قیمت مرغ امروز ۲۳ شهریور ۱۴۰۵؛ مرغداران کیلویی ۶۰ هزار تومان ضرر می‌کنند / دولت ۲۰ هزار تن مرغ مازاد می‌خرد

مهم‌ترین پرسش بازار همین فاصله قیمتی است.

بر اساس اظهارات تازه مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی، مرغداران در حال حاضر محصول خود را با نرخ حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان در هر کیلو عرضه می‌کنند. اسدالله‌نژاد هزینه تمام‌شده را حدود ۲۵۰ هزار تومان می‌داند و می‌گوید تولیدکننده به ازای هر کیلو ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان زیان دارد.

در مقابل، آخرین رصد بازار کالاهای اساسی نشان می‌دهد هر کیلو مرغ بسته‌بندی در هفته منتهی به ۱۹ شهریور با نرخ حدود ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان به دست مصرف‌کننده رسیده است.

این اختلاف در ظاهر عجیب است، اما قیمت درب مرغداری را نمی‌توان مستقیماً با قیمت ویترین مقایسه کرد. پس از خروج مرغ از واحد تولیدی، هزینه کشتار، افت وزنی، حمل، بسته‌بندی، سردخانه، توزیع و حاشیه سود حلقه‌های مختلف به قیمت اضافه می‌شود.

با این حال، بزرگی فاصله میان قیمت تولیدکننده و مصرف‌کننده نشان می‌دهد بحران بازار مرغ فقط یک مسئله تولید نیست و نحوه توزیع و ساختار هزینه در حلقه‌های بعدی نیز اهمیت بالایی دارد.

زیان ۶۰ هزار تومانی یعنی چه؟

اگر قیمت تمام‌شده مورد ادعای اتحادیه یعنی ۲۵۰ هزار تومان را مبنا قرار دهیم، فروش مرغ در سطح ۱۹۰ هزار تومان یعنی حدود ۶۰ هزار تومان زیان روی هر کیلو.

این رقم معادل حدود ۲۴ درصد هزینه تولید است.

در صنعتی که واحدهای مرغداری برای خرید جوجه یک‌روزه، ذرت، کنجاله سویا، دارو، واکسن، انرژی، نیروی انسانی و حمل‌ونقل به نقدینگی بالایی نیاز دارند، زیان چند دوره متوالی می‌تواند خیلی سریع سرمایه در گردش تولیدکننده را از بین ببرد.

اتحادیه مرغداران مدعی است مرغداران طی ماه‌های اخیر در مجموع ۳۰ همت، یعنی حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان زیان کرده‌اند. این رقم فعلاً برآورد صنفی است و نه یک حسابرسی رسمی از کل صنعت، اما با توجه به افت شدید قیمت تولیدکننده و حجم بالای تولید، نشان‌دهنده ابعاد نگرانی فعالان صنعت است.

این هشدار جدید هم نیست. در تیرماه نیز اتحادیه گفته بود مرغ زنده در برخی استان‌ها ۱۹۰ تا ۲۲۰ هزار تومان فروخته می‌شود، در حالی که هزینه تمام‌شده آن زمان حدود ۲۸۰ هزار تومان برآورد می‌شد.

تفاوت برآورد هزینه تولید در مقاطع مختلف می‌تواند ناشی از تغییر قیمت نهاده‌ها، وزن کشتار و روش محاسبه باشد، اما جهت کلی روشن است: تولیدکنندگان ماه‌هاست از فروش زیر هزینه سخن می‌گویند.

دولت از امروز مرغ را کیلویی ۳۳۵ هزار تومان می‌خرد

در واکنش به همین شرایط، شرکت پشتیبانی امور دام از امروز دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ خرید و ذخیره‌سازی مرغ تولید داخل را آغاز کرده است.

بر اساس دستورالعمل اعلام‌شده، مرغ مورد خرید دولت باید وزن ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ گرم داشته باشد، منجمد و شیرینگ‌پک شده باشد و درب سردخانه تحویل داده شود. قیمت خرید نیز کیلویی ۳۳۵ هزار تومان تعیین شده است.

اسدالله‌نژاد نیز گفته با پیگیری وزیر جهاد کشاورزی مجوز خرید دست‌کم ۲۰ هزار تن مرغ مازاد صادر شده و امیدوار است خارج شدن این حجم از بازار، عرضه و تقاضا را متعادل کند.

اگر کل ۲۰ هزار تن با نرخ ۳۳۵ هزار تومان خریداری شود، ارزش اسمی این عملیات به حدود ۶.۷ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد.

مرغ ۳۳۵ هزار تومانی دولت با مرغ ۱۸۰ هزار تومانی مرغدار یکی نیست

در تیترهای بازار ممکن است این سؤال مطرح شود که چگونه مرغدار محصول خود را ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان می‌فروشد اما دولت آن را ۳۳۵ هزار تومان می‌خرد؟

پاسخ این است که این دو عدد مربوط به دو مرحله متفاوت زنجیره هستند.

نرخ ۳۳۵ هزار تومان مربوط به مرغ کشتارشده، منجمد، بسته‌بندی‌شده و تحویل درب سردخانه است. یعنی پیش از تحویل به دولت هزینه کشتار، افت وزن، بسته‌بندی، انجماد، حمل و زنجیره سرد به محصول اضافه شده است.

به همین دلیل ۳۳۵ هزار تومان را نمی‌توان قیمت خرید مستقیم مرغ زنده از مرغداری تلقی کرد.

این تفاوت برای تحلیل بازار بسیار مهم است؛ در غیر این صورت ممکن است چنین برداشت شود که دولت محصولی را که مرغدار ۱۹۰ هزار تومان می‌فروشد مستقیماً ۳۳۵ هزار تومان از همان تولیدکننده می‌خرد.

مازاد تولید از کجا آمده است؟

اختلاف اصلی میان تشکل‌های مرغداری و وزارت جهاد کشاورزی بر سر حجم جوجه‌ریزی است.

اسدالله‌نژاد می‌گوید تشکل‌ها جوجه‌ریزی ماهانه ۱۲۰ تا ۱۳۰ میلیون قطعه را متناسب‌تر با نیاز بازار می‌دانند، اما سیاست تولید بالاتر از این سطح باعث شکل‌گیری مازاد شده است.

این نگرانی سابقه چندماهه دارد. اتحادیه در تیرماه اعلام کرده بود ظرفیت جوجه‌ریزی کشور بیش از ۱۷۰ میلیون قطعه در ماه است، اما برای نیاز واقعی بازار حدود ۱۲۰ میلیون قطعه کافی است؛ در همان زمان جوجه‌ریزی خرداد حدود ۱۳۷ میلیون قطعه اعلام شد.

داده‌های دیگری نیز نشان داده‌اند جوجه‌ریزی تیر به حدود ۱۳۵ میلیون قطعه رسیده و فعالان زنجیره، تولید را بیشتر از تقاضای موجود ارزیابی کرده‌اند.

مسئله این است که ظرفیت تولید با «تقاضای واقعی» یکسان نیست. ایران ممکن است توان تولید بیش از سه میلیون تن مرغ در سال داشته باشد، اما اگر مصرف داخلی نتواند همه این محصول را جذب کند و صادرات هم محدود باشد، همین ظرفیت بالا به فشار نزولی روی قیمت مرغدار تبدیل می‌شود.

چرا صادرات نمی‌تواند مرغ مازاد را نجات دهد؟

صادرات در نگاه اول ساده‌ترین راه برای خارج کردن مازاد بازار است، اما اتحادیه می‌گوید این مسیر اکنون صرفه اقتصادی کافی ندارد.

اسدالله‌نژاد اختلاف نرخ ارز مربوط به تعهد بازگشت ارز با بازار آزاد، قیمت تمام‌شده بالا و ضعف قدرت رقابت با صادرکنندگان سایر کشورها را از موانع اصلی صادرات عنوان کرده است.

دولت پیش‌تر مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ را صادر کرده بود، اما فعالان صنعت معتقد بودند چنین حجمی در مقابل حجم کل تولید چندان بزرگ نیست. در تیرماه نیز اتحادیه خواستار سیاست صادراتی پایدارتر شده بود.

مشکل صادرات مرغ این است که بازار جهانی منتظر مشکلات داخلی تولیدکننده ایرانی نمی‌ماند. اگر مرغ ایران پس از هزینه حمل، بسته‌بندی و بازگشت ارز گران‌تر از محصول رقبای منطقه‌ای باشد، صرف صدور مجوز صادرات تقاضای خارجی ایجاد نمی‌کند.

خرید ۲۰ هزار تن مرغ قیمت بازار را بالا می‌برد؟

خرید حمایتی از نظر اقتصادی بخشی از عرضه اضافی را از بازار آزاد خارج می‌کند.

بنابراین طبیعی است که اجرای موفق طرح بتواند جلوی کاهش بیشتر قیمت را بگیرد. حتی اگر حجم جمع‌آوری بالا باشد، ممکن است نرخ بازار تولیدکننده تا حدی افزایش پیدا کند.

اما این به معنی آن نیست که مرغ مصرف‌کننده بلافاصله باید گران شود.

شرکت پشتیبانی امور دام اعلام کرده میزان خرید متناسب با عرضه و نیاز کشور تنظیم می‌شود و هدف اصلی، حمایت از تولید و افزایش ذخایر راهبردی است.

در عین حال، بازار هنوز عرضه بالایی دارد. مرغ بسته‌بندی در روزهای اخیر در بازه ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان عرضه شده و خود اتحادیه نیز از وجود مازاد سخن می‌گوید.

بنابراین اثر نخست خرید حمایتی احتمالاً ایجاد یک کف برای قیمت تولیدکننده است، نه الزاماً آغاز فوری موج تازه گرانی در مغازه‌ها.

خطر بعدی؛ مرغ ارزان امروز می‌تواند گرانی فردا را بسازد؟

مهم‌ترین هشدار اتحادیه دقیقاً به همین چرخه مربوط است.

اگر مرغدار چند دوره متوالی زیان کند، بخشی از واحدها جوجه‌ریزی بعدی را کاهش می‌دهند یا از چرخه تولید خارج می‌شوند. چون تولید مرغ یک چرخه زمانی دارد، اثر این تصمیم بلافاصله دیده نمی‌شود.

چند هفته بعد، زمانی که مرغ کمتری برای کشتار آماده شود، عرضه کاهش می‌یابد و قیمت می‌تواند دوباره جهش کند.

اتحادیه پیش‌تر نیز هشدار داده بود ادامه زیان تولیدکنندگان ممکن است به خروج مرغداران و در نهایت کاهش تولید و افزایش شدید قیمت در دوره‌های بعدی منجر شود.

به همین دلیل تنظیم بازار مرغ فقط به پایین نگه داشتن قیمت امروز محدود نمی‌شود؛ سیاست‌گذار باید همزمان مانع زیان مزمن تولیدکننده و جهش قیمت برای مصرف‌کننده شود.

مرغدار زیان می‌کند، مصرف‌کننده هم احساس ارزانی ندارد

شاید عجیب‌ترین تصویر امروز بازار همین باشد.

مرغدار می‌گوید کیلویی تا ۶۰ هزار تومان ضرر می‌کند؛ در عین حال مرغ کامل برای مصرف‌کننده همچنان حدود ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان قیمت دارد.

یعنی نه تولیدکننده از وضعیت موجود راضی است و نه بخش بزرگی از خانوارها قیمت مرغ را واقعاً ارزان می‌دانند.

این وضعیت نشان می‌دهد مسئله بازار مرغ را نمی‌توان فقط با افزایش یا کاهش یک قیمت حل کرد. برنامه‌ریزی جوجه‌ریزی، تأمین نهاده، صادرات، ذخیره‌سازی، هزینه کشتار و شبکه توزیع همگی بخشی از یک زنجیره‌اند.

چشم‌انداز قیمت مرغ؛ سه سناریو پیش روی بازار

در کوتاه‌مدت، اگر خرید حمایتی ۲۰ هزار تنی با سرعت انجام شود، محتمل‌ترین اتفاق توقف افت بیشتر قیمت در مرغداری‌ها و نزدیک شدن عرضه و تقاضاست.

اگر تولید همچنان بالاتر از مصرف باقی بماند و صادرات گسترش پیدا نکند، حتی خرید حمایتی ممکن است فقط برای مدتی فشار را کاهش دهد و مازاد دوباره شکل بگیرد.

اما سناریوی پرریسک‌تر زمانی است که زیان ماه‌های اخیر باعث کاهش شدید جوجه‌ریزی شود. در آن صورت بازار ممکن است چند هفته بعد از مازاد عرضه به کمبود نسبی برسد و قیمت دوباره صعود کند.

به همین دلیل تصمیم درباره جوجه‌ریزی ۱۲۰ تا ۱۳۰ میلیون قطعه‌ای یا تولید بالاتر تعیین‌کننده‌ترین بحث صنعت طیور در هفته‌های آینده خواهد بود.

بازار مرغ اکنون وارد مرحله‌ای شده که قیمت پایین در مرغداری لزوماً خبر خوبی نیست. اگر دولت بتواند مازاد را بدون ایجاد کمبود جمع‌آوری کند و تولید ماه‌های بعد را به تقاضای واقعی نزدیک کند، آرامش بازار قابل حفظ است؛ در غیر این صورت، همان مرغی که امروز روی دست تولیدکننده مانده می‌تواند چند هفته بعد دوباره به یکی از گران‌ترین خبرهای سفره خانوار تبدیل شود.