هشدار جدی درباره قیمت مرغ؛ مرغ ۴۰۰ هزار تومانی در راه است؟ / زیان ۶۰ هزار میلیاردی مرغداران
بازار مرغ در ماه‌های اخیر با وضعیتی پیچیده روبه‌رو شده است. از یک سو، تولیدکنندگان اعلام می‌کنند قیمت فروش مرغ زنده پاسخگوی هزینه‌های تولید نیست و از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان همچنان قیمت مرغ گرم را بالا می‌دانند.
این وضعیت نشان می‌دهد مشکلات بازار را نمی‌توان صرفاً به کمبود تولید یا افزایش تقاضا محدود کرد.
یکی از عوامل اصلی، نبود هماهنگی کافی میان جوجه‌ریزی، میزان مصرف، عرضه به کشتارگاه‌ها و شبکه توزیع است.
هنگامی که تولید بدون برآورد دقیق تقاضا افزایش پیدا کند، ممکن است قیمت خرید مرغ زنده کاهش یابد. در مقابل، اگر مرغداران به دلیل زیان مالی، جوجه‌ریزی دوره‌های بعدی را کاهش دهند، احتمال افت عرضه و افزایش قیمت در ماه‌های آینده وجود خواهد داشت.
به همین دلیل، کاهش مقطعی قیمت مرغ زنده الزاماً به معنای بهبود پایدار بازار نیست.
آمار تکان‌دهنده از مرغداری‌های کشور؛ ۵۹۰۰ واحد از تولید بازمانده‌اند؟
حبیب اسدالله‌نژاد در تشریح وضعیت صنعت مرغداری اعلام کرده است که در سطح کشور ۲۰ هزار و ۲۶ واحد مرغداری وجود دارد.
به گفته او، از این تعداد حدود ۱۸ هزار و ۷۴۰ واحد فعال و یک‌هزار و ۲۸۶ واحد غیرفعال هستند.
وی همچنین گفته است در شش ماه گذشته، دو هزار و ۹۵۰ واحد مرغداری با ظرفیت حدود ۵۶ میلیون قطعه، به دلایل مختلف تولید نداشته‌اند.
بر اساس اظهارات این مقام صنفی، حدود ۸۸ درصد واحدهایی که تولید نکرده‌اند، مرغداری‌های خرد با ظرفیت کمتر از ۳۰ هزار قطعه بوده‌اند.
اسدالله‌نژاد در ادامه از افزایش شمار واحدهای فاقد تولید در دوره سه‌ماهه مورد اشاره خود به پنج هزار و ۹۰۰ واحد خبر داده است.
البته باید میان واحدهای دارای وضعیت غیرفعال، مرغداری‌هایی که در یک دوره جوجه‌ریزی نکرده‌اند و واحدهای تعطیل‌شده دائمی تفاوت قائل شد. آمارهای یادشده به‌تنهایی نشان نمی‌دهند تمام این واحدها برای همیشه از چرخه تولید خارج شده‌اند.
بااین‌حال، کاهش فعالیت واحدهای کوچک می‌تواند هشداری درباره فشار مالی بر تولیدکنندگان باشد.
کاهش جوجه‌ریزی مرغ در سال ۱۴۰۵؛ تولید چقدر افت کرده است؟
یکی دیگر از نکات مهم اظهارات مدیرعامل اتحادیه مرغداران، کاهش جوجه‌ریزی در سال جاری است.
طبق آمار ارائه‌شده از سوی او، در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۸۹۷ میلیون قطعه جوجه‌ریزی انجام شده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته یک میلیارد و ۵۰ میلیون قطعه بوده است.
این ارقام از کاهش حدود ۱۵۳ میلیون قطعه‌ای جوجه‌ریزی، معادل تقریباً ۱۴.۶ درصد، حکایت دارند.
اسدالله‌نژاد همچنین سرانه مصرف مرغ را در مقایسه مورد اشاره خود از ۳۱.۵ کیلوگرم به ۲۴.۵ کیلوگرم اعلام کرده است.
هرچند این داده‌ها نشان‌دهنده کاهش مصرف بر اساس برآورد اتحادیه هستند، برای قضاوت قطعی درباره میزان مصرف واقعی خانوارها باید روش محاسبه سرانه و آمار رسمی مصرف نیز مشخص شود.
نکته مهم این است که کاهش تولید و مازاد عرضه می‌توانند هم‌زمان اتفاق بیفتند؛ زیرا اگر قدرت خرید و تقاضای مصرف‌کنندگان سریع‌تر از تولید کاهش یابد، بازار حتی با تولید کمتر نیز ممکن است با مازاد کالا مواجه شود.
زیان ۶۰ هزار میلیارد تومانی مرغداران چگونه شکل گرفت؟
یکی از مهم‌ترین هشدارهای مطرح‌شده درباره صنعت مرغداری، افزایش زیان تولیدکنندگان است.
مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی اعلام کرده است که مجموع زیان مرغداران در ماه‌های گذشته از ۶۰ هزار میلیارد تومان فراتر رفته است.
او پیش‌تر نیز گفته بود که قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ زنده در برخی مقاطع حدود ۲۵۰ هزار تومان بوده، اما تولیدکنندگان محصول خود را با نرخ‌هایی نزدیک به ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار تومان عرضه کرده‌اند.
در چنین شرایطی، مرغدار ممکن است به ازای فروش هر کیلوگرم محصول، ده‌ها هزار تومان زیان عملیاتی متحمل شود.
این اختلاف برای واحدهایی که هزاران قطعه مرغ در هر دوره تولید می‌کنند، می‌تواند به کمبود شدید نقدینگی منجر شود.
بااین‌حال، رقم ۶۰ هزار میلیارد تومان برآورد اعلامی اتحادیه است و جزئیات حسابرسی مستقل یا محاسبات تفکیکی آن در منابع بررسی‌شده ارائه نشده است.
قیمت مرغ ۴۰۰ هزار تومان می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات اسدالله‌نژاد به قیمت تعادلی مرغ مربوط می‌شود.
او معتقد است با توجه به افزایش هزینه نهاده‌ها و سایر عوامل تولید، قیمت هر کیلوگرم مرغ گرم برای رسیدن به تعادل اقتصادی باید حداقل به ۴۰۰ هزار تومان برسد.
این مقام صنفی با اشاره به قیمت اعلامی قبلی ۳۷۸ هزار تومانی مرغ گرم، تأکید کرده است که هزینه‌های تولید در ماه‌های اخیر افزایش یافته‌اند.
بااین‌حال، عدد ۴۰۰ هزار تومان یک پیشنهاد و برآورد صنفی است و نباید آن را به معنای تصویب نرخ جدید از سوی دولت یا قیمت قطعی معاملات آینده دانست.
از طرف دیگر، تعیین قیمت مصرف‌کننده تنها بر اساس هزینه مرغداری کافی نیست؛ زیرا هزینه‌های کشتار، بسته‌بندی و توزیع نیز باید به‌صورت شفاف بررسی شوند.
جهش قیمت ذرت و سویا؛ عامل اصلی فشار بر مرغداران
افزایش هزینه نهاده‌های دامی یکی از مهم‌ترین مشکلات تولیدکنندگان مرغ است.
بر اساس اظهارات مدیرعامل اتحادیه، قیمت هر کیلوگرم ذرت که در مقطعی حدود ۴۳ هزار تومان بوده، به حدود ۷۰ هزار تومان رسیده است.
این افزایش معادل رشد نزدیک به ۶۳ درصدی قیمت ذرت در بازه مورد اشاره است.
قیمت کنجاله سویا نیز در گزارش‌های اخیر با افزایش قابل‌توجهی همراه بوده است.
اهمیت این مسئله به سهم بالای خوراک در هزینه تمام‌شده پرورش مرغ بازمی‌گردد.
تغییر سیاست‌های ارزی، هزینه واردات نهاده‌ها، حمل‌ونقل، بیمه و تأمین سرمایه در گردش می‌تواند فشار بیشتری بر واحدهای تولیدی وارد کند.
در نتیجه، حتی اگر قیمت جوجه یک‌روزه کاهش یابد، افزایش سایر هزینه‌ها ممکن است مانع پایین آمدن قیمت تمام‌شده مرغ شود.
چرا کاهش قیمت مرغ زنده به ارزان شدن مرغ گرم منجر نمی‌شود؟
یکی از پرسش‌های مهم مصرف‌کنندگان این است که چرا در دوره‌های زیان مرغداران، قیمت مرغ در فروشگاه‌ها همچنان بالاست.
برای پاسخ به این پرسش باید زنجیره توزیع بررسی شود.
مرغ زنده پس از خروج از مرغداری وارد مراحل حمل‌ونقل، کشتار، آماده‌سازی، بسته‌بندی و توزیع می‌شود.
همچنین وزن مرغ زنده با وزن محصول آماده فروش تفاوت دارد و مقایسه مستقیم قیمت هر کیلوگرم این دو کالا دقیق نیست.
بااین‌حال، نبود اطلاعات شفاف درباره هزینه و سود هر مرحله می‌تواند زمینه اختلاف‌نظر درباره قیمت نهایی را افزایش دهد.
از این رو، انتشار اطلاعات هزینه تولید و توزیع می‌تواند مشخص کند چه بخشی از قیمت مرغ گرم ناشی از هزینه واقعی و چه بخشی مربوط به حاشیه سود فعالان زنجیره است.
چرا خرید حمایتی مرغ نتوانسته بازار را متعادل کند؟
یکی از اقداماتی که برای حمایت از تولیدکنندگان مطرح شده، خرید مرغ مازاد از بازار است.
بر اساس اظهارات اسدالله‌نژاد، شرکت پشتیبانی امور دام مجوز خرید ۳۰ هزار تن مرغ اضافه بر ذخایر راهبردی را دریافت کرده است.
او همچنین گفته بخش خصوصی حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تن مرغ جمع‌آوری کرده، اما این اقدامات هنوز نتوانسته تعادل پایداری ایجاد کند.
در مقابل، مسئولان محلی جهاد کشاورزی در برخی مناطق از اجرای خرید حمایتی با نرخ مشخص و اثر مثبت آن بر جذب تولید خبر داده‌اند.
تفاوت این دو ارزیابی نشان می‌دهد اثربخشی خرید حمایتی باید با معیارهایی مانند میزان خرید واقعی، قیمت دریافتی مرغدار، هزینه انجماد و تأثیر آن بر عرضه بازار سنجیده شود.
صادرات مرغ؛ راهکاری که به ثبات سیاست‌گذاری نیاز دارد
مدیرعامل اتحادیه مرغداران یکی دیگر از راهکارهای مدیریت مازاد تولید را توسعه صادرات می‌داند.
به اعتقاد او، صدور مجوزهای کوتاه‌مدت و محدودیت‌های ناگهانی باعث می‌شود صادرکنندگان نتوانند قراردادهای پایدار با خریداران خارجی منعقد کنند.
صادرات مستمر می‌تواند در دوره‌های مازاد تولید به جذب بخشی از عرضه کمک کند، اما این سیاست باید با توجه به نیاز داخلی، قیمت تمام‌شده، شرایط رقابت خارجی و امنیت غذایی اجرا شود.
همچنین توسعه صادرات بدون برنامه‌ریزی تولید ممکن است در دوره‌های کاهش عرضه داخلی، فشار تازه‌ای بر قیمت مصرف‌کننده ایجاد کند.
راهکار کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی قیمت مرغ چیست؟
اسدالله‌نژاد از ارائه سه پیشنهاد به وزارت جهاد کشاورزی خبر داده است که شامل هوشمندسازی زنجیره تولید و توزیع، توسعه زنجیره‌های غیرمالکیتی و اصلاح وزن مرغ تولیدی می‌شود.
به گفته او، تولید مرغ با وزن استاندارد می‌تواند مصرف نهاده‌ها را کاهش دهد و بهره‌وری صنعت را افزایش دهد.
وی مدعی شده است که اجرای این اصلاحات ظرفیت صرفه‌جویی بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان را دارد و می‌تواند قیمت مصرف‌کننده را حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش دهد.
این ارقام در مرحله برآورد پیشنهادی قرار دارند و تحقق آن‌ها به نحوه اجرا، سرمایه‌گذاری، مشارکت تولیدکنندگان و نتایج واقعی طرح‌ها وابسته خواهد بود.
پیش‌بینی قیمت مرغ در آبان ۱۴۰۵؛ گرانی ادامه دارد؟
آینده بازار مرغ به چند متغیر اساسی بستگی دارد.
اگر هزینه نهاده‌های دامی همچنان افزایش یابد و مرغداران نیز به دلیل زیان، جوجه‌ریزی دوره‌های بعد را کاهش دهند، احتمال افزایش فشار قیمتی در هفته‌ها و ماه‌های آینده وجود دارد.
در مقابل، اگر سیاست‌های حمایتی هدفمند اجرا شوند و عرضه متناسب با تقاضا برنامه‌ریزی شود، امکان کاهش نوسانات فراهم خواهد شد.
سناریوی دیگر نیز ادامه شرایط فعلی است؛ یعنی تولیدکننده با قیمت فروش نامناسب مواجه باشد، اما مصرف‌کننده به دلیل هزینه‌های بالای زنجیره توزیع همچنان مرغ را گران خریداری کند.
بنابراین، رسیدن قیمت مرغ گرم به ۴۰۰ هزار تومان قطعی نیست و به تغییر هزینه‌ها، میزان عرضه و سیاست‌های تنظیم بازار وابسته خواهد بود.
جمع‌بندی؛ زنگ خطر برای بازار مرغ و سفره خانوارها
اظهارات مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی نشان می‌دهد صنعت مرغداری با مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری و اقتصادی روبه‌رو است.
زیان سنگین تولیدکنندگان، کاهش جوجه‌ریزی، افزایش هزینه خوراک و نبود هماهنگی کافی میان تولید و مصرف از مهم‌ترین چالش‌های این بازار هستند.
در چنین شرایطی، افزایش دستوری قیمت بدون اصلاح زنجیره عرضه می‌تواند فشار بیشتری بر خانوارها وارد کند و پایین نگه داشتن قیمت خرید از مرغدار بدون جبران هزینه‌های تولید نیز ممکن است پایداری عرضه را تهدید کند.
راه‌حل پایدار نیازمند شفافیت هزینه‌ها، پیش‌بینی دقیق تقاضا، حمایت هدفمند از تولیدکنندگان و تقویت رقابت در توزیع است.
اگر این اصلاحات عملی نشوند، بازار مرغ ممکن است همچنان میان مازاد تولید، زیان مرغداران و دوره‌های افزایش قیمت برای مصرف‌کنندگان در نوسان باقی بماند.