قیمت نفت سقوط کرد؛ برنت به ۱۰۴ دلار رسید / امید به توافق ایران و آمریکا بازار جهانی را زیرورو کرد
بازار جهانی نفت هفتهای بسیار پرنوسان را پشت سر گذاشت؛ هفتهای که در آن معاملهگران تقریباً همزمان با سه ریسک بزرگ روبهرو بودند: آینده درگیری ایران و آمریکا، امنیت جریان نفت در تنگه هرمز و احتمال تغییر سیاست صادرات فرآوردههای نفتی ایالات متحده.
بر اساس دادههای معاملات روز جمعه ۲۵ سپتامبر، قراردادهای آتی نفت برنت با کاهش ۲ دلار و ۲۸ سنتی یا ۲.۱ درصدی در سطح ۱۰۴ دلار و ۳۲ سنت در هر بشکه بسته شد. نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز ۲ دلار و ۲۰ سنت، معادل ۲.۳ درصد افت کرد و به ۹۲ دلار و ۴۱ سنت رسید. با وجود این کاهش روزانه، برنت در مجموع هفته کمتر از یک درصد رشد داشت، در حالی که WTI حدود هشت درصد کاهش هفتگی را ثبت کرد.
چرا قیمت نفت ناگهان کاهش یافت؟
مهمترین محرک نزولی معاملات جمعه، افزایش خوشبینی معاملهگران به احتمال دستیابی ایران و آمریکا به چارچوبی برای کاهش تنشها بود. منابع نزدیک به مذاکرات به رویترز گفتهاند مذاکرهکنندگان دو کشور در نیویورک در حال بررسی یک مسیر مرحلهای برای خروج از وضعیت جنگی هستند؛ مسیری که در یکی از سناریوهای مطرحشده میتواند به بازگشایی تنگه هرمز و کاهش یا لغو بخشی از محدودیتهای اقتصادی آمریکا علیه ایران منجر شود.
گزارشهای دیگری نیز حاکی از آن است که تهران طرحی برای اجرای مرحلهای آتشبس، بازگشایی هرمز و ازسرگیری مذاکرات هستهای ارائه کرده است. با این حال، جزئیات مورد اختلاف میان دو طرف همچنان قابلتوجه است و تاکنون توافق نهایی اعلام نشده است. بنابراین واکنش فعلی بازار بیش از آنکه ناشی از افزایش واقعی عرضه نفت باشد، بازتاب کاهش نسبی «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک» در قیمتهاست.
به زبان ساده، معاملهگران در ماههای گذشته بخشی از قیمت بالای نفت را بابت احتمال بسته ماندن هرمز و کمبود عرضه پرداخت میکردند. هر خبری که احتمال بازگشت جریان عادی نفت از این آبراه را افزایش دهد، میتواند بخشی از این پریمیوم را از بازار خارج کند.
تنگه هرمز همچنان کلید اصلی بازار نفت است
اهمیت تنگه هرمز برای بازار انرژی را نمیتوان دستکم گرفت. اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیش از تشدید بحران اعلام کرده بود که در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰.۹ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی در روز از این مسیر عبور میکرد؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی. همچنین ظرفیت خطوط لوله جایگزین عربستان و امارات برای دور زدن هرمز بهمراتب کمتر از حجم معمول عبوری از این آبراه است.
دادههای مقدماتی شرکت ردیابی نفتکش کپلر نشان میدهد که جریان نفت خام خروجی از هرمز در هفته آغازشده از ۲۰ سپتامبر تا زمان انتشار دادهها به ۳۳.۷ میلیون بشکه رسیده و تقریباً همسطح هفته قبل بوده است. این رقم مجموع حجم ثبتشده در بخشی از هفته است و نباید با نرخ روزانه ۳۳.۷ میلیون بشکه اشتباه گرفته شود.
هرگونه توافق سیاسی که امکان افزایش پایدار عبور نفتکشها از هرمز را فراهم کند، میتواند مستقیماً بر انتظارات عرضه جهانی اثر بگذارد و بخشی از فشار صعودی قیمت نفت را تخلیه کند.
حملات به عربستان مانع سقوط شدیدتر نفت شد
در سوی دیگر بازار، تحولات عربستان سعودی همچنان ریسک بزرگی برای عرضه محسوب میشود. در روزهای اخیر نیروهای انصارالله حملات موشکی خود علیه اهدافی در عربستان افزایش دادهاند و مقامهای سعودی از رهگیری چند موشک خبر دادهاند. نگرانی اصلی معاملهگران به تأسیسات نفتی و مسیر صادراتی ینبع در دریای سرخ مربوط میشود؛ مسیری که در دوره اختلال در هرمز اهمیت بیشتری برای صادرات عربستان پیدا کرده است.
در معاملات پنجشنبه همین نگرانیها باعث جهش حدود سه درصدی قیمت نفت شده بود، اما انتشار اخبار مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا در روز جمعه جهت بازار را تغییر داد.
این دو عامل اکنون در برابر یکدیگر قرار گرفتهاند: دیپلماسی احتمال افزایش عرضه را بالا میبرد، اما حملات منطقهای همچنان خطر اختلال در تولید و صادرات را حفظ میکند. همین تضاد میتواند نوسان شدید قیمت نفت را در روزهای آینده ادامه دهد.
ممنوعیت صادرات گازوئیل آمریکا چه اثری بر نفت دارد؟
یکی دیگر از عوامل مهم معاملات اخیر، بحث درباره محدود شدن صادرات گازوئیل آمریکا است. افزایش شدید قیمت سوخت در داخل ایالات متحده باعث شده ایده محدودیت صادرات گازوئیل دوباره مطرح شود.
رویترز گزارش داده است که فاصله قیمت WTI و برنت در مقاطعی به بیش از ۱۲ دلار در هر بشکه رسیده؛ بزرگترین فاصله از اوایل ماه مه. تحلیلگران معتقدند اگر صادرات گازوئیل محدود شود، پالایشگاههای آمریکایی با انباشت فرآورده روبهرو میشوند و ممکن است میزان پالایش نفت خام خود را کاهش دهند. برآورد شرکت Wood Mackenzie نشان میدهد در یک سناریوی ممنوعیت صادرات، پالایشگاهها ممکن است مجبور شوند مصرف نفت خام را بیش از دو میلیون بشکه در روز کاهش دهند.
البته اجرایی شدن چنین سیاستی قطعی نیست. کاخ سفید گزارش مربوط به آمادهسازی یک ممنوعیت ۹۰ روزه را رد کرده و وزیر انرژی آمریکا نیز درباره اثربخشی چنین اقدامی ابراز تردید کرده است؛ هرچند رویترز گزارش داده دولت همزمان درباره محدودیت داوطلبانه صادرات با پالایشگاهها رایزنی کرده است.
این ابهام باعث شده فشار بر WTI بیشتر از برنت باشد و یکی از دلایل افت هشت درصدی قیمت نفت آمریکا در طول هفته نیز همین موضوع ارزیابی شود.
چین میتواند معادلات تقاضای نفت را تغییر دهد؟
عامل دیگر مورد توجه بازار، روابط تجاری آمریکا و چین است. هرگونه کاهش تنش تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان میتواند از طریق تقویت تجارت و رشد اقتصادی، به افزایش مصرف انرژی کمک کند. با این حال چشمانداز تقاضای چین همچنان بدون ریسک نیست.
تحقیقات سینوپک در ماه سپتامبر پیشبینی کرده است تقاضای نفت چین در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۹ درصد کاهش یابد؛ افتی که عمدتاً به کاهش مصرف بنزین و گازوئیل نسبت داده شده است. بنابراین حتی اگر روابط تجاری واشنگتن و پکن آرامتر شود، بازار همچنان باید اثر کاهش ساختاری مصرف سوخت در چین را نیز در محاسبات خود لحاظ کند.
پیشبینی قیمت نفت؛ بازار به کدام سمت میرود؟
در کوتاهمدت، مسیر قیمت نفت بیش از هر متغیر دیگری به سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا وابسته است. اگر گفتوگوها به توافقی قابل اجرا برای کاهش درگیریها و افزایش عبور نفت از تنگه هرمز منجر شود، بخشی از حق بیمه ژئوپلیتیکی موجود در قیمت برنت میتواند کاهش یابد و بازار تحت فشار بیشتری قرار گیرد.
اما سناریوی مقابل نیز همچنان جدی است. شکست مذاکرات، تشدید حملات به زیرساختهای نفتی عربستان یا اختلال دوباره در کشتیرانی میتواند به سرعت مسیر قیمتها را معکوس کند.
بازار نفت اکنون میان دو نیروی متضاد گرفتار شده است: امید به بازگشت عرضه از خاورمیانه در برابر ترس از اختلال شدیدتر در مسیرهای صادراتی. همین وضعیت توضیح میدهد چرا قیمت نفت میتواند تنها طی چند ساعت چند درصد جابهجا شود.
در نتیجه، افت برنت به محدوده ۱۰۴ دلار لزوماً به معنای پایان دوره نفت گران نیست. بازار هنوز مقدار قابلتوجهی ریسک سیاسی، امنیتی و لجستیکی در قیمتها لحاظ کرده و هر خبر تازه از هرمز، مذاکرات ایران و آمریکا، حملات به عربستان یا سیاست سوختی واشنگتن میتواند موج بعدی نوسان را رقم بزند.