افزایش کالابرگ ۴۴ میلیون ایرانی؛ حداقل ۳۰۰ هزار تومان بیشتر می‌شود؟ / کارت اعتباری ایرانیان وارد فاز آزمایشی شد
وزیر امور اقتصادی و دارایی در تازه‌ترین توضیحات خود گفته حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر شناسایی شده‌اند که درآمد آنها پایین‌تر از سطح مورد نظر دولت است و در بررسی وضعیت دارایی نیز شاخص‌هایی مانند نداشتن ملک و خودرو مورد توجه قرار گرفته است.
مدنی‌زاده گفته قرار است افزایش اعتبار کالابرگ برای این جمعیت نهایی شود و میزان افزایش نیز پس از تعیین منابع مالی مشخص خواهد شد. او ابراز امیدواری کرده رقم افزایش برای هر فرد دست‌کم ۳۰۰ هزار تومان باشد.
بنابراین در حال حاضر عدد ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر مهم‌ترین برآورد رسمی از دامنه جامعه هدف است؛ با این حال جزئیات نهایی معیارهای شناسایی، نحوه اعتراض افراد خارج‌شده از فهرست و اینکه آیا تمام افراد شناسایی‌شده دقیقاً یک میزان اعتبار اضافه دریافت خواهند کرد، هنوز اعلام نشده است.
همین نکته باعث می‌شود تیترهایی مانند «واریز قطعی ۳۰۰ هزار تومان برای ۴۴ میلیون نفر» فعلاً دقیق نباشد.
۳۰۰ هزار تومان قطعی است یا هنوز پیشنهاد؟
مهم‌ترین نکته در سخنان وزیر اقتصاد استفاده از عبارت «امیدواریم» است.
او تصریح کرده رقم نهایی ابتدا به میزان منابع قابل تأمین و بودجه‌ای که سازمان برنامه و بودجه اختصاص می‌دهد وابسته است. به همین دلیل ۳۰۰ هزار تومان را در شرایط فعلی باید کف مورد نظر یا رقم هدف دولت دانست، نه مبلغ نهایی مصوب و آماده پرداخت.
مدنی‌زاده پیش‌تر نیز در شهریور گفته بود رقم دقیق و حتی دامنه مشمولان هنوز در دست بررسی است و هدف این است که افزایش اعتبار حداقل ۳۰۰ هزار تومان باشد. تکرار این عدد در اظهارات جدید نشان می‌دهد دولت همچنان روی همین کف تمرکز دارد، اما تأمین مالی تعیین‌کننده نهایی خواهد بود.
این تفکیک برای خانوارها مهم است؛ چرا که اعلام یک هدف بودجه‌ای با شارژ شدن اعتبار قابل خرج در حساب سرپرست خانوار تفاوت دارد.
کالابرگ هر نفر ممکن است به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برسد؟
اعتبار جاری طرح در آخرین مراحل اجراشده یک میلیون تومان به ازای هر نفر بوده است. وزارت تعاون نیز پیش‌تر اعلام کرده بود تا زمان تصویب ارقام جدید، همان اعتبار یک‌میلیون‌تومانی ادامه خواهد داشت. گزارش‌های مرحله شهریور نیز همین رقم را برای هر عضو خانوار ثبت کرده‌اند.
بنابراین اگر افزایش مورد نظر وزیر اقتصاد دقیقاً روی اعتبار فعلی اعمال شود و سازوکار طرح تغییر نکند، اعتبار سرانه می‌تواند حداقل به حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان برسد.
اما این محاسبه هنوز به معنی اعلام مبلغ رسمی کالابرگ جدید نیست؛ زیرا دولت ممکن است در مرحله نهایی جامعه هدف، شیوه تخصیص یا حتی میزان افزایش گروه‌های مختلف را متفاوت تعیین کند.
برای یک خانواده چهار نفره، افزایش ۳۰۰ هزار تومانی به ازای هر عضو معادل یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان اعتبار اضافه در هر مرحله خواهد بود.
افزایش کالابرگ چقدر بودجه می‌خواهد؟
عدد ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر ابعاد مالی تصمیم را بهتر نشان می‌دهد.
اگر به هر یک از ۴۰ میلیون نفر دقیقاً ۳۰۰ هزار تومان اعتبار اضافه شود، دولت برای هر مرحله به حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۲ همت منابع نیاز خواهد داشت.
اگر تعداد مشمولان به ۴۴ میلیون نفر برسد، هزینه هر مرحله تقریباً ۱۳.۲ همت خواهد بود.
در صورتی که چنین افزایشی ماهانه و برای یک سال کامل ادامه داشته باشد، بار مالی نظری آن به حدود ۱۴۴ تا ۱۵۸.۴ همت در سال می‌رسد. البته این صرفاً محاسبه‌ای براساس اعداد اعلام‌شده است و هنوز دولت نگفته افزایش جدید با چه تناوبی، برای چند ماه و با چه منبعی اجرا خواهد شد.
همین محاسبه توضیح می‌دهد چرا وزیر اقتصاد تعیین رقم نهایی را مستقیماً به تأمین بودجه توسط سازمان برنامه وابسته کرده است.
شرط نداشتن خانه و خودرو چگونه بررسی می‌شود؟
در اظهارات جدید، وزیر اقتصاد علاوه بر درآمد به «فاقد برخی دارایی‌ها از جمله ملک و خودرو بودن» اشاره کرده است.
با این حال هنوز جزئیات اجرایی این معیار منتشر نشده است؛ برای مثال مشخص نیست داشتن چه نوع یا چه ارزشی از خودرو، مالکیت چه میزان از یک ملک، دارایی مشترک یا شرایط خانوارهای روستایی چگونه در آزمون وسع محاسبه خواهد شد.
تا زمان انتشار دستورالعمل رسمی، نمی‌توان نتیجه گرفت هر فردی که خانه یا خودرو دارد الزاماً از افزایش کالابرگ حذف می‌شود. آنچه فعلاً وجود دارد توضیح کلی وزیر درباره جامعه‌ای است که شناسایی شده، نه متن کامل قواعد اجرایی.
این موضوع به‌ویژه برای خانوارهایی اهمیت دارد که ممکن است براساس اطلاعات ثبتی قدیمی یا مالکیت‌های کم‌ارزش وضعیت متفاوتی داشته باشند.
کارت اعتباری ایرانیان چیست؟
همزمان با خبر کالابرگ، وزیر اقتصاد جزئیات تازه‌ای از طرح «اعتبار ایرانیان» ارائه کرده است.
به گفته مدنی‌زاده، بانک ملت و بانک تجارت اجرای آزمایشی این برنامه را آغاز کرده‌اند و در قالب پایلوت کارت اعتباری صادر می‌کنند. برخلاف برداشت اولیه‌ای که آن را صرفاً به کارت اعتباری ازدواج مرتبط می‌کرد، وزیر اقتصاد تأکید کرده این برنامه محدود به ازدواج نیست و قرار است به یک طرح عمومی‌تر اعتباری تبدیل شود.
برای مرحله نخست نیز ظرفیت تقریبی ۱۰۰ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۰۰ همت در نظر گرفته شده است.
هدف از اجرای محدود اولیه این است که سامانه‌ها، فرآیند اعتبارسنجی و عملیات بانکی در عمل آزمایش شوند و در صورت عملکرد مناسب، نسخه گسترده طرح رونمایی شود.
آیا ۱۰۰ هزار میلیارد تومان بین مردم تقسیم می‌شود؟
خیر؛ دست‌کم اطلاعات موجود چنین چیزی را نشان نمی‌دهد.
رقم ۱۰۰ هزار میلیارد تومان ظرفیت اعتباری فاز پایلوت است و نباید آن را مانند یارانه نقدی یا اعتبار بلاعوض کالابرگ تفسیر کرد.
کارت اعتباری در ذات خود یک ابزار تأمین مالی است؛ یعنی بانک در چارچوب ضوابط و اعتبارسنجی به مشتری سقف خرید یا اعتبار می‌دهد و استفاده‌کننده باید مطابق قرارداد بانک اصل اعتبار و هزینه‌های مرتبط را بازپرداخت کند.
وزیر اقتصاد هنوز جزئیات عمومی مانند سقف کارت برای هر متقاضی، نرخ سود یا کارمزد، تعداد اقساط، شرایط ضامن، رتبه اعتباری لازم و گروه‌های دارای اولویت را اعلام نکرده است.
بنابراین متقاضیان باید منتظر رونمایی کامل طرح بمانند و از تبدیل رقم «۱۰۰ همت» به وعده‌ای درباره مبلغ دریافتی هر خانوار خودداری شود.
تفاوت کالابرگ و کارت اعتباری ایرانیان چیست؟
این دو طرح اگرچه تقریباً همزمان مطرح شده‌اند، ماهیت کاملاً متفاوتی دارند.
کالابرگ یک حمایت معیشتی دولتی برای خرید کالاهای مشخص است و افزایش مورد بحث نیز قرار است برای گروه‌های کم‌درآمدتر اعمال شود. در مقابل، کارت اعتباری ایرانیان یک ابزار بانکی و اعتباری است که فعلاً توسط دو بانک به‌صورت آزمایشی اجرا می‌شود و قرار نیست جای کالابرگ را بگیرد.
در نتیجه یک خانوار ممکن است در آینده مشمول افزایش کالابرگ باشد ولی شرایط دریافت کارت اعتباری را نداشته باشد یا برعکس.
این تفکیک در روزهایی که خبر هر دو برنامه کنار هم منتشر می‌شود اهمیت زیادی دارد.
زمان افزایش کالابرگ چه موقع مشخص می‌شود؟
وزیر اقتصاد گفته امیدوار است موضوع در فاصله کوتاهی و با تعیین منابع بودجه‌ای نهایی شود. در گزارش منتشرشده از اظهارات او حتی از تعیین تکلیف تا پایان هفته سخن گفته شده است.
با این حال تا زمان اعلام سازمان برنامه و بودجه و دستگاه اجرایی کالابرگ، هنوز تاریخ قطعی شارژ اعتبار جدید مشخص نشده است.
بنابراین سه عدد فعلاً قابل اتکاتر از بقیه‌اند: ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر جامعه هدف اولیه، حداقل ۳۰۰ هزار تومان افزایش مورد انتظار برای هر نفر و ۱۰۰ همت ظرفیت پایلوت اعتبار ایرانیان.
اما در کنار هر سه عدد یک ملاحظه مهم وجود دارد: افزایش کالابرگ هنوز به تأمین بودجه وابسته است و طرح کارت اعتباری نیز هنوز از مرحله آزمایشی خارج نشده است.
اگر رقم ۳۰۰ هزار تومان نهایی شود، برای یک خانوار چهارنفره حداقل یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان به اعتبار موجود اضافه خواهد شد؛ تغییری که دامنه آن ده‌ها میلیون نفر را دربر می‌گیرد. با این همه، خبر اصلی زمانی قطعی خواهد شد که رقم نهایی، فهرست دقیق مشمولان و زمان شارژ اعتبار از سوی دستگاه‌های مسئول اعلام شود.