قیمت شیرخام به ۶۸ هزار تومان می‌رسد؟ هشدار درباره موج تازه گرانی شیر، ماست و پنیر
بازار شیرخام ایران در روزهای پایانی مهر و آغاز آبان ۱۴۰۵ با بحث تازه‌ای درباره افزایش قیمت مواجه شده است. براساس اظهارات سیداحمد مقدسی، رئیس انجمن صنفی گاوداران ایران، قیمت فعلی هر کیلوگرم شیرخام درب دامداری حدود ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان است؛ اما مذاکرات میان نمایندگان دامداران و انجمن صنایع لبنی به پیشنهاد افزایش این نرخ به ۶۸ هزار تومان منجر شده است.
در صورت تصویب پیشنهاد، قیمت هر کیلوگرم شیرخام با احتساب هزینه حمل‌ونقل درب کارخانه به حدود ۷۰ هزار تومان خواهد رسید.
مقایسه نرخ فعلی ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومانی با قیمت پیشنهادی ۶۸ هزار تومان نشان می‌دهد بهای پایه شیرخام درب دامداری ۷۵۰۰ تومان، معادل حدود ۱۲.۴ درصد، افزایش خواهد یافت.
البته نرخ ۷۰ هزار تومانی مربوط به تحویل شیر درب کارخانه است و نباید آن را مستقیماً با قیمت فعلی درب دامداری مقایسه کرد.
نکته مهم اینکه ارقام جدید هنوز به‌عنوان قیمت قطعی و لازم‌الاجرا ابلاغ نشده‌اند و اجرایی شدن آنها به تصمیم نهاد تنظیم بازار بستگی دارد.
چهارشنبه ۶ آبان؛ روز تعیین تکلیف قیمت شیرخام
براساس اعلام رئیس انجمن صنفی گاوداران، پیشنهاد قیمت جدید شیرخام به کارگروه امنیت غذایی و تنظیم بازار ارائه شده و قرار است چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ مورد بررسی قرار گیرد.
مقدسی ابراز امیدواری کرده است که با توافق میان نمایندگان دامداران و صنایع لبنی، تصمیم نهایی درباره نرخ خرید شیرخام اتخاذ شود.
در پیشنهاد ارائه‌شده، قیمت پایه هر کیلوگرم شیرخام استاندارد با چربی ۳.۲ درصد، ۶۸ هزار تومان تعیین شده است.
همچنین برای هر یک‌دهم درصد افزایش یا کاهش چربی نسبت به نرخ پایه، مبلغ ۸۵۰۰ ریال، معادل ۸۵۰ تومان، به‌عنوان تعدیل قیمت پیشنهاد شده است.
این شیوه قیمت‌گذاری از آن جهت اهمیت دارد که میزان چربی شیرخام یکی از عوامل مؤثر بر ارزش اقتصادی آن برای کارخانه‌های لبنی محسوب می‌شود.
بااین‌حال، تا زمانی که مصوبه نهایی منتشر نشود، نمی‌توان جزئیات پیشنهاد را قیمت رسمی جدید بازار دانست.
چرا دامداران خواستار افزایش قیمت شیرخام هستند؟
مهم‌ترین استدلال دامداران برای درخواست افزایش قیمت، رشد هزینه‌های تولید در ماه‌های گذشته است.
پرورش گاو شیری به تأمین مستمر خوراک دام، مکمل‌های غذایی، خدمات دامپزشکی، انرژی و نیروی انسانی نیاز دارد. افزایش هرکدام از این هزینه‌ها می‌تواند قیمت تمام‌شده تولید شیرخام را بالا ببرد.
مقدسی با اشاره به تغییرات نرخ ارز اعلام کرده است که قیمت دلار مورد اشاره او از حدود ۱۲۵ هزار تومان در اواخر دی سال گذشته، اکنون به بیش از ۱۸۵ هزار تومان رسیده است.
این تغییر معادل افزایش تقریبی ۴۸ درصدی است و می‌تواند هزینه تأمین نهاده‌ها و تجهیزات وابسته به ارز را تحت تأثیر قرار دهد.
به گفته رئیس انجمن گاوداران، قیمت برخی نهاده‌های مورد استفاده در دامداری‌ها نیز از حدود ۹ هزار تومان به ۴۰ هزار تومان رسیده است.
چنین افزایشی در هزینه خوراک دام می‌تواند حاشیه سود واحدهای تولیدی را کاهش دهد و ادامه فعالیت آنها را دشوارتر کند.
بااین‌حال، برای محاسبه دقیق قیمت تمام‌شده شیرخام باید سهم هر نهاده در هزینه تولید و میزان مصرف آن نیز مشخص باشد.
حذف حمایت از سبوس؛ فشار تازه بر دامداری‌ها
یکی از موضوعات مهمی که مقدسی بر آن تأکید کرده، تغییر شیوه تأمین سبوس برای دامداران است.
به گفته او، حمایت مستقیم دولت از عرضه سبوس متوقف شده و دامداران اکنون این نهاده را با قیمت مبتنی بر عرضه و تقاضا خریداری می‌کنند.
براساس اظهارات رئیس انجمن گاوداران، قیمت هر کیلوگرم سبوس در سامانه بازارگاه به حدود ۳۷ تا ۳۹ هزار تومان رسیده و با احتساب هزینه حمل‌ونقل، بهای نهایی آن برای دامدار نزدیک به ۴۰ هزار تومان تمام می‌شود.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که خوراک دام بخش بزرگی از هزینه‌های جاری واحدهای پرورش گاو شیری را تشکیل می‌دهد.
افزایش هزینه نهاده‌ها، بدون رشد متناسب قیمت فروش شیر، می‌تواند توان مالی دامداران را کاهش دهد و سرمایه‌گذاری در توسعه گله و بهبود بهره‌وری را محدود کند.
از سوی دیگر، انتقال کامل این هزینه‌ها به قیمت شیرخام نیز ممکن است فشار بیشتری بر کارخانه‌های لبنی و مصرف‌کنندگان وارد کند.
بنابراین سیاست‌گذاران با مسئله‌ای دوطرفه مواجه‌اند: حمایت از تولیدکننده و جلوگیری از افزایش بیش‌ازحد قیمت مواد غذایی.
آیا شیر، ماست و پنیر دوباره گران می‌شوند؟
افزایش احتمالی قیمت شیرخام می‌تواند بر بهای محصولات لبنی اثر بگذارد؛ زیرا شیرخام اصلی‌ترین ماده اولیه تولید بسیاری از این محصولات است.
انجمن صنایع لبنی پیش‌تر اعلام کرده بود که سهم شیرخام در هزینه تولید برخی فرآورده‌های لبنی حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد است.
با فرض ثابت ماندن سایر هزینه‌ها و سهم ۷۰ درصدی شیرخام، افزایش ۱۲.۴ درصدی قیمت این ماده اولیه می‌تواند به‌طور تقریبی هزینه تمام‌شده محصول را نزدیک به ۸.۷ درصد افزایش دهد.
البته این محاسبه صرفاً یک سناریوی اقتصادی است و به معنای تصویب افزایش ۸.۷ درصدی قیمت شیر، ماست یا پنیر نیست.
قیمت نهایی فرآورده‌های لبنی به هزینه بسته‌بندی، دستمزد، انرژی، حمل‌ونقل، میزان چربی، ساختار تولید و مقررات قیمت‌گذاری نیز وابسته است.
از طرف دیگر، کارخانه‌ها نمی‌توانند کاهش قدرت خرید خانوارها را نادیده بگیرند؛ زیرا افزایش بیشتر قیمت ممکن است به افت تقاضای مصرف‌کنندگان منجر شود.
کاهش مصرف لبنیات؛ زنگ خطر برای خانوارها
نگرانی درباره افزایش قیمت شیرخام در شرایطی مطرح می‌شود که آمارهای صنفی از کاهش مصرف لبنیات حکایت دارند.
محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی ایران، در اظهارات اخیر خود اعلام کرده است که مصرف شیر و فرآورده‌های لبنی طی یک سال گذشته حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش یافته است.
او مهم‌ترین دلیل این وضعیت را کاهش قدرت خرید خانوارها در مقایسه با رشد قیمت‌ها دانسته است.
این روند تنها یک مسئله اقتصادی نیست و می‌تواند پیامدهای تغذیه‌ای نیز داشته باشد.
شیر و فرآورده‌های لبنی از منابع تأمین پروتئین، کلسیم و برخی ریزمغذی‌های ضروری محسوب می‌شوند. کاهش مصرف این محصولات، به‌ویژه در خانوارهایی که امکان جایگزینی منابع غذایی مناسب را ندارند، می‌تواند کیفیت رژیم غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، افزایش قیمت لبنیات باید همراه با توجه به قدرت خرید مردم و حمایت هدفمند از گروه‌های آسیب‌پذیر بررسی شود.
برنامه تولید ۱۴ میلیون تن شیرخام به کجا رسید؟
رئیس انجمن صنفی گاوداران ایران همچنین از برنامه وزارت جهاد کشاورزی برای تولید ۱۴ میلیون تن شیرخام در سال ۱۴۰۵ خبر داده است.
مقدسی مدعی شده که تاکنون حدود ۱۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تن از این هدف محقق شده و انتظار می‌رود برنامه تولید تا پایان سال تکمیل شود.
بااین‌حال، این آمار نیازمند انتشار جزئیات رسمی درباره دوره زمانی محاسبه و روش برآورد است؛ زیرا سال ۱۴۰۵ هنوز به پایان نرسیده و رقم اعلامی بسیار نزدیک به کل هدف سالانه است.
آنچه در تحلیل بازار اهمیت دارد، صرفاً میزان تولید نیست، بلکه تناسب تولید با مصرف داخلی، ظرفیت فرآوری، صادرات و تقاضای واقعی نیز باید بررسی شود.
حتی در صورت افزایش تولید شیرخام، کاهش قدرت خرید خانوارها می‌تواند به افت مصرف داخلی و افزایش فشار بر صنایع لبنی منجر شود.
شیر مدارس؛ راهکاری برای کاهش فشار گرانی لبنیات؟
هم‌زمان با بحث افزایش قیمت شیرخام، موضوع اجرای برنامه توزیع شیر مدارس نیز مطرح شده است.
براساس اظهارات سخنگوی انجمن صنایع لبنی در روزهای پایانی مهر، قرار بود توزیع شیر مدارس از اول آبان آغاز شود و مسئولیت اجرای استانی این برنامه به استانداران واگذار شده است.
بااین‌حال، در برنامه اعلام‌شده توزیع شیر تنها یک روز در هفته پیش‌بینی شده؛ موضوعی که از نگاه فعالان صنعت لبنی برای تأمین نیاز تغذیه‌ای دانش‌آموزان کافی نیست.
اجرای منظم این طرح می‌تواند علاوه بر حمایت از تغذیه کودکان، به ایجاد تقاضای پایدار برای بخشی از تولید داخلی کمک کند.
البته موفقیت آن به تأمین بودجه، نظارت بر کیفیت محصولات و استمرار توزیع وابسته است.
آینده قیمت شیرخام؛ حمایت از دامدار یا فشار بر مصرف‌کننده؟
بازار شیرخام ایران در آستانه تصمیمی قرار دارد که آثار آن می‌تواند از دامداری‌ها تا قفسه فروشگاه‌ها گسترش پیدا کند.
از یک سو، تولیدکنندگان با افزایش هزینه نهاده‌ها، رشد نرخ ارز و کاهش برخی حمایت‌های دولتی مواجه‌اند. از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان نیز با محدودیت درآمد و افزایش هزینه سبد غذایی روبه‌رو هستند.
اگر نرخ پیشنهادی ۶۸ هزار تومان تصویب شود، ممکن است بخشی از فشار هزینه‌ای دامداران کاهش یابد؛ اما صنایع لبنی احتمالاً خواستار بازنگری در قیمت محصولات نهایی خواهند شد.
در مقابل، عدم اصلاح قیمت بدون اتخاذ تدابیر حمایتی نیز می‌تواند بر توان اقتصادی برخی واحدهای دامداری اثر منفی بگذارد.
در مجموع، تصمیم چهارشنبه ۶ آبان درباره قیمت شیرخام تنها تعیین یک عدد جدید نیست؛ بلکه آزمونی برای ایجاد تعادل میان پایداری تولید و قدرت خرید خانوارها خواهد بود.
تا زمان تصویب و ابلاغ رسمی، قیمت ۶۸ هزار تومانی شیرخام درب دامداری و ۷۰ هزار تومانی درب کارخانه همچنان نرخ‌های پیشنهادی محسوب می‌شوند و هرگونه پیش‌بینی درباره افزایش قیمت لبنیات باید با توجه به تصمیم نهایی کارگروه تنظیم بازار انجام شود.