هشدار درباره گرانی دوباره مواد شوینده؛ جهش ۱۳۰ درصدی قیمت مواد اولیه و درخواست فوری تولیدکنندگان از دولت
بازار محصولات شوینده و بهداشتی در ماه‌های گذشته چند مرحله افزایش قیمت را تجربه کرده است؛ اما به نظر می‌رسد فشار هزینه‌ها بر تولیدکنندگان همچنان ادامه دارد.
حسام بیگدلو، دبیر انجمن صنایع شوینده، بهداشتی و آرایشی ایران، با اشاره به افزایش هزینه تأمین مواد اولیه اعلام کرد که تولیدکنندگان در شرایط فعلی به دنبال افزایش قیمت محصولات نهایی نیستند.
او تأکید کرد که محدودیت قدرت خرید خانوارها، امکان انتقال تمام هزینه‌های جدید به مصرف‌کننده را کاهش داده است.
بااین‌حال، تداوم افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی، هزینه واردات و حمل‌ونقل می‌تواند حفظ قیمت‌های فعلی را دشوارتر کند.
این وضعیت نشان می‌دهد بازار شوینده‌ها با یک تعارض اقتصادی مواجه است: تولیدکننده برای ادامه فعالیت به پوشش هزینه‌ها نیاز دارد، اما مصرف‌کننده نیز توان محدودی برای پذیرش گرانی بیشتر دارد.
بنابراین، اظهارات انجمن به معنای اعلام افزایش قیمت جدید نیست؛ بلکه هشداری درباره فشارهایی است که ممکن است در آینده زمینه تغییر نرخ‌ها را فراهم کنند.
افزایش ۱۳۰ درصدی قیمت مواد اولیه؛ فشار اصلی بر صنعت شوینده
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات بیگدلو، افزایش شدید قیمت مواد اولیه از نهم اسفند سال گذشته تاکنون است.
به گفته او، برخی محصولات پتروشیمی مورد استفاده در صنعت شوینده در این مدت حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ درصد افزایش قیمت داشته‌اند.
در بعضی اقلام نیز قیمت تا حدود دوونیم برابر سطح قبلی رسیده است.
البته این ارقام مربوط به مواد اولیه مشخصی هستند و نمی‌توان آنها را معادل افزایش قیمت تمام نهاده‌های تولید یا محصولات نهایی دانست.
صنعت شوینده برای تولید انواع پودر و مایعات پاک‌کننده به ترکیبات شیمیایی، مواد فعال سطحی، افزودنی‌ها و مواد بسته‌بندی نیاز دارد.
افزایش قیمت هرکدام از این اقلام می‌تواند بر بهای تمام‌شده تأثیر بگذارد؛ اما شدت تأثیر به فرمولاسیون و سهم آن ماده در هزینه محصول بستگی دارد.
بیگدلو می‌گوید در برخی محصولات، سهم مواد پتروشیمی از هزینه‌ها به ۶۰ تا ۷۰ درصد می‌رسد؛ موضوعی که حساسیت قیمت تمام‌شده به تغییر نرخ این نهاده‌ها را افزایش می‌دهد.
قیمت آلکیل‌بنزن خطی از ۲۰۰ هزار به ۳۷۰ هزار تومان رسید
یکی از نمونه‌های مشخص افزایش قیمت، آلکیل‌بنزن خطی یا LAB است.
این ماده از نهاده‌های مهم صنعت شوینده محسوب می‌شود و در تولید ترکیبات فعال سطحی، به‌ویژه مواد مورد استفاده در پودر لباسشویی و برخی مایعات شوینده، کاربرد دارد.
دبیر انجمن صنایع شوینده اعلام کرده که قیمت هر کیلوگرم LAB از حدود ۲۰۰ هزار تومان پیش از نهم اسفند به محدوده ۳۶۰ تا ۳۷۰ هزار تومان رسیده است.
این تغییر معادل افزایش ۸۰ تا ۸۵ درصدی قیمت است.
بررسی داده‌های معاملات بورس کالا نیز افزایش قابل‌توجه نرخ این ماده را نشان می‌دهد. برای نمونه، اطلاعات معاملات شرکت سرمایه‌گذاری صنایع شیمیایی ایران در ۲۸ مهر ۱۴۰۵، نرخ تقریبی ۳۶۲ هزار و ۷۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم را نشان می‌دهد.
اهمیت این افزایش در آن است که LAB یکی از حلقه‌های اصلی زنجیره تولید بسیاری از شوینده‌های پرمصرف است.
بنابراین، افزایش قیمت آن می‌تواند فشار مستقیمی بر کارخانه‌هایی وارد کند که برای تولید محصولات روزمره خانوارها به این ماده وابسته‌اند.
قیمت مواد شوینده در سال ۱۴۰۵ چند بار افزایش یافت؟
براساس توضیحات بیگدلو، قیمت محصولات نهایی شوینده از اسفند گذشته تاکنون در دو مقطع اصلاح شده است؛ یک بار در اردیبهشت و بار دیگر در پایان شهریور.
در مرحله نخست، براساس گزارش‌های خردادماه، قیمت پودرهای شوینده به‌طور متوسط حدود ۲۰ درصد و مایعات شوینده حدود ۳۰ درصد افزایش یافت.
در مرحله بعد نیز برخی شرکت‌های تولیدکننده، نرخ فروش محصولات خود را اصلاح کردند.
برای نمونه، گروه صنعتی پاکشو در افشای اطلاعات منتشرشده در مهرماه، از افزایش میانگین حدود ۲۱.۶ درصدی نرخ فروش محصولات شوینده و بهداشتی خبر داد.
همچنین شرکت پاکسان افزایش حدود ۲۰ درصدی قیمت فروش پودرهای شوینده را اعلام کرد.
این ارقام نشان می‌دهند اصلاح قیمت‌ها در محصولات و شرکت‌های مختلف یکسان نبوده است.
همچنین افزایش‌های چندمرحله‌ای را نباید بدون توجه به قیمت مبنا و ترکیب کالاها با یکدیگر جمع کرد.
بااین‌حال، مقایسه روند قیمت مواد اولیه با محصولات نهایی نشان می‌دهد تولیدکنندگان از شکاف میان رشد هزینه‌ها و امکان افزایش نرخ فروش نگران هستند.
چرا قیمت مواد پتروشیمی در بورس کالا افزایش یافته است؟
دبیر انجمن صنایع شوینده یکی از دلایل فشار بر تولیدکنندگان را سازوکار قیمت‌گذاری مواد اولیه پتروشیمی دانسته است.
در چارچوب متعارف قیمت‌گذاری پایه این محصولات، قیمت جهانی کالا و نرخ تسعیر ارز نقش مهمی دارند و ضریب ۹۵ درصد نیز در فرمول مبنا به کار می‌رود.
به این ترتیب، افزایش هم‌زمان نرخ ارز مبنا و قیمت جهانی یک ماده می‌تواند موجب رشد قیمت پایه آن در بازار داخلی شود.
البته قیمت پایه با قیمت نهایی معامله تفاوت دارد.
در بورس کالا، میزان عرضه و تقاضا و رقابت خریداران نیز ممکن است باعث شود محصول با نرخی بالاتر از قیمت پایه معامله شود.
بیگدلو معتقد است در شرایطی که تولیدکنندگان به دلیل محدودیت‌های تجاری و افزایش هزینه حمل با مشکلات متعددی مواجه‌اند، لازم است در شیوه قیمت‌گذاری مواد اولیه داخلی بازنگری شود.
در مقابل، هرگونه تغییر در سازوکار قیمت‌گذاری باید آثار احتمالی آن بر تولیدکنندگان پتروشیمی، شفافیت معاملات و انگیزه عرضه را نیز در نظر بگیرد.
مصوبه تثبیت قیمت پتروشیمی‌ها چرا تمدید نشد؟
یکی از درخواست‌های اصلی صنعت شوینده، بررسی دوباره سیاست حمایتی است که در شرایط اضطراری اجرا شده بود.
به گفته بیگدلو، مصوبه تثبیت قیمت محصولات پتروشیمی از نهم اسفند سال گذشته اجرایی شد و تا نهم خرداد ۱۴۰۵ اعتبار داشت.
این سیاست برای یک دوره سه‌ماهه، شیوه محاسبه قیمت مواد اولیه را از نوسانات مستقیم قیمت جهانی دور کرده بود.
پس از پایان اعتبار آن، سازوکار عادی قیمت‌گذاری دوباره اعمال شد.
در یازدهم خرداد نیز گزارش‌هایی از افزایش میانگین حدود ۴۰ درصدی قیمت پایه برخی گروه‌های محصولات پتروشیمی منتشر شد؛ هرچند این رقم به همه کالاها تعمیم‌پذیر نیست.
انجمن صنایع شوینده معتقد است با توجه به استمرار محدودیت‌های تجاری و افزایش هزینه تأمین مواد اولیه، تمدید یا جایگزینی حمایت‌های متناسب با شرایط فعلی ضروری است.
بااین‌حال، تا زمان اظهارات اخیر بیگدلو، تغییر مورد انتظار این انجمن در سازوکار قیمت‌گذاری محقق نشده بود.
ظرفیت تولید شوینده ایران ۲.۵ برابر نیاز داخلی است
یکی از نکات مهم صنعت شوینده ایران، ظرفیت بالای تولید محصولات نهایی است.
براساس برآورد دبیر انجمن صنایع شوینده، ظرفیت اسمی تولید کشور حدود دوونیم برابر نیاز بازار داخلی است.
این موضوع نشان می‌دهد صنعت از نظر تجهیزات و ظرفیت کارخانه‌ای، توان بالقوه قابل‌توجهی دارد.
بااین‌حال، ظرفیت اسمی با میزان تولید واقعی تفاوت دارد.
کارخانه ممکن است ظرفیت تولید بالایی داشته باشد، اما به دلیل محدودیت مواد اولیه، کاهش تقاضا یا مشکلات صادراتی نتواند با تمام ظرفیت فعالیت کند.
بیگدلو همچنین گفته است حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد مواد خام موردنیاز صنعت به واردات وابسته‌اند.
از جمله این مواد می‌توان به روغن نارگیل و برخی الکل‌های چرب اشاره کرد که تأمین آنها به منابع طبیعی و شرایط تولید در کشورهای دیگر وابسته است.
بنابراین، خودکفایی در تولید محصول نهایی به معنای استقلال کامل از واردات مواد اولیه نیست.
فروش ۱۰۰ همتی صنعت شوینده؛ چرا افزایش درآمد الزاماً نشانه رونق نیست؟
بیگدلو ارزش ریالی فروش صنعت شوینده را در سال ۱۴۰۴، با احتساب برخی تولیدکنندگان مواد اولیه، حدود ۱۰۰ همت برآورد کرده است.
هر همت معادل هزار میلیارد تومان است؛ بنابراین این رقم به معنای حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان ارزش فروش اسمی است.
او پیش‌بینی کرده ارزش ریالی بازار در سال جاری از این سطح بالاتر برود.
بااین‌حال، رشد فروش ریالی الزاماً نشان‌دهنده افزایش تولید یا مصرف نیست.
اگر قیمت کالاها افزایش یابد، ممکن است درآمد اسمی شرکت‌ها رشد کند، درحالی‌که تعداد محصولات فروخته‌شده ثابت بماند یا حتی کاهش پیدا کند.
برای ارزیابی وضعیت واقعی صنعت باید آمار تولید، حجم فروش و صادرات نیز بررسی شود.
این تفاوت به‌ویژه در شرایط تورمی اهمیت دارد؛ زیرا رشد ظاهری گردش مالی ممکن است کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان را پنهان کند.
کاهش مصرف شوینده‌ها چه خطری برای بازار دارد؟
یکی دیگر از نگرانی‌های مطرح‌شده، کاهش سرانه مصرف محصولات شوینده در نتیجه فشار اقتصادی است.
به گفته دبیر انجمن، هنگامی که قیمت محصولات ضروری افزایش می‌یابد اما درآمد خانوارها متناسب با آن رشد نمی‌کند، مصرف‌کنندگان ناچار می‌شوند الگوی خرید خود را تغییر دهند.
این تغییر ممکن است به خرید بسته‌بندی‌های کوچک‌تر، استفاده طولانی‌تر از موجودی خانه یا جایگزینی محصولات گران‌تر با نمونه‌های ارزان‌تر منجر شود.
بااین‌حال، برای تعیین میزان دقیق کاهش سرانه مصرف به آمار مستقل و قابل‌مقایسه نیاز است.
از منظر اقتصادی، افت تقاضا در کنار افزایش هزینه تولید می‌تواند حاشیه سود کارخانه‌ها را کاهش دهد.
از منظر بهداشت عمومی نیز مهم است که دسترسی خانوارها به محصولات ضروری پاک‌کننده و بهداشتی حفظ شود.
به همین دلیل، سیاست‌های حمایتی باید هم توان خرید مصرف‌کننده و هم پایداری تولید را در نظر بگیرند.
صادرات شوینده ایران در خطر است؟
بازار صادراتی یکی دیگر از بخش‌هایی است که از افزایش هزینه تولید تأثیر می‌پذیرد.
بیگدلو می‌گوید ایران در گذشته از تولیدکنندگان مهم شوینده در منطقه بوده و برندهای ایرانی در بازار کشورهای همسایه حضور قابل‌توجهی داشته‌اند.
اکنون به گفته او، افزایش نرخ مواد اولیه و هزینه حمل‌ونقل، توان رقابت محصولات ایرانی را کاهش داده است.
وقتی تولیدکننده داخلی مواد اولیه را با قیمت‌های متأثر از بازار جهانی خریداری می‌کند، مزیت دسترسی جغرافیایی به منابع پتروشیمی ممکن است کاهش یابد.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان کشورهای رقیب نیز در تلاش‌اند محصولات خود را با قیمت رقابتی و شرایط تحویل مناسب عرضه کنند.
بیگدلو تأکید کرده صادرات شوینده ایران متوقف نشده، اما روند آن کاهشی است.
برای سنجش دقیق شدت این کاهش باید آمار وزنی و ارزشی صادرات در دوره‌های مشابه بررسی شود.
آیا کارخانه‌های شوینده با تعدیل نیرو مواجه می‌شوند؟
دبیر انجمن صنایع شوینده اعلام کرده که در ماه‌های گذشته توقف گسترده تولید یا تعدیل نیروی فراگیر در این صنعت گزارش نشده است.
این موضوع نشان می‌دهد تولیدکنندگان تاکنون تلاش کرده‌اند فعالیت کارخانه‌ها و سطح اشتغال را حفظ کنند.
اما افزایش هزینه مواد اولیه، کاهش مصرف داخلی و دشوارتر شدن صادرات می‌تواند در بلندمدت فشار بیشتری بر بنگاه‌ها وارد کند.
اگر سودآوری شرکت‌ها کاهش پیدا کند، ممکن است سرمایه‌گذاری جدید، توسعه خطوط تولید و استخدام نیروی کار محدود شود.
در مرحله بعد، ادامه فشار مالی می‌تواند خطر کاهش تولید یا تعدیل نیرو را افزایش دهد.
بااین‌حال، در شرایط فعلی نمی‌توان از وقوع قطعی موج تعدیل نیرو سخن گفت.
پیش‌بینی قیمت مواد شوینده؛ گرانی جدید در راه است؟
آینده قیمت پودر لباسشویی، مایع ظرف‌شویی، شامپو و سایر محصولات شوینده به چند عامل اصلی وابسته خواهد بود.
اگر قیمت مواد اولیه پتروشیمی در سطوح بالا باقی بماند و هزینه واردات افزایش پیدا کند، احتمال فشار بیشتر بر نرخ فروش محصولات نهایی وجود دارد.
در مقابل، بازنگری در سازوکار تأمین مواد اولیه، بهبود مسیرهای حمل‌ونقل و کاهش هزینه تولید می‌تواند از شدت فشار افزایشی بکاهد.
همچنین رقابت میان برندهای داخلی و محدودیت قدرت خرید خانوارها ممکن است مانع انتقال کامل افزایش هزینه‌ها به مصرف‌کننده شود.
در مجموع، صنعت شوینده ایران فعلاً با کمبود فراگیر ظرفیت تولید مواجه نیست؛ مسئله اصلی، افزایش هزینه مواد اولیه و کاهش توان حفظ قیمت‌های فعلی است.
اظهارات حسام بیگدلو هنوز به معنای اعلام رسمی افزایش جدید قیمت شوینده‌ها نیست، اما نشان می‌دهد تداوم شرایط موجود می‌تواند ثبات بازار را با چالش روبه‌رو کند.
اکنون تصمیم درباره شیوه قیمت‌گذاری مواد پتروشیمی و حمایت از زنجیره تأمین، می‌تواند در تعیین مسیر آینده این صنعت مؤثر باشد؛ تصمیمی که پیامد آن نه‌تنها بر سودآوری کارخانه‌ها، بلکه بر هزینه سبد مصرف خانوارها، اشتغال و صادرات محصولات ایرانی نیز منعکس خواهد شد.