار داده و زیان‌هایی برای فعالان این صنعت ایجاد کرده است.
بااین‌حال، باید میان کاهش تولید و علت آن تفاوت قائل شد. آمار اعلامی رئیس اتحادیه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند تمام کاهش تولید ناشی از فعالیت پلتفرم‌های آنلاین بوده است.
افزایش قیمت طلا، افت قدرت خرید خانوارها، کاهش تقاضا برای مصنوعات زینتی و تغییر رفتار سرمایه‌گذاران نیز می‌توانند بر میزان تولید اثرگذار باشند.
بسیاری از خریداران به دلیل هزینه ساخت و اختلاف قیمت خرید و فروش مصنوعات طلا، ترجیح می‌دهند سرمایه خود را در قالب طلای آب‌شده نگهداری کنند.
از همین رو، محدودکردن فعالیت پلتفرم‌ها بدون بررسی دلایل اقتصادی کاهش تقاضا برای مصنوعات، الزاماً به بازگشت رونق تولید منجر نخواهد شد.
تکلیف طلای خریداری‌شده مردم از پلتفرم‌های آنلاین چه می‌شود؟
مهم‌ترین نگرانی کاربران پس از انتشار خبر تغییر مجوز، وضعیت موجودی طلایی است که در حساب‌های آنلاین خود نگهداری می‌کنند.
بررسی اظهارات رئیس اتحادیه نشان می‌دهد مصوبه مورد بحث درباره تغییر مرجع صدور مجوز است و تاکنون تصمیمی مبنی بر ابطال عمومی خریدهای قبلی یا الزام همه کاربران به فروش دارایی خود اعلام نشده است.
بنابراین، خبر تغییر مرجع صدور مجوز به معنای تعطیلی فوری تمام پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا یا از بین رفتن مالکیت مشتریان نیست.
بااین‌حال، وضعیت حقوقی هر پلتفرم باید به‌صورت مستقل بررسی شود و داشتن مجوز نیز به‌تنهایی تضمین‌کننده بازپرداخت یا تحویل بی‌دردسر دارایی نیست.
طبق دستورالعمل اجرایی معاملات برخط طلا، فروش باید متناسب با موجودی قابل‌تأیید در خزانه انجام شود. همچنین تعهدات مربوط به تحویل فیزیکی و ثبت اطلاعات معاملات باید رعایت شود.
کاربران بهتر است اطلاعات معاملات، رسیدهای خرید و موجودی ثبت‌شده خود را نگهداری کنند و از شرایط تحویل فیزیکی طلا آگاه باشند.
قانون جدید فروش آنلاین طلا چه زمانی اجرایی می‌شود؟
رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران پیش‌بینی کرده که مصوبه هیئت عالی نظارت حداکثر یک ماه پس از اعلام خبر ابلاغ شود.
با توجه به تاریخ ۱۰ آبان ۱۴۰۵، این پیش‌بینی به معنای احتمال ابلاغ تا حوالی ۱۰ آذر ۱۴۰۵ است؛ البته این تاریخ قطعی یا مهلت رسمی قانونی محسوب نمی‌شود.
پس از ابلاغ، باید چند موضوع مشخص شود: شرایط دریافت مجوز جدید، وضعیت اعتبار مجوزهای موجود، مهلت احتمالی تطبیق فعالیت پلتفرم‌ها و نحوه تقسیم وظایف میان اتحادیه تخصصی و سایر نهادهای نظارتی.
تا زمانی که متن رسمی مصوبه و دستورالعمل‌های اجرایی منتشر نشود، نمی‌توان درباره الزام فوری پلتفرم‌های فعال به دریافت مجوز جایگزین یا توقف فعالیت آن‌ها حکم قطعی داد.
نقش بانک مرکزی در خرید و فروش آنلاین طلا تغییر کرده است؟
تغییر مرجع صدور مجوز در شرایطی مطرح شده که دولت پیش‌تر نیز بخشی از مقررات بازار آنلاین طلا را اصلاح کرده بود.
بر اساس اصلاحیه تصویب‌شده در ۱۲ مهر و ابلاغ‌شده در ۲۶ مهر ۱۴۰۵، شرط دریافت تأییدیه بانک مرکزی برای صدور، تمدید و ابطال مجوز پلتفرم‌های طلا از دستورالعمل قبلی حذف شده است.
همچنین تغییراتی در نحوه راهبری سامانه ناظر و تقسیم مسئولیت دستگاه‌های مرتبط ایجاد شده است. با وجود این، حذف شرط تأییدیه از فرایند مجوزدهی به معنای پایان تمام مسئولیت‌های بانک مرکزی در زیرساخت‌های این بازار نیست.
از سوی دیگر، در ۱۸ مهرماه نیز محدودیت‌هایی برای استفاده از بستر بانک‌ها و نئوبانک‌ها در فروش یا هدایت مشتریان به معاملات آنلاین طلا اعلام شده بود.
این محدودیت به معنای ممنوعیت عمومی خرید طلا از تمام پلتفرم‌های مستقل و دارای مجوز نبود.
در نتیجه، بازار طلای آنلاین در فاصله کوتاهی با چند تغییر مقرراتی مواجه شده و هماهنگی میان این تصمیم‌ها برای جلوگیری از سردرگمی کسب‌وکارها و مشتریان اهمیت دارد.
آیا نظارت اتحادیه طلا امنیت خرید اینترنتی را افزایش می‌دهد؟
واگذاری صدور مجوز به اتحادیه تخصصی می‌تواند زمینه بررسی دقیق‌تر صلاحیت حرفه‌ای فعالان این حوزه را فراهم کند.
اتحادیه‌های تخصصی با مسائل مربوط به عیار، اصالت، معاملات فیزیکی و استانداردهای صنف طلا آشنایی دارند. استفاده از این ظرفیت ممکن است در شناسایی تخلفات و ارزیابی فعالیت شرکت‌ها مؤثر باشد.
اما امنیت معاملات آنلاین تنها به تخصص صنفی محدود نمی‌شود. حفاظت از اطلاعات کاربران، امنیت پرداخت، امکان پاسخگویی در زمان اختلال سامانه و اطمینان از وجود پشتوانه واقعی طلا نیز ضرورت دارد.
از سوی دیگر، سخت‌گیری بیش از اندازه در صدور مجوز ممکن است ورود کسب‌وکارهای جدید را دشوارتر کند و رقابت را کاهش دهد.
بنابراین، موفقیت نظام جدید نظارتی به ایجاد تعادل میان حفاظت از دارایی مردم، حمایت از تولیدکنندگان و حفظ رقابت در بازار دیجیتال وابسته خواهد بود.
مردم هنگام خرید طلای آنلاین به چه نکاتی توجه کنند؟
با توجه به تغییرات مقرراتی و حساسیت معاملات طلا، خریداران باید پیش از واریز وجه چند موضوع را بررسی کنند:
-
اعتبار مجوز کسب‌وکار و امکان استعلام آن از مرجع رسمی
-
مشخص بودن هویت حقوقی شرکت و روش پاسخگویی به شکایات
-
شفافیت قیمت خرید، قیمت فروش و تمام کارمزدها
-
امکان دریافت رسید معتبر و اطلاعات قابل رهگیری معامله
-
شرایط تحویل فیزیکی طلا و هزینه‌های احتمالی آن
-
وجود سازوکار مشخص برای نگهداری و تأیید پشتوانه طلا
همچنین وعده سود تضمینی یا بازده غیرعادی نباید مبنای اعتماد به یک پلتفرم قرار گیرد.
خرید طلا، حتی از یک مجموعه دارای مجوز، همچنان با ریسک نوسان قیمت همراه است.
جمع‌بندی؛ آینده پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا چه خواهد شد؟
بازار طلای آنلاین ایران در آبان ۱۴۰۵ با یکی از مهم‌ترین تغییرات پیشنهادی در ساختار صدور مجوز روبه‌رو شده است.
بر اساس اظهارات نادر بذرافشان، قرار است مسئولیت صدور مجوز پلتفرم‌های فروش طلا از اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی به اتحادیه تخصصی طلا و جواهر منتقل شود؛ تصمیمی که با هدف تقویت نظارت صنفی و رسیدگی به نگرانی تولیدکنندگان مطرح شده است.
بااین‌حال، مصوبه جدید هنوز ابلاغ نشده و جزئیات اجرایی آن نیز نهایی نیست.
برای میلیون‌ها کاربر احتمالی بازار طلای آنلاین، مهم‌ترین مسئله نه صرفاً نام اتحادیه صادرکننده مجوز، بلکه اطمینان از وجود واقعی طلا، امکان تحویل دارایی و شفافیت مسئولیت نهادهای ناظر است.
اگر تغییرات جدید بتواند نظارت مؤثر را با حفظ رقابت و حقوق مصرف‌کنندگان همراه کند، احتمال افزایش اعتماد عمومی به این بازار وجود خواهد داشت. در مقابل، ابهام در مقررات یا افزایش موانع فعالیت می‌تواند چالش‌های تازه‌ای برای پلتفرم‌ها و مشتریان ایجاد کند.
به این ترتیب، باید منتظر ابلاغ رسمی مصوبه و روشن شدن ضوابط نهایی بود؛ زیرا تا آن زمان، هیچ تصمیم قطعی درباره سرنوشت مجوزهای فعلی یا تغییر شرایط معاملات کاربران قابل اعلام نیست.