لاستیک هست، خریدار نیست؛ بازار تایر به رکود خورد | گرانی تازه در نیمه دوم ۱۴۰۵ در راه است؟
محمدرضا آلسارا، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان لاستیک، روغن و پنچرگیران تهران، در تازهترین ارزیابی خود تأکید کرده که واحدهای صنفی اکنون برای تأمین لاستیک مشکل جدی ندارند و محصولات تولیدکنندگان داخلی به بازار میرسد.
اما مسئله اصلی از سمت تقاضاست.
به گفته او، کاهش قدرت خرید باعث شده مصرفکننده نهایی خرید تایر جدید را به تعویق بیندازد و حتی برخی لاستیکهای عرضهشده با نرخ مصوب نیز به آسانی فروش نروند. آلسارا همچنین گفته آمار دقیق کاهش فروش نسبت به سال قبل در اختیار ندارد، اما آنچه فروشندگان بهصورت روزانه مشاهده میکنند، افت محسوس تقاضای واقعی است.
این تصویر اهمیت زیادی دارد، زیرا بازار لاستیک در سالهای قبل بارها با صف خرید، اختلاف شدید قیمت دولتی و آزاد یا کمبود برخی سایزها شناخته میشد. حالا معادله معکوس شده است؛ کالا وجود دارد اما مشتری برای خرید آن مقاومت میکند.
لاستیک امسال یک بار ۳۰ درصد گران شده است
اظهارات تازه اتحادیه به این معنی نیست که قیمت تایر از ابتدای سال بدون تغییر مانده است.
در ۳۱ فروردین ۱۴۰۵، عضو هیأتمدیره انجمن صنفی صنعت تایر اعلام کرد افزایش ۳۰ درصدی قیمت انواع تایر رادیال و بایاس مورد توافق قرار گرفته است. تولیدکنندگان در آن مقطع خواهان افزایش بیش از ۴۹ درصدی بودند، اما در نهایت افزایش ۳۰ درصدی برای ادامه چرخه تولید اعمال شد.
این نکته توضیح میدهد چرا قدرت خرید امروز به مسئله اصلی تبدیل شده است.
وقتی هزینه تعویض چهار حلقه تایر در خودروهای اقتصادی به چند ده میلیون تومان نزدیک میشود، خانواری که همزمان با رشد هزینه خوراک، اجاره، تعمیر خودرو و سوخت مواجه است، ممکن است تعویض لاستیک را تا آخرین زمان ممکن عقب بیندازد.
بنابراین رکود فعلی تا حدی نتیجه همان افزایش هزینهای است که در ابتدای سال در قیمت مصرفکننده منعکس شد.
قیمت لاستیک در شهریور چقدر شده است؟
قیمت تایر به برند، سایز، تاریخ تولید، نوع آج و داخلی یا وارداتی بودن آن بستگی دارد و بازار یک نرخ واحد ندارد.
برای نمونه، در یکی از فهرستهای بازار شهریور، قیمت دو حلقه کویرتایر سایز ۱۶۵/۶۵R13 حدود ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان اعلام شده و برخی تایرهای سایز بزرگ همین برند برای دو حلقه به بیش از ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان رسیدهاند.
در بازار برندهای خارجی فاصله بیشتر میشود و محصولاتی از هانکوک، کومهو و میشلن بسته به سایز با قیمتهای بهمراتب بالاتری عرضه میشوند. گزارشهای بازار در شهریور نیز اختلاف محسوس نرخ تایر داخلی و خارجی را نشان دادهاند.
این هزینه برای خودرویی که هر چهار حلقه آن نیاز به تعویض دارد، به عدد قابل توجهی تبدیل میشود؛ بهخصوص اگر مالک بخواهد از تایر خارجی یا سایزهای بزرگ استفاده کند.
چرا تولیدکنندگان هنوز از هزینه بالا میگویند؟
در نگاه اول یک تناقض دیده میشود؛ رئیس اتحادیه از کمبود تقاضا سخن میگوید، اما تولیدکنندگان همچنان نسبت به قیمت تمامشده هشدار میدهند.
علت را باید در ساختار صنعت تایر جستوجو کرد.
به گفته جمال میرزایی، مدیرعامل گروه صنعتی بارز، صنعت تایر ایران سالانه حدود ۳۰۰ هزار تن محصول تولید میکند و بین ۳۵ تا ۴۰ درصد مواد اولیه مورد نیاز آن وارداتی است. سالانه حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تن ماده اولیه با ارزبری بیش از ۳۰۰ میلیون یورو وارد کشور میشود.
در نتیجه حتی تایر ایرانی نیز کاملاً مستقل از ارز نیست.
کائوچو، مواد شیمیایی و بخشی از مواد مورد استفاده در تولید از خارج تأمین میشود و هر تغییر در نرخ ارز یا هزینه حمل میتواند قیمت تمامشده کارخانه را بالا ببرد.
دلار ۲۲۸ هزار تومانی چه اثری بر لاستیک دارد؟
دلار آزاد در پایان معاملات ۲۲ شهریور در محدوده ۲۲۸ هزار و ۶۰۰ تومان ثبت شده؛ اگرچه قیمت نسبت به سقفهای چند روز قبل کاهش پیدا کرده، اما همچنان در سطح بسیار بالایی قرار دارد.
برای لاستیک خارجی، اثر ارز تقریباً مستقیمتر است.
افزایش نرخ دلار هزینه خرید، حمل، بیمه و جایگزینی موجودی واردکننده را بالا میبرد و بنابراین تایر وارداتی معمولاً زودتر به نوسان ارز واکنش نشان میدهد.
در لاستیک داخلی مسیر انتقال پیچیدهتر است؛ چون بخشی از هزینهها ریالی و بخشی ارزی است.
اما وقتی ۳۵ تا ۴۰ درصد مواد اولیه از خارج تأمین میشود، نمیتوان گفت لاستیک ایرانی در برابر جهش دلار مصون است.
حمل مواد اولیه به یک بحران هزینه تبدیل شده است
فشار تولید فقط از سمت ارز نیست.
میرزایی در ابتدای شهریور گفته بود در برخی موارد هزینه لجستیک برای هر کیلو ماده اولیه وارداتی به حدود یک دلار رسیده است. برخی محمولهها نیز به دلیل اختلال مسیرهای دریایی و استفاده از مسیرهای جایگزین، با بیش از دو ماه تأخیر وارد کشور میشوند.
تأخیر فقط هزینه حمل را افزایش نمیدهد.
سرمایه شرکت برای مدت بیشتری درگیر میشود، مواد اولیه دیرتر به خط تولید میرسد و تولیدکننده باید سرمایه در گردش بیشتری داشته باشد.
بنابراین حتی اگر بازار امروز از نظر موجودی آرام باشد، تداوم مشکل مواد اولیه میتواند در ماههای بعد روی عرضه اثر بگذارد.
گزارشهای صنعت نیز از کاهش تولید تایر در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل خبر دادهاند.
چرا با کاهش تولید هنوز کمبود نداریم؟
این یکی از مهمترین نکات بازار فعلی است.
کاهش تولید الزاماً به معنی کمبود در فروشگاه نیست؛ بهویژه وقتی تقاضا همزمان کاهش یافته باشد.
فرض کنید عرضه نسبت به سال گذشته کمتر شده باشد، اما خانوارها به دلیل کاهش قدرت خرید خرید لاستیک را عقب بیندازند. در این شرایط موجودی فروشگاه ممکن است همچنان کافی باشد و حتی فروشنده برای فروش محصول مشکل داشته باشد.
به بیان ساده، افت تقاضا فعلاً بخشی از ضعف عرضه را پوشانده است.
اما اگر در ماههای بعد تقاضای فصلی افزایش پیدا کند و تولید نیز به دلیل مشکل مواد اولیه کاهش یابد، تعادل فعلی میتواند خیلی سریع تغییر کند.
خطر اصلی؛ مردم با لاستیک فرسوده رانندگی میکنند
رکود در بازار تایر برخلاف رکود بسیاری از کالاها فقط یک موضوع اقتصادی نیست.
لاستیک قطعهای مصرفی و مستقیم مرتبط با ایمنی است.
پلیس راهور نیز هشدار داده استفاده از لاستیک فرسوده یا تایری که آج مناسب ندارد میتواند باعث حوادثی مانند ترکیدگی لاستیک شود و استفاده از چنین تایری تخلف محسوب میشود.
بنابراین وقتی خانوار برای صرفهجویی، تعویض لاستیک را چند ماه عقب میاندازد، مسئله صرفاً کاهش فروش فروشگاه نیست.
کاهش چسبندگی، افزایش فاصله ترمز، احتمال ترکیدگی و ضعف عملکرد خودرو در جاده خیس میتواند مستقیماً ایمنی سرنشینان را تهدید کند.
آلسارا نیز دقیقاً نسبت به همین موضوع هشدار داده و گفته تعویق تعویض لاستیکهای فرسوده ممکن است به افزایش تصادفات منجر شود.
«لاستیک دولتی» دیگر صف ندارد؟
یکی از جالبترین بخشهای اظهارات رئیس اتحادیه این است که حتی تایر با قیمت مصوب نیز همیشه مشتری ندارد.
در سالهای قبل اختلاف قیمت مصوب و آزاد باعث شکلگیری تقاضای سنگین برای تایر سهمیهای شده بود. حالا کاهش قدرت خرید به مرحلهای رسیده که پایینتر بودن قیمت به تنهایی نمیتواند خریدار ایجاد کند.
این تغییر نشان میدهد تحلیل بازار صرفاً با مقایسه نرخ دولتی و آزاد کافی نیست.
وقتی خانوار حتی توان تأمین نرخ مصوب را ندارد، مسئله از «تنظیم بازار» به «توان خرید» منتقل شده است.
به همین دلیل افزایش دوباره قیمت میتواند فروش واحدهای صنفی را بیشتر کاهش دهد، حتی اگر برای تولیدکننده از نظر هزینه توجیه داشته باشد.
آیا لاستیک در نیمه دوم ۱۴۰۵ دوباره گران میشود؟
سناریوی افزایش قیمت هنوز جدی است، اما قطعی نیست.
اگر دلار دوباره صعود کند، هزینه مواد اولیه خارجی بالا بماند و مشکلات حملونقل ادامه پیدا کند، فاصله میان قیمت تمامشده و قیمت فروش افزایش خواهد یافت. در این شرایط تولیدکنندگان میتوانند بار دیگر درخواست اصلاح قیمت را به وزارت صمت ارائه کنند.
اما یک مانع بزرگ وجود دارد: تقاضای ضعیف.
اگر فروشندگان حتی در نرخ فعلی نتوانند محصول را بفروشند، افزایش بیشتر قیمت ممکن است رکود را عمیقتر کند.
بنابراین محتملترین سناریو برای نیمه دوم سال، نه کمبود ناگهانی گسترده و نه ارزانی محسوس، بلکه ادامه کشمکش میان هزینه بالای تولید و قدرت خرید پایین مصرفکننده است.
بازار لاستیک وارد «رکود تورمی» شده است
تصویر بازار لاستیک در شهریور ۱۴۰۵ با یک جمله خلاصه میشود: کالا هست، اما خریدار کم شده است.
فروشندگان از افت تقاضا میگویند، در حالی که تولیدکنندگان همچنان با مواد اولیه وارداتی، ارز، هزینه حمل و سرمایه در گردش دستوپنجه نرم میکنند.
این وضعیت شبیه همان الگویی است که در بخشهایی از بازار خودرو و مسکن دیده میشود؛ قیمتها به دلیل هزینه تولید تمایل زیادی به کاهش ندارند، اما مصرفکننده نیز توان خرید ندارد.
خطر مهمتر این است که در بازار تایر، نتیجه این رکود مستقیماً به ایمنی جادهها مربوط میشود.
اگر فاصله میان درآمد خانوار و هزینه تعویض لاستیک بیشتر شود، مصرفکننده ممکن است تایر فرسوده را مدت بیشتری نگه دارد؛ و در آن نقطه، گرانی لاستیک دیگر فقط مسئله بازار و تورم نیست، بلکه به مسئله ایمنی عمومی تبدیل میشود.