قیمت برنج هندی امروز ۱۳ مهر ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی از ۳.۳ میلیون گذشت / پایان دوران برنج ارزان؟

بررسی تازه‌ترین قیمت‌های بازار نشان می‌دهد تقریباً تمام برندهای شناخته‌شده برنج هندی اکنون در محدوده بالاتر از سه میلیون تومان برای بسته ۱۰ کیلویی قرار گرفته‌اند.

در این فهرست، برنج هندی ۱۱۲۱ خاطره با قیمت ۳ میلیون و ۵۶۸ هزار تومان گران‌ترین گزینه و برنج ۱۱۲۱ محسن با قیمت ۳ میلیون و ۳۲۲ هزار تومان ارزان‌ترین محصول میان نمونه‌های بررسی‌شده است. نرخ‌های امروز نشان می‌دهد قیمت هر کیلو برنج هندی بسته به برند تقریباً بین ۳۳۲ هزار تا ۳۵۷ هزار تومان قرار گرفته است.

این اعداد برای بازاری که تا چند سال قبل مهم‌ترین مزیت خود را بر «قیمت اقتصادی» بنا کرده بود، پیام مهمی دارد: برنج هندی همچنان ممکن است از بسیاری از ارقام ممتاز شمال ارزان‌تر باشد، اما فاصله قیمتی آن با بخشی از برنج‌های ایرانی اقتصادی و پرمحصول به اندازه گذشته نیست.

چرا برنج هندی این‌قدر گران شد؟

مهم‌ترین پاسخ را باید در ساختار واردات جست‌وجو کرد. برنج هندی تقریباً به‌طور کامل کالایی وارداتی است و قیمت نهایی آن از نرخ ارز، قیمت خرید خارجی، هزینه حمل، بیمه، حقوق و هزینه‌های گمرکی و سرمایه در گردش واردکننده تأثیر می‌گیرد.

از آذر ۱۴۰۴ نیز ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی واردات برنج حذف شد و تأمین ارز آن به مرکز مبادله و نرخ‌های توافقی منتقل شد. این تغییر، هزینه ریالی خرید خارجی برنج را به‌طور محسوسی افزایش داد و یکی از مهم‌ترین نقاط عطف قیمت‌گذاری برنج وارداتی بود.

بنابراین حتی اگر قیمت جهانی برنج در مقطعی ثابت بماند، افزایش نرخ ارزی که واردکننده برای تأمین کالا پرداخت می‌کند می‌تواند بلافاصله هزینه تمام‌شده را بالا ببرد.

همین مسئله باعث شده رابطه قیمت برنج هندی با بازار ارز بسیار مستقیم‌تر از برنج تولید داخل باشد.

زنگ خطر تازه برای بازار برنج؛ واردات کمتر شده است

تازه‌ترین هشدار بازار اما فقط به قیمت ارز محدود نمی‌شود. علیرضا پرویزی، عضو هیئت‌رئیسه انجمن واردکنندگان برنج، در روزهای اخیر اعلام کرده تولید برنج کشور در سال جاری حدود دو میلیون تن برآورد می‌شود، در حالی که برای پوشش کامل مصرف، واردات حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن ضروری است. او همچنین گفته روند واردات امسال نسبت به سال گذشته کاهش محسوسی داشته است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم حدود ۶۰ درصد برنج وارداتی ایران از هند و حدود ۴۰ درصد از پاکستان تأمین می‌شود. طبق همین گزارش، واردات از هر دو مسیر با مشکلاتی مواجه است؛ مسیر هند تحت تأثیر محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی قرار گرفته و مسیر پاکستان نیز با مشکلات لجستیکی و زیرساختی مواجه است.

در نتیجه، بازار با یک معادله دوطرفه روبه‌روست؛ از یک سو هزینه واردات بالا رفته و از سوی دیگر سرعت ورود کالا نیز کاهش یافته است.

تخصیص ارز همچنان گره اصلی بازار برنج

فعالان صنعت واردات، تأخیر در پرداخت مطالبات ارزی را یکی از عوامل اصلی کاهش توان واردکنندگان عنوان می‌کنند.

بر اساس اظهارات عضو هیئت‌رئیسه انجمن واردکنندگان برنج، بخشی از واردکنندگان همچنان بابت محموله‌های قبلی مطالبات ارزی دارند و همین مسئله منابع مالی آنها را برای ثبت سفارش و خرید محموله‌های جدید محدود کرده است. این وضعیت به‌ویژه برای شرکت‌های کوچک‌تر فشار بیشتری ایجاد می‌کند.

انجمن واردکنندگان برنج نیز در ماه‌های گذشته بارها نسبت به همین مشکل هشدار داده بود. در مرداد ۱۴۰۵، این انجمن از «گره ۹۶۰ میلیون یورویی بازار برنج» سخن گفت و موضوع تأمین ارز را یکی از محورهای اصلی اختلال در زنجیره واردات اعلام کرد.

به بیان ساده، اگر واردکننده نتواند ارز محموله قبلی را به‌موقع تسویه کند، توان مالی او برای خرید بعدی کاهش پیدا می‌کند و این موضوع در نهایت می‌تواند به کاهش عرضه و افزایش قیمت در بازار مصرف منجر شود.

آیا برنج هندی هنوز از برنج ایرانی ارزان‌تر است؟

پاسخ این پرسش دیگر مانند گذشته یک «بله» مطلق نیست.

برنج‌های ممتاز ایرانی همچنان در بسیاری از موارد گران‌تر از برنج هندی هستند. برای نمونه، در ابتدای مهر قیمت برخی بسته‌های ۱۰ کیلویی برنج هاشمی گیلان به بیش از ۵ میلیون و ۲۷۰ هزار تومان، کشت دوم به حدود ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و برخی برنج‌های شیرودی به حدود ۴ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان رسیده بود.

در مقایسه با این ارقام، بسته ۱۰ کیلویی برنج هندی ۳.۳ تا ۳.۶ میلیون تومانی همچنان ارزان‌تر است.

اما مسئله زمانی تغییر می‌کند که برنج هندی با ارقام اقتصادی‌تر ایرانی مانند فجر، شیرودی، ندا یا برخی انواع طارم و پرمحصول مقایسه شود. در این بخش از بازار، فاصله قیمت کاهش یافته و خریدار با گزینه‌های نزدیک‌تری روبه‌روست.

این تغییر می‌تواند الگوی تصمیم‌گیری خانوار را تغییر دهد. مصرف‌کننده‌ای که قبلاً صرفاً به دلیل فاصله بزرگ قیمتی، برنج هندی می‌خرید، امروز ممکن است ترجیح دهد مبلغ بیشتری بپردازد و سراغ یک برنج ایرانی متوسط برود.

هر کیلو برنج هندی تا ۳۵۷ هزار تومان

تبدیل قیمت بسته‌های ۱۰ کیلویی به قیمت هر کیلو، شدت افزایش هزینه را بهتر نشان می‌دهد.

برنج خاطره با نرخ فعلی، کیلویی حدود ۳۵۶ هزار و ۸۰۰ تومان تمام می‌شود. طبیعت حدود کیلویی ۳۴۵ هزار و ۹۰۰ تومان، هایلی نزدیک ۳۴۱ هزار تومان و محسن تقریباً کیلویی ۳۳۲ هزار و ۲۰۰ تومان قیمت دارد.

یعنی یک خانواده که ماهانه ۱۰ کیلو برنج مصرف کند باید فقط برای خرید یک بسته برنج هندی بین حدود ۳.۳ تا ۳.۶ میلیون تومان هزینه کند.

اگر مصرف خانوار به ۲۰ کیلو در ماه برسد، این رقم به محدوده تقریبی ۶.۶ تا بیش از ۷.۱ میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند؛ عددی که نشان می‌دهد حتی یک کالای وارداتی که زمانی نقش گزینه جایگزین ارزان را داشت، اکنون سهم قابل‌توجهی از بودجه غذایی خانوار را به خود اختصاص می‌دهد.

آیا قیمت برنج هندی دوباره بالا می‌رود؟

ریسک افزایش قیمت همچنان وجود دارد. فعالان بازار هشدار داده‌اند اگر مشکل تخصیص ارز و کاهش واردات ادامه پیدا کند، احتمال بروز فشار عرضه از اواخر مهر و آبان بیشتر خواهد شد. نیمه دوم سال معمولاً با افزایش نسبی مصرف نیز همراه است و در چنین شرایطی، هرگونه کاهش موجودی می‌تواند به سرعت در بازار خرده‌فروشی منعکس شود.

علاوه بر این، بر اساس اظهارات فعالان صنفی، افزایش نرخ ارز تالار دوم نیز مستقیماً قیمت تمام‌شده برنج وارداتی را بالا می‌برد. در یکی از برآوردهای تازه انجمن، قیمت تمام‌شده برخی ارقام وارداتی پاکستانی در مبادی گمرکی و پیش از احتساب سود نیز به سطوح بالایی رسیده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد ظرفیت کاهش شدید قیمت در کوتاه‌مدت محدود است.

در نتیجه، کاهش محسوس قیمت برنج هندی نیازمند تحقق همزمان چند شرط است؛ ثبات یا کاهش نرخ ارز، تسریع تخصیص ارز، افزایش واردات و کاهش هزینه حمل و ترخیص.

پایان دوران برنج هندی ارزان؟

بازار امروز نشان می‌دهد مفهوم «برنج خارجی ارزان» در حال تغییر است. برنج هندی هنوز در برابر ارقام ممتاز هاشمی و طارم مزیت قیمتی دارد، اما دیگر نمی‌توان آن را بدون مقایسه، ارزان‌ترین انتخاب بازار دانست.

وقتی کیسه ۱۰ کیلویی برنج هندی تا حدود ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت پیدا می‌کند، خریدار ناچار است قبل از خرید گزینه‌های ایرانی و خارجی را دقیق‌تر مقایسه کند.

در مجموع، قیمت برنج هندی در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ بین حدود ۳ میلیون و ۳۲۲ هزار تا ۳ میلیون و ۵۶۸ هزار تومان برای بسته‌های ۱۰ کیلویی برندهای پرمصرف قرار گرفته است. همزمان کاهش واردات، مشکلات تخصیص ارز و محدودیت‌های حمل‌ونقل، چشم‌انداز بازار را شکننده نگه داشته‌اند. اگر این مشکلات در هفته‌های آینده حل نشوند، احتمال دارد برنج هندی بیش از پیش از جایگاه سنتی خود به‌عنوان «جایگزین اقتصادی برنج ایرانی» فاصله بگیرد و فشار تازه‌ای بر هزینه خوراک خانوار وارد شود.