وعده جدید دولت برای معیشت مردم؛ کالابرگ تغییر می‌کند و تورم مهار می‌شود؟
سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، امروز دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ در جمع خبرنگاران درباره تحولات بازار ارز مورد پرسش قرار گرفت، اما از ارائه ارزیابی مشخص درباره قیمت دلار خودداری کرد و پاسخگویی در این زمینه را به عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، واگذار کرد.
وقتی خبرنگاری به او گفت رئیس‌کل بانک مرکزی نیز پرسش درباره نرخ ارز را به وزیر اقتصاد ارجاع داده، مدنی‌زاده پاسخ داد که «از آقای همتی بپرسید». او در ادامه تأکید کرد دولت برنامه‌ای برای حمایت از اقتصاد و معیشت مردم تدوین کرده که قرار است چهارشنبه در هیأت دولت مطرح شود.
اهمیت این اظهارات زمانی بیشتر می‌شود که بازار ارز طی روزهای اخیر یکی از پرنوسان‌ترین دوره‌های خود را تجربه کرده است. دلار که روز یکشنبه تا محدوده ۲۷۰ هزار تومان بالا رفته بود، امروز نیز در نرخ‌های مختلف بازار نوسانات بالایی داشته است.
قیمت دلار هنگام بازگشایی معاملات دوشنبه حدود ۲۶۸ هزار و ۳۰۰ تومان گزارش شد، اما در ادامه برخی تابلوهای بازار نرخ بیش از ۲۷۱ هزار تومان را نیز ثبت کردند. این اختلاف نشان می‌دهد بازار همچنان با دامنه نوسان بالایی روبه‌روست و هنوز سطح تعادلی جدیدی پیدا نکرده است.
برنامه معیشتی دولت چهارشنبه تصویب می‌شود؟
بخش مهم‌تر سخنان وزیر اقتصاد به بسته حمایتی دولت مربوط می‌شود.
مدنی‌زاده اعلام کرده است: دولت «برنامه‌ای کاملاً حمایتی برای اقتصاد و معیشت مردم» آماده کرده و قرار است این برنامه روز چهارشنبه در دولت بررسی شود. برخی گزارش‌های منتشرشده به نقل از وزیر از «تصویب» برنامه در جلسه چهارشنبه سخن گفته‌اند و برخی دیگر عبارت «بررسی در دولت» را منتشر کرده‌اند؛ بنابراین جزئیات نهایی آن هنوز رسماً اعلام نشده است.
چهارشنبه مصادف با ۱۵ مهر ۱۴۰۵ است؛ تاریخی که از قبل نیز برای آغاز تغییراتی در طرح کالابرگ مطرح شده بود.
به همین دلیل احتمال زیادی وجود دارد که بخشی از بسته معیشتی دولت به افزایش حمایت از خانوارهای کم‌درآمد و تغییر در شیوه یا میزان اعتبار کالابرگ مربوط باشد، هرچند تا این لحظه جزئیات رسمی بسته منتشر نشده است.
خبر جدید درباره کالابرگ؛ مبلغ هنوز قطعی نیست
وزیر اقتصاد در سخنان خود گفته است به‌زودی اخبار جدیدی درباره کالابرگ اعلام خواهد شد.
همزمان احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، نیز اعلام کرده افزایش اعتبار کالابرگ از ۱۵ مهر به شکل تدریجی برای گروه‌های هدف دنبال خواهد شد، اما میزان دقیق افزایش اعتبار را سازمان برنامه و بودجه اعلام می‌کند.
در حال حاضر گزارش‌های مختلفی درباره رقم جدید کالابرگ منتشر شده است، اما هیچ‌کدام را نمی‌توان پیش از اعلام رسمی دولت رقم قطعی تلقی کرد.
یکی از سناریوهای مطرح‌شده افزایش ۵۰ درصدی اعتبار یک میلیون تومانی و رساندن آن به حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. در عین حال پیشنهادهایی برای حمایت بیشتر از پنج دهک پایین نیز مطرح شده است. با این وجود، منابع روز یکشنبه و دوشنبه تأکید دارند که مبلغ نهایی و جامعه دقیق مشمولان هنوز قطعی نشده‌اند.
بنابراین خانوارها باید منتظر مصوبه رسمی دولت و ابلاغ سازمان برنامه و وزارت رفاه بمانند.
چرا افزایش کالابرگ دوباره مطرح شده است؟
دلیل اصلی را باید در کاهش قدرت خرید خانوار جست‌وجو کرد.
اعتبار کالابرگ زمانی ارزش حمایتی خود را حفظ می‌کند که متناسب با قیمت کالاهای اساسی افزایش یابد. اگر قیمت مواد غذایی سریع‌تر از مبلغ کالابرگ رشد کند، قدرت خرید واقعی این اعتبار به‌مرور کاهش پیدا می‌کند.
بررسی‌های اخیر نیز نشان می‌دهد قیمت بسیاری از اقلام مشمول طرح طی ماه‌های گذشته افزایش چشمگیری داشته و قدرت خرید اعتبار یک میلیون تومانی نسبت به ابتدای اجرای طرح پایین آمده است.
به همین دلیل افزایش مبلغ کالابرگ در شرایط فعلی بیش از آنکه یک پرداخت جدید باشد، تلاشی برای جبران بخشی از کاهش ارزش واقعی حمایت‌های قبلی محسوب می‌شود.
وزیر اقتصاد: هیچ کسری بودجه‌ای نداریم
یکی دیگر از بخش‌های مهم اظهارات مدنی‌زاده مربوط به بودجه بود. وزیر اقتصاد اعلام کرد: «هیچ کسری بودجه‌ای نداریم.» او همچنین گفته ورود و خروج کالا تسهیل شده است.
با این حال، این گزاره باید در کنار اظهارات مسئولان سازمان برنامه و بودجه بررسی شود.
سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، یک روز قبل اعلام کرده بود دولت برای بودجه ۱۴۰۵ لایحه اصلاحیه ارائه نخواهد کرد و توضیح داده بود دولت با استفاده از اختیارات موجود هزینه‌های خود را اولویت‌بندی می‌کند. گزارش منتشرشده از اظهارات او همچنین به پرسش خبرنگاران درباره کسری بودجه اشاره دارد.
بنابراین «ندادن اصلاحیه بودجه» به‌تنهایی معادل نبود هرگونه شکاف میان منابع و مصارف نیست. برای ارزیابی دقیق وضعیت بودجه باید عملکرد واقعی درآمدهای نفتی، مالیاتی، فروش اوراق و هزینه‌های دولت تا پایان سال مشخص شود.
وعده کنترل شدید تورم در شرایط تورمی فعلی
مدنی‌زاده در بخش دیگری از اظهارات خود گفته است تورم نیز «به‌شدت کنترل خواهد شد».
این وعده در شرایطی مطرح می‌شود که سطح فعلی تورم همچنان بسیار بالاست.
براساس تازه‌ترین داده‌های منتشرشده منتسب به مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده در شهریور ۱۴۰۵ نسبت به ماه قبل حدود ۴.۲ درصد افزایش یافته و نرخ تورم سالانه به ۷۳.۶ درصد رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز در داده‌های مرکز آمار نزدیک به ۹۰ درصد گزارش شده است.
بانک مرکزی با روش و پوشش آماری متفاوت، نرخ تورم نقطه‌ای شهریور را ۸۳.۸ درصد اعلام کرده است. هرچند این رقم نسبت به مرداد اندکی کاهش داشته، تورم ماهانه همچنان در سطح بالایی قرار دارد.
بنابراین کنترل تورم در ماه‌های آینده نیازمند مجموعه‌ای از سیاست‌های همزمان در بازار ارز، بودجه، نقدینگی، تأمین کالا و انتظارات تورمی خواهد بود.
کنترل دلار چه نقشی در مهار تورم دارد؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های معادله، نرخ ارز است.
عبور دلار از محدوده ۲۶۰ هزار تومان و رسیدن آن به سطوح ۲۷۰ هزار تومانی مستقیماً انتظارات تورمی را افزایش می‌دهد. اثر نرخ ارز فقط محدود به کالاهای وارداتی نیست؛ مواد اولیه، ماشین‌آلات، قطعات، حمل‌ونقل و هزینه جایگزینی بسیاری از کالاهای داخلی نیز به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم از دلار تأثیر می‌گیرند.
به همین دلیل، اگر برنامه حمایتی دولت تنها به افزایش کالابرگ محدود شود اما بازار ارز همچنان در مسیر صعودی حرکت کند، بخشی از ارزش حمایت جدید می‌تواند خیلی سریع توسط تورم جذب شود.
در مقابل، ثبات بازار ارز همراه با افزایش عرضه کالا و کنترل رشد نقدینگی می‌تواند اثر بیشتری بر کاهش سرعت رشد قیمت‌ها داشته باشد.
بسته جدید دولت چه زمانی مشخص می‌شود؟
اکنون نگاه بازار و خانوارها به چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ دوخته شده است.
تا آن زمان چهار موضوع اصلی در انتظار تعیین تکلیف قرار دارند: رقم جدید کالابرگ، گروه‌های مشمول افزایش اعتبار، جزئیات برنامه حمایت از معیشت و ابزارهای دولت برای کنترل تورم و بازار ارز.
اظهارات امروز وزیر اقتصاد نشان می‌دهد دولت قصد دارد بسته‌ای فراتر از یک اقدام منفرد ارائه کند، اما درباره اجزای دقیق آن هنوز اطلاعات کافی منتشر نشده است. بنابراین هر رقمی که درباره میزان قطعی افزایش کالابرگ یا سایر پرداخت‌های نقدی مطرح می‌شود، تا زمان تصویب و ابلاغ رسمی باید در حد سناریو و پیشنهاد تلقی شود.
در مجموع، واکنش امروز وزیر اقتصاد به شرایط اقتصادی بیش از همه نگاه‌ها را به جلسه چهارشنبه دولت معطوف کرده است. دلار همچنان حوالی مرز ۲۷۰ هزار تومان نوسان دارد، فشار تورمی بالاست و قدرت خرید خانوارها کاهش یافته؛ در چنین فضایی، میزان اثرگذاری بسته جدید دولت نه فقط به مبلغ کالابرگ، بلکه به توان سیاست‌گذار برای ایجاد ثبات در بازار ارز، تأمین کالا و مهار ریشه‌های تورم بستگی خواهد داشت.