گرانی ۴۰ درصدی اینترنت صدای مجلس را درآورد؛ هشدار به دولت درباره افزایش قیمت بدون بهبود کیفیت
افزایش دوباره تعرفه اینترنت در ایران، در شرایطی که فشارهای اقتصادی و نارضایتی از کیفیت خدمات ارتباطی ادامه دارد، با واکنش انتقادی یکی از اعضای کمیسیون صنایع و معادن مجلس روبه‌رو شده است.
مصطفی پوردهقان، نماینده مردم اردکان در مجلس شورای اسلامی، در واکنش به افزایش قیمت بسته‌های اینترنت، خواستار پاسخگویی وزیر ارتباطات و رئیس‌جمهور درباره دلایل این تصمیم شد.
او معتقد است دولت و نهادهای مسئول نمی‌توانند تنها با استناد به افزایش هزینه تجهیزات و نگهداری شبکه، گرانی خدمات ارتباطی را توجیه کنند؛ درحالی‌که بخش مهمی از مشکلات کیفیت اینترنت همچنان پابرجاست.
این انتقادها پس از آن مطرح شده که اپراتورهای همراه اول و ایرانسل از بامداد جمعه اول آبان ۱۴۰۵، تعرفه مکالمه، پیامک و بسته‌های اینترنت خود را با تأیید مراجع ذی‌صلاح تا سقف ۴۰ درصد افزایش دادند.
براساس اطلاعیه اپراتورها، بسته‌هایی که پیش از اجرای تعرفه جدید خریداری شده‌اند، تا پایان اعتبار یا حجم باقی‌مانده بدون تغییر قابل استفاده خواهند بود. بااین‌حال، خرید بسته‌های جدید مشمول قیمت‌های تازه است.
پوردهقان: قرار بود کیفیت اینترنت بهتر و فیلترینگ کمتر شود
مهم‌ترین بخش انتقادهای پوردهقان، مربوط به شروطی است که به گفته او هنگام بررسی افزایش تعرفه اینترنت مطرح شده بود.
این نماینده مجلس تأکید کرد که مخالفت نمایندگان با افزایش قیمت، مطلق نبوده و آنها در صورت تحقق تعهداتی مشخص، با اصلاح تعرفه‌ها موافق بودند.
پوردهقان گفت: «ما با افزایش قیمت هم موافق بودیم، به شرط آنکه در کنار آن، کیفیت افزایش پیدا کند و فیلترینگ هم کاهش یابد.»
به گفته او، قرار بود منابع حاصل از افزایش تعرفه به اپراتورها امکان دهد تجهیزات مناسب‌تری خریداری کنند و زیرساخت‌های ارتباطی را توسعه دهند.
اما این نماینده معتقد است روند اجرا یک‌طرفه شده است؛ به این معنا که افزایش قیمت اتفاق افتاده، بدون آنکه تعهدات مورد انتظار درباره کیفیت و فیلترینگ تحقق یافته باشد.
این اظهارات نشان‌دهنده اختلاف دیدگاه میان برخی نمایندگان مجلس و مجریان سیاست تعرفه‌گذاری است. البته برای قضاوت نهایی درباره میزان تحقق تعهدات، انتشار شاخص‌های رسمی کیفیت شبکه و گزارش عملکرد اپراتورها ضروری خواهد بود.
چرا اپراتورها قیمت اینترنت را افزایش دادند؟
اپراتورهای ارتباطی افزایش هزینه‌های ارزی و ریالی را مهم‌ترین دلیل اصلاح تعرفه‌ها معرفی کرده‌اند.
تأمین تجهیزات مخابراتی، توسعه شبکه نسل پنجم، نگهداری دکل‌ها، تأمین انرژی و سرمایه‌گذاری در فیبر نوری از جمله هزینه‌هایی هستند که با نوسانات اقتصادی افزایش پیدا می‌کنند.
ایرانسل در اطلاعیه رسمی خود اعلام کرده که افزایش هزینه‌های نگهداری و توسعه زیرساخت‌ها، ادامه ارائه خدمات با تعرفه‌های قبلی را دشوار کرده است.
از سوی دیگر، حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در نشست خبری ۲۶ مهر اعلام کرده بود که قیمت برخی اقلام زیرساختی تا ۱۰ برابر افزایش یافته است.
او همچنین از تعویض و به‌روزرسانی بیش از ۲۸ هزار باتری در سایت‌های ارتباطی پس از افزایش تعرفه سال گذشته خبر داد؛ اقدامی که به گفته او برای مقابله با آثار قطعی برق انجام شده است.
بنابراین، افزایش هزینه اپراتورها موضوعی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. بااین‌حال، ضرورت اقتصادی توسعه شبکه به‌تنهایی پاسخگوی نگرانی مشترکان درباره کیفیت خدمات نیست.
انتقاد از نقش دولت در افزایش قیمت اینترنت
پوردهقان بخش مهمی از مسئولیت گرانی اینترنت را متوجه سیاست‌های اقتصادی دولت دانسته است.
او با اشاره به وارداتی بودن بسیاری از تجهیزات ارتباطی تأکید کرد که افزایش نرخ ارز، هزینه خرید تجهیزات را بالا می‌برد و در نهایت به یکی از دلایل درخواست افزایش تعرفه تبدیل می‌شود.
از نگاه این نماینده، دولت باید درباره اثر سیاست‌های ارزی و اقتصادی خود بر هزینه خدمات ارتباطی پاسخگو باشد.
بااین‌حال، تحلیل اقتصادی این موضوع نیازمند تفکیک عوامل مختلف است. نرخ ارز، تورم داخلی، هزینه نیروی انسانی، محدودیت‌های تأمین تجهیزات و شرایط بازار جهانی، همگی می‌توانند بر هزینه اپراتورها اثر بگذارند.
به همین دلیل، نسبت دادن تمام افزایش هزینه‌ها به یک عامل بدون انتشار صورت‌های مالی و جزئیات هزینه‌ای شرکت‌ها، تصویر کاملی از مسئله ارائه نمی‌دهد.
موضوع مهم‌تر، شفافیت درباره میزان افزایش واقعی هزینه‌ها و تناسب آن با رشد تعرفه‌هاست.
گرانی اینترنت چه فشاری به خانوارها وارد می‌کند؟
اینترنت برای میلیون‌ها ایرانی به بخشی ضروری از زندگی روزمره تبدیل شده است. آموزش آنلاین، ارتباطات خانوادگی، خدمات بانکی، فعالیت‌های شغلی و کسب‌وکارهای اینترنتی همگی به دسترسی پایدار وابسته‌اند.
اگر بسته‌ای پیش از افزایش تعرفه ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشته باشد، رشد کامل ۴۰ درصدی هزینه خرید آن را به ۱۴۰ هزار تومان می‌رساند.
این اختلاف برای کاربرانی که مصرف محدودی دارند شاید قابل مدیریت باشد، اما در خانوارهایی با چند مصرف‌کننده یا مشاغلی که به اینترنت وابستگی دائمی دارند، می‌تواند به افزایش محسوس هزینه ماهانه منجر شود.
فشار اقتصادی زمانی بیشتر احساس می‌شود که کاربران علاوه بر پرداخت هزینه اینترنت، برای مقابله با محدودیت دسترسی یا اختلال‌های اتصال نیز متحمل هزینه‌های جانبی شوند.
این وضعیت به‌ویژه برای دانشجویان، فریلنسرها، فروشگاه‌های آنلاین و تولیدکنندگان محتوای دیجیتال اهمیت دارد؛ گروه‌هایی که کیفیت اینترنت مستقیماً بر فعالیت آنها تأثیر می‌گذارد.
فیلترینگ چه ارتباطی با کیفیت و هزینه اینترنت دارد؟
یکی از موضوعات محوری سخنان پوردهقان، ضرورت کاهش فیلترینگ هم‌زمان با اصلاح تعرفه‌هاست.
فیلترینگ از نظر فنی با عواملی مانند ظرفیت شبکه، کیفیت پوشش و سرعت اینترنت تفاوت دارد؛ اما می‌تواند تجربه واقعی استفاده از اینترنت را تحت تأثیر قرار دهد.
استفاده از ابزارهای واسط برای دسترسی به خدمات محدودشده ممکن است باعث افزایش تأخیر ارتباط، ناپایداری اتصال و مصرف بیشتر منابع ارتباطی شود.
البته رفع فیلترینگ به‌تنهایی تمام مشکلات زیرساختی اینترنت را برطرف نمی‌کند. ضعف پوشش، ازدحام شبکه، اختلال برق و کمبود ظرفیت نیز نیازمند سرمایه‌گذاری مستقل هستند.
بااین‌حال، کاهش محدودیت‌های دسترسی می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در بهبود تجربه کاربران باشد.
پوردهقان اعلام کرده که کمیسیون صنایع و معادن پیش از شرایط جنگی، موضوع بازگشایی برخی برنامه‌ها و کاهش فیلترینگ را پیگیری می‌کرد، اما پس از جنگ این بررسی‌ها ادامه نیافته است.
آیا افزایش تعرفه واقعاً کیفیت اینترنت را بهتر می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح‌شده این است که آیا افزایش درآمد اپراتورها الزاماً به بهبود کیفیت خدمات منجر خواهد شد؟
پاسخ به این پرسش به نحوه هزینه‌کرد منابع جدید و میزان نظارت نهاد تنظیم‌گر بستگی دارد.
اگر درآمد حاصل از افزایش قیمت صرف توسعه ظرفیت شبکه، جایگزینی تجهیزات فرسوده، افزایش پوشش و تقویت پایداری ارتباط شود، امکان بهبود کیفیت وجود دارد.
اما اگر شاخص‌های مشخصی برای سنجش نتیجه سرمایه‌گذاری تعیین نشود، کاربران نمی‌توانند مطمئن باشند که هزینه بیشتر به دریافت خدمات بهتر منجر خواهد شد.
رئیس سازمان تنظیم مقررات پیش‌تر تأکید کرده بود که صدور مجوز افزایش تعرفه باید با تعهدات زمان‌بندی‌شده و نظارت بر کیفیت همراه باشد.
اکنون لازم است این تعهدات به‌صورت عمومی منتشر شوند تا عملکرد اپراتورها براساس معیارهایی مانند سرعت واقعی، میزان قطعی، تأخیر شبکه و کیفیت پوشش قابل ارزیابی باشد.
شکایت از کیفیت پایین اینترنت چگونه امکان‌پذیر است؟
با افزایش تعرفه‌ها، موضوع حقوق مشترکان نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
کاربرانی که با اختلال مکرر، افت سرعت یا مشکلات خدمات اینترنت مواجه‌اند، می‌توانند موضوع را ابتدا از طریق پشتیبانی اپراتور پیگیری کنند.
همچنین سامانه ۱۹۵ سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی برای ثبت و پیگیری شکایت‌های مربوط به خدمات ارتباطی در دسترس است.
کاربران می‌توانند با مراجعه به نشانی https://195.cra.ir، اطلاعات سرویس، اپراتور و موضوع شکایت را ثبت و کد رهگیری دریافت کنند.
بااین‌حال، ثبت شکایت لزوماً به معنای دریافت خودکار خسارت نیست. امکان جبران هزینه به نوع اختلال، شرایط قرارداد، مقررات مربوط و نتیجه بررسی بستگی دارد.
شفاف‌سازی درباره حقوق مشترکان در زمان قطعی‌های طولانی‌مدت می‌تواند یکی از محورهای مهم نظارت بر اپراتورها باشد.
آیا وزیر ارتباطات برای گرانی اینترنت به مجلس می‌رود؟
پوردهقان اعلام کرده است که موضوع افزایش تعرفه اینترنت بار دیگر در مجلس پیگیری خواهد شد.
او گفته پس از آغاز مجدد جلسات مجلس، از وزیر ارتباطات دعوت خواهد شد تا درباره برنامه‌های بهبود کیفیت و کاهش محدودیت‌های اینترنت توضیح دهد.
این اظهارات در مرحله اعلام قصد پیگیری است و نباید آن را به معنای برگزاری جلسه استیضاح یا اتخاذ تصمیم قطعی مجلس تلقی کرد.
بااین‌حال، ورود جدی نمایندگان به موضوع می‌تواند زمینه انتشار اطلاعات بیشتری درباره دلایل اصلاح تعرفه‌ها و تعهدات اپراتورها را فراهم کند.
آینده قیمت اینترنت؛ کاربران چه انتظاری دارند؟
افزایش تعرفه اینترنت تا سقف ۴۰ درصد، بار دیگر یک چالش قدیمی را برجسته کرده است: چگونه می‌توان نیاز اپراتورها به سرمایه‌گذاری را با توان مالی کاربران و حق دریافت خدمات مناسب هماهنگ کرد؟
از یک سو، شبکه ارتباطی برای حفظ پایداری و توسعه فناوری به منابع مالی نیاز دارد. از سوی دیگر، افزایش هزینه بدون بهبود قابل سنجش کیفیت می‌تواند نارضایتی مشترکان را تشدید کند.
در کوتاه‌مدت، مهم‌ترین اقدام نهادهای مسئول باید انتشار جزئیات مجوز افزایش تعرفه، تعهدات اجرایی اپراتورها و جدول زمانی بهبود خدمات باشد.
در نهایت، مسئله اصلی فقط گرانی ۴۰ درصدی اینترنت نیست؛ بلکه پاسخ به این پرسش است که مردم در برابر پول بیشتری که می‌پردازند، چه خدمات بهتری دریافت خواهند کرد؟
اگر افزایش قیمت با بهبود سرعت، پایداری شبکه، پاسخگویی مؤثر و کاهش مشکلات دسترسی همراه نشود، اصلاح تعرفه‌ها ممکن است به‌جای تقویت اعتماد عمومی، به عاملی برای گسترش نارضایتی تبدیل شود.