هشدار درباره قیمت مرغ؛ تولید از مصرف جلو زد و مرغداران وارد زیان شدند
مهمترین عددی که در ارزیابی جدید فدراسیون طیور مطرح شده، حجم جوجهریزی ماهانه است.
طلاکش معتقد است با توجه به شرایط فعلی مصرف، جوجهریزی ماهانه نباید از حدود ۱۲۰ میلیون قطعه فراتر برود. با این حال، در ماههای اخیر رقم واقعی به محدوده ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیون قطعه رسیده و او این سیاست را حدود ۲۵ درصد بیشتر از نیاز اقتصادی بازار میداند.
این ارزیابی با اظهارات اتحادیه مرغداران گوشتی در تابستان نیز همخوانی دارد. حبیب اسداللهنژاد در تیرماه گفته بود ظرفیت جوجهریزی کشور بیش از ۱۷۰ میلیون قطعه در ماه است، اما برای پاسخ به تقاضای واقعی بازار حدود ۱۲۰ میلیون قطعه کافی است. در همان مقطع، جوجهریزی خرداد حدود ۱۳۷ میلیون قطعه گزارش شده بود که نزدیک ۲۰ میلیون قطعه بیش از نیاز بازار برآورد میشد.
بنابراین مشکل فعلی صنعت طیور نه کمبود ظرفیت، بلکه نحوه تنظیم تولید متناسب با مصرف است.
تولید روزانه ۶۵۰۰ تن در برابر نیاز ۶۰۰۰ تن
فدراسیون طیور نیاز روزانه کشور را حدود ۶ هزار تن مرغ برآورد کرده است.
در مقابل، تولید و توزیع روزانه اکنون از ۶ هزار و ۵۰۰ تن عبور کرده است؛ یعنی هر روز حدود ۵۰۰ تن بیشتر از نیاز اعلامشده وارد بازار میشود.
اگر این تفاوت را در مقیاس یک ماه محاسبه کنیم، مازاد بالقوه به حدود ۱۵ هزار تن میرسد.
البته همه این رقم الزاماً بهصورت ذخیره اضافی در بازار باقی نمیماند؛ مصرف روزانه ثابت نیست، بخشی از تولید منجمد میشود و بخشی نیز در شبکههای مختلف توزیع جذب میشود. اما همین فاصله نشان میدهد چرا قیمت درب مرغداری تحت فشار قرار گرفته است.
در شرایطی که تقاضا رشد نمیکند، عرضه بیشتر مستقیماً قدرت چانهزنی تولیدکننده را کاهش میدهد.
چرا مصرف مرغ کاهش پیدا کرده است؟
کاهش تقاضا یکی از مهمترین حلقههای این ماجراست.
طلاکش در ماههای گذشته بارها از افت سرانه مصرف پس از تغییر سیاستهای یارانهای سخن گفته است. او در اسفند ۱۴۰۴ میزان کاهش مصرف مرغ را دستکم ۲۰ درصد اعلام کرده بود و در اردیبهشت نیز ارزیابیهایی از کاهش نزدیک ۲۵ درصدی مصرف مطرح شد.
افزایش هزینه خانوار، کاهش قدرت خرید و متناسب نشدن حمایت کالابرگی با هزینه واقعی مواد غذایی، سه عامل اصلی این افت عنوان شدهاند.
همین مسئله توضیح میدهد چرا افزایش تولید الزاماً به افزایش مصرف منجر نشده است.
در واقع صنعت طیور با بازاری مواجه است که از یک طرف توان تولید بالایی دارد و از سوی دیگر قدرت خرید مصرفکننده با همان سرعت رشد نکرده است.
مرغداران چرا زیان میکنند؟
زیان مرغداران زمانی شکل میگیرد که قیمت فروش زنده پایینتر از هزینه واقعی تولید قرار گیرد.
در تیرماه، اتحادیه مرغداران قیمت تمامشده هر کیلو مرغ زنده را حدود ۲۸۰ هزار تومان اعلام کرده بود، در حالی که قیمت فروش در برخی استانها بین ۱۹۰ تا ۲۲۰ هزار تومان بود. در همان مقطع، زیان هر کیلو مرغ زنده حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان برآورد شد.
گزارشهای روز ۳۱ شهریور نیز همچنان از فاصله زیاد میان هزینه تولید و قیمت فروش خبر میدهند. یک گزارش بازار، هزینه تولید را حدود ۲۴۵ تا ۲۵۰ هزار تومان و نرخ فروش مرغ زنده در بعضی مناطق را ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان ذکر کرده است.
اختلاف ارقام میان منابع نشان میدهد قیمتها در استانها و زنجیرههای مختلف یکسان نیستند، اما جهت کلی مشترک است: مرغ زنده در بسیاری از موارد پایینتر از هزینه اقتصادی تولید فروخته میشود.
عدد ۲۹۰ هزار تومان دقیقاً مربوط به چیست؟
در خبر اصلی امروز یک ابهام مهم وجود دارد.
عنوان گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، رقم ۲۹۰ هزار تومان را بهعنوان قیمت منطقی هر کیلو مرغ زنده معرفی کرده است؛ در متن نیز طلاکش از عرضه مرغ زنده زیر نرخهای ارشادی و ناپایداری این وضعیت سخن گفته است.
با این حال، در یکی از جملات متن عبارت «برای مصرفکننده» آمده که با عنوان و بخشهای دیگر خبر سازگاری کامل ندارد.
با توجه به عنوان منبع اصلی و بحث مطرحشده درباره زیان مرغدار، منطقیتر است رقم ۲۹۰ هزار تومان را در این اظهارنظر به سطح مدنظر تولیدکننده برای مرغ زنده یا قیمت پایدار در ابتدای زنجیره مرتبط بدانیم، نه قیمت قطعی مرغ آماده طبخ در فروشگاه.
قیمت مصرفکننده طبیعتاً هزینههای کشتار، بستهبندی، حملونقل و توزیع را نیز شامل میشود.
صادرات ۱۰ هزار تن مرغ چرا بازار را نجات نداد؟
وزارت جهاد کشاورزی در ۲۱ تیر مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ را صادر کرد؛ اقدامی که قرار بود بخشی از مازاد تولید را از بازار داخلی خارج کند.
اما طلاکش اکنون میگوید باوجود این مجوز، امکان جذب کامل ظرفیت صادراتی فراهم نشده است و بازارهای خارجی به اندازهای که برای جبران افزایش تولید لازم است توسعه پیدا نکردهاند.
این نکته اهمیت زیادی دارد.
اگر سیاستگذار تولید را با فرض صادرات افزایش دهد، اما بازار صادراتی از قبل تثبیت نشده باشد، محصول مازاد ناچار وارد بازار داخلی میشود و قیمت تولیدکننده را پایین میآورد.
اتحادیه مرغداران نیز از ابتدا تأکید کرده بود صادرات باید مستمر باشد، نه اینکه مجوزها بهصورت مقطعی باز و بسته شوند؛ زیرا خریدار خارجی برای قرارداد بلندمدت به اطمینان از استمرار عرضه نیاز دارد.
آیا ایران به واردات مرغ نیاز دارد؟
بر اساس ارزیابی فعلی تشکلهای تولیدی، پاسخ منفی است.
فدراسیون طیور میگوید با سطح فعلی جوجهریزی و تولید، نهتنها نیازی به واردات وجود ندارد، بلکه بخشی از تولید قابلیت صادرات دارد.
این ارزیابی با ظرفیت اعلامشده صنعت نیز سازگار است. اتحادیه مرغداران ظرفیت بالقوه تولید کشور را بیش از سه میلیون تن در سال اعلام کرده است.
بنابراین واردات در شرایط مازاد تولید میتواند فشار بیشتری بر مرغدار داخلی وارد کند؛ مگر اینکه شوک ناگهانی در تولید، بیماری، نهاده یا تقاضا معادله را تغییر دهد.
افزایش هزینه نهادهها؛ خطری که پشت قیمت پایین پنهان شده است
قیمت پایین فعلی درب مرغداری ممکن است برای مصرفکننده در کوتاهمدت خبر مثبتی به نظر برسد، اما اگر پایینتر از هزینه تولید بماند، پایدار نیست.
هزینه ذرت، کنجاله سویا، واکسن، دارو، حملونقل و سرمایه در گردش طی ماههای گذشته افزایش داشته است. طلاکش پیشتر گفته بود بیش از ۸۵ درصد نهادههای صنعت دام و طیور به واردات وابستهاند و تغییر نرخ ارز مستقیماً هزینه تولید را بالا میبرد.
در چنین شرایطی اگر تولیدکننده چند دوره متوالی زیان کند، دو واکنش محتمل است: کاهش جوجهریزی یا خروج بخشی از مرغداران از چرخه تولید.
هر دو اتفاق میتوانند چند ماه بعد عرضه را کاهش دهند و همان بازاری که امروز از مازاد تولید رنج میبرد، دوباره با کمبود و افزایش قیمت روبهرو شود.
خطر تکرار چرخه کمبود و گرانی مرغ
بازار مرغ ایران بارها تجربه کرده که مازاد تولید و کمبود عرضه میتوانند با فاصله زمانی کوتاهی جای یکدیگر را بگیرند.
اگر امروز جوجهریزی ۱۴۰ میلیونی باعث افت قیمت و زیان مرغدار شود، تولیدکنندگان در دوره بعد انگیزه کمتری برای جوجهریزی خواهند داشت. نتیجه این کاهش چند هفته بعد در بازار گوشت مرغ نمایان میشود.
اتحادیه مرغداران نیز در تیرماه هشدار داده بود تداوم زیان میتواند تولیدکنندگان را از چرخه تولید خارج کند و در نهایت به کاهش عرضه و جهش دوباره قیمت منجر شود.
به همین دلیل تنظیم بازار فقط به معنای پایین نگه داشتن قیمت امروز نیست؛ سیاستگذار باید تولید ماههای آینده را نیز حفظ کند.
راهحل بازار مرغ؛ کاهش جوجهریزی یا افزایش صادرات؟
بر اساس شرایط فعلی، صنعت طیور دو مسیر اصلی پیشرو دارد.
مسیر اول، کاهش جوجهریزی به سطحی نزدیک نیاز واقعی بازار یعنی حدود ۱۲۰ میلیون قطعه در ماه است. این اقدام میتواند مازاد عرضه را محدود کند، اما اگر بیش از حد انجام شود ریسک کمبود در ماههای بعد را بالا میبرد.
مسیر دوم، توسعه صادرات پایدار است. اگر ایران بتواند قراردادهای ثابت با بازارهای منطقهای ایجاد کند، ظرفیت بالای تولید بهجای فشار بر بازار داخلی میتواند به منبع صادراتی تبدیل شود.
مشکل آنجاست که صادرات مرغ نیازمند ثبات مقررات، قیمت رقابتی، استانداردهای بهداشتی، حملونقل و بازارسازی خارجی است؛ صرف صدور مجوز ۱۰ هزار تنی برای حل این مسئله کافی نیست.
پیشبینی بازار مرغ در ابتدای پاییز
در کوتاهمدت، حجم بالای تولید احتمال جهش ناگهانی قیمت مرغ زنده را کاهش میدهد.
اما اگر هزینه نهادهها همچنان افزایش پیدا کند و مرغداران نتوانند هزینه خود را پوشش دهند، فشار برای اصلاح قیمت یا کاهش تولید افزایش خواهد یافت.
از سوی دیگر، افزایش مبلغ کالابرگ یا تقویت قدرت خرید خانوار میتواند بخشی از مازاد فعلی را جذب کند و تعادل عرضه و تقاضا را تغییر دهد.
بنابراین وضعیت امروز را نمیتوان بهسادگی «ارزان شدن مرغ» توصیف کرد.
بازار با مازاد عرضه روبهروست، اما این مازاد در شرایطی ایجاد شده که تولیدکننده زیر فشار هزینه قرار دارد. اگر جوجهریزی، صادرات و سیاست حمایتی مصرفکننده هماهنگ نشوند، قیمت پایین امروز میتواند مقدمه افزایش قیمت در ماههای آینده باشد.