سیگنال تازه به بازار مرغ؛ خرید تضمینی دولت قیمت را دوباره بالا میبرد؟ | سقوط از ۴۰۰ به ۲۷۰ هزار تومان
قیمت مرغ در بازار طی چند هفته گذشته عقبنشینی قابل توجهی داشته است. گزارشهای میدانی منتشرشده در نیمه شهریور نشان میدهد قیمت هر کیلو مرغ به حدود ۲۷۰ هزار تومان رسیده، در حالی که چند هفته قبل نرخهایی نزدیک به ۴۰۰ هزار تومان در بازار مشاهده میشد.
مقایسه این دو رقم نشان میدهد قیمت مرغ حدود ۱۳۰ هزار تومان در هر کیلو کاهش یافته است؛ یعنی افتی در حدود ۳۲.۵ درصد نسبت به محدوده ۴۰۰ هزار تومانی.
کاهش قیمت در نگاه اول خبر مثبتی برای خانوارهایی است که طی سالهای اخیر با رشد شدید هزینه مواد غذایی و محصولات پروتئینی مواجه بودهاند. اما برای مرغداران داستان متفاوت است. زمانی که قیمت فروش محصول برای چند هفته پایینتر از هزینه تولید باقی بماند، ادامه فعالیت واحدهای تولیدی با زیان همراه میشود و در صورت طولانی شدن این وضعیت میتواند تولید دورههای بعدی را تحت فشار قرار دهد.
همین موضوع باعث شده وزارت جهاد کشاورزی بار دیگر سیاست خرید حمایتی را فعال کند.
خرید تضمینی مرغ از این هفته آغاز میشود
روحالله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی وزیر جهاد کشاورزی، اعلام کرده خرید تضمینی و حمایتی مرغ از تولیدکنندگان در هفته جاری آغاز میشود. او گفته قیمت فعلی در برخی روزها پایینتر از قیمت تمامشده بوده و دولت قصد دارد از تولیدکنندگان حمایت کند.
هدف این سیاست روشن است؛ زمانی که عرضه در بازار زیاد و قیمت پایین باشد، دولت بخشی از محصول را خریداری و از بازار خارج میکند. در نتیجه فشار فروش کاهش مییابد و قیمت میتواند از سطوحی که برای تولیدکننده زیانده است فاصله بگیرد.
نکته مهم این است که معاون وزارت جهاد کشاورزی همزمان تأکید کرده تولید مرغ کشور از نظر ساختاری «مازاد بر نیاز» نیست. بنابراین آنچه اکنون مشاهده میشود را بهتر است مازاد مقطعی عرضه نسبت به تقاضای جاری بازار دانست، نه لزوماً تولید اضافه دائمی در کل کشور.
این تفاوت برای تحلیل آینده قیمت اهمیت زیادی دارد.
آیا خرید تضمینی باعث گران شدن مرغ میشود؟
از نظر اقتصادی، خرید دولت میتواند بر قیمت بازار اثر افزایشی بگذارد؛ زیرا بخشی از محصولی که پیشتر در بازار آزاد عرضه میشد، توسط شرکتهای دولتی جذب میشود.
اگر تقاضای مصرفکنندگان ثابت بماند و عرضه قابل دسترس کاهش پیدا کند، فشار نزولی روی قیمت کمتر خواهد شد. به همین دلیل اظهارات مسئول وزارت جهاد مبنی بر اینکه خرید تضمینی میتواند «علامت جدیدی» برای قیمت باشد، قابل توجه است.
اما این موضوع به معنای بازگشت قطعی مرغ به ۴۰۰ هزار تومان نیست.
شدت اثر خرید حمایتی به حجم مرغ خریداریشده، میزان تولید روزانه، وضعیت مصرف خانوارها، صادرات و مقدار ذخایر بازار بستگی دارد. اگر دولت تنها بخشی محدود از عرضه مازاد را جمعآوری کند، ممکن است نتیجه صرفاً توقف کاهش قیمت و بازگشت آن به محدوده سودآور برای مرغداران باشد.
بنابراین در شرایط فعلی، صحبت از «افزایش احتمالی قیمت» منطقیتر از پیشبینی جهش قطعی تا سقفهای قبلی است.
صادرات مرغ هم ادامه دارد؛ دومین مسیر کاهش عرضه داخل
در کنار خرید حمایتی، وزارت جهاد کشاورزی قصد دارد صادرات مرغ را نیز ادامه دهد. زحمتکش پیشتر گفته بود صادرات با هدف جلوگیری از زیان تولیدکنندگان دنبال میشود، اما صدور مجوز باید متناسب با وضعیت بازار داخلی باشد تا کمبودی برای مصرفکننده ایجاد نشود.
این سیاست از منظر عرضه و تقاضا اثر مشابهی با خرید حمایتی دارد. مرغی که صادر میشود دیگر وارد شبکه مصرف داخلی نمیشود و در نتیجه از فشار عرضه در بازار ایران کم میکند.
اگر خرید تضمینی و صادرات همزمان با حجم بالا اجرا شوند، احتمال توقف روند نزولی قیمت افزایش خواهد یافت.
با این حال دولت با یک معادله حساس روبهروست: اگر صادرات و جمعآوری محصول بیش از اندازه باشد، ممکن است بازار از مازاد عرضه به کمبود برسد و قیمت برای مصرفکننده جهش کند؛ اما اگر حمایت کافی نباشد، مرغداران همچنان زیر قیمت تمامشده میفروشند و انگیزه تولید در دورههای بعد کاهش پیدا میکند.
تولید مرغ ایران چقدر است؟
طبق آمار اعلامشده از سوی معاونت امور دام، تولید سالانه گوشت مرغ ایران حدود ۳ میلیون و ۲۶۰ هزار تن است. وزارت جهاد کشاورزی همچنین تأکید کرده تصمیمهای اقتصادی در این صنعت میتوانند به دلیل ساختار زنجیره تولید، آثار بلندمدتی داشته باشند.
این موضوع توضیح میدهد چرا زیان امروز مرغداران فقط یک مسئله کوتاهمدت نیست.
اگر تولیدکننده به دلیل زیان شدید جوجهریزی را کاهش دهد، اثر آن با فاصله زمانی روی میزان مرغ قابل عرضه ظاهر میشود. در آن صورت، بازاری که امروز با عرضه فراوان و افت قیمت روبهروست ممکن است چند ماه بعد با کاهش تولید و افزایش قیمت مواجه شود.
وزارت جهاد پیشتر نیز اعلام کرده بود در صورت تأمین مناسب نهادههای دامی، جوجهریزی افزایش مییابد و مشکلی برای تأمین مرغ گرم وجود نخواهد داشت.
بنابراین حمایت از تولیدکننده صرفاً برای بالا بردن قیمت فعلی نیست؛ یکی از اهداف اصلی، جلوگیری از کاهش تولید آینده است.
چرا قیمت مرغ اینقدر سریع پایین آمد؟
کاهش از حدود ۴۰۰ هزار تومان به ۲۷۰ هزار تومان را نمیتوان تنها با یک عامل توضیح داد. افزایش عرضه در کنار کاهش نسبی قدرت خرید خانوارها نقش مهمی در شکلگیری شرایط فعلی دارد.
محصولات پروتئینی در برابر کاهش قدرت خرید بسیار حساس هستند. اگر درآمد واقعی خانوار کاهش پیدا کند، بخشی از مصرفکنندگان میزان خرید گوشت و مرغ را کاهش میدهند یا به سمت قطعات ارزانتر حرکت میکنند.
زحمتکش نیز در اظهارات اخیر درباره سیاست صادرات به کاهش موقت سطح مصرف محصولات پروتئینی اشاره کرده و گفته است استفاده از بازار صادراتی یکی از ابزارهای جلوگیری از زیان تولیدکنندگان در چنین شرایطی است.
بنابراین بازار کنونی با ترکیبی از عرضه مناسب و تقاضایی مواجه است که توان جذب تمام تولید را با قیمتهای قبلی ندارد.
قیمت خرید حمایتی چه نقشی دارد؟
در فروردین امسال، وزارت جهاد کشاورزی قیمت خرید هر کیلوگرم مرغ گرم توسط شرکت پشتیبانی امور دام را ۲۷۴ هزار تومان اعلام کرده بود.
این رقم از یک جهت جالب است؛ قیمت میدانی فعلی بازار، یعنی حدود ۲۷۰ هزار تومان، تقریباً در نزدیکی همین نرخ قرار دارد.
البته باید دید خرید حمایتی جدید این هفته دقیقاً با چه شرایط، استاندارد و نرخ اجرایی انجام خواهد شد. در صورتی که نرخ خرید دولتی بالاتر از قیمت بازار باشد و حجم خرید نیز قابل توجه باشد، یک کف حمایتی قویتر برای بازار شکل خواهد گرفت.
از این منظر، جزئیات اجرای طرح در روزهای آینده برای پیشبینی جهت کوتاهمدت قیمت مرغ اهمیت زیادی دارد.
مرغ دوباره ۴۰۰ هزار تومان میشود؟
در حال حاضر شواهد کافی برای نتیجهگیری قطعی درباره بازگشت قیمت مرغ به محدوده ۴۰۰ هزار تومان وجود ندارد. آنچه روشن است این است که دولت قصد دارد اجازه ندهد قیمت برای مدت طولانی زیر هزینه تولید باقی بماند.
خرید تضمینی، صادرات و احتمال تنظیم حجم جوجهریزی سه ابزار مهمی هستند که میتوانند تعادل بازار را تغییر دهند.
در کوتاهمدت، احتمال متوقف شدن افت قیمت یا بازگشت محدود نرخها بیش از ادامه سقوط شدید به نظر میرسد؛ زیرا دولت رسماً وارد سمت تقاضای بازار شده است. اما اندازه این افزایش به حجم خرید حمایتی و میزان صادرات وابسته خواهد بود.
برای مصرفکنندگان نیز مهمترین هشدار این است که افت فعلی ۳۲ درصدی قیمت ممکن است پایدار نباشد. اگر مرغ مازاد از بازار جمع شود و صادرات افزایش یابد، تعادل عرضه و تقاضا میتواند دوباره تغییر کند.
بازار مرغ در نیمه شهریور ۱۴۰۵ بنابراین در یک نقطه حساس قرار گرفته است: قیمت پایین به نفع مصرفکننده است، اما اگر زیان تولیدکننده ادامه پیدا کند، همین ارزانی میتواند زمینه کمبود تولید و گرانی آینده را فراهم کند. سیاست خرید تضمینی دولت دقیقاً برای جلوگیری از شکلگیری چنین چرخهای طراحی شده است.
