قیمت سیبزمینی باید زیر ۸۰ هزار تومان باشد؛ ۲۰ هزار تن محصول برای شکستن حباب بازار میآید
علی برابری، سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران، امروز چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد با توجه به نرخهای موجود در میدان مرکزی میوه و ترهبار تهران، قیمت نهایی سیبزمینی در خردهفروشی باید زیر ۸۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم قرار بگیرد.
براساس اطلاعات ارائهشده از سوی او، سیبزمینی در میدان مرکزی تهران در محدوده ۵۷ تا ۶۷ هزار تومان عرضه میشود. برابری معتقد است با رعایت حاشیه سود مجاز، هزینه حمل و شبکه توزیع، نرخهایی که به شکل محسوس بالاتر از ۸۰ هزار تومان هستند قابل توجیه نیستند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که بازار طی هفتههای گذشته ارقام بالاتری را تجربه کرده است. سازمان میادین تهران در ۲۶ مرداد از برنامه خرید مستقیم از کشاورزان خبر داده بود و تسنیم همان زمان گزارش کرد قیمت سیبزمینی در سطح بازار به ۸۵ تا ۱۰۰ هزار تومان رسیده است.
در هشتم شهریور نیز نرخ ۹۲ هزار تومان برای سیبزمینی در یکی از فروشگاههای اینترنتی مرتبط با بازار تهران گزارش شده بود.
بنابراین اگر برنامه جدید اجرا شود، مصرفکننده باید در روزهای آینده کاهش ملموسی را روی برچسب قیمت مشاهده کند.
سیبزمینی کم نیست؛ مشکل کجاست؟
مهمترین بخش صحبتهای سرپرست سازمان تعاون روستایی به وضعیت تولید مربوط میشود.
برابری تأکید کرده در اصل کالا کمبودی وجود ندارد. فصل برداشت در استان اردبیل و منطقه سراب آذربایجان شرقی با سرعت در جریان است و در ادامه نیز تولید استانهایی مانند اصفهان و کرمانشاه وارد چرخه عرضه خواهد شد.
این یعنی بازار در شرایطی با قیمت بالا مواجه شده که از سمت تولید نشانهای از کسری شدید دیده نمیشود.
از دید مسئولان، مسئله اصلی فاصلهای است که بین قیمت در مبادی تولید و میدان عمدهفروشی با نرخ نهایی برخی مغازهها شکل گرفته است. برابری این فاصله را «غیرمنطقی» توصیف کرده و بهویژه از قیمتهای بالا در برخی مناطق شمال تهران انتقاد کرده است.
البته تمام فاصله میان میدان مرکزی و مغازه را نمیتوان سود خالص خردهفروش تلقی کرد. هزینه حمل، بارگیری، ضایعات، افت وزن، اجاره واحد تجاری و درجهبندی محصول نیز باید محاسبه شود؛ اما وقتی نرخ عمده بین ۵۷ تا ۶۷ هزار تومان است، فروش بسیار بالاتر از ۸۰ هزار تومان نیازمند توضیح اقتصادی بیشتری خواهد بود.
۲۰ هزار تن سیبزمینی همدان وارد بازار میشود
مهمترین ابزار دولت برای پایین آوردن قیمت، افزایش عرضه است.
طبق اعلام سازمان مرکزی تعاون روستایی، بیش از ۲۰ هزار تن سیبزمینی در سردخانههای استان همدان وجود دارد که باید برای حفظ تعادل بازار مدیریت و وارد شبکه مصرف شود.
سیبزمینی کالایی نیست که بتوان آن را برای مدت نامحدود در انبار نگهداری کرد. طولانی شدن زمان ذخیرهسازی علاوه بر افزایش هزینه سردخانه، خطر افت کیفیت و ضایعات محصول را نیز افزایش میدهد.
به همین دلیل روانه شدن این حجم از محصول به بازار میتواند دو نتیجه همزمان داشته باشد: از یک سو فشار عرضه در بازار تهران و سایر شهرهای هدف را افزایش دهد و از طرف دیگر مانع زیان کشاورزانی شود که محصولشان در سردخانه باقی مانده است.
اگر ۲۰ هزار تن ذخیره به شکل برنامهریزیشده توزیع شود، میتواند در کوتاهمدت روی انتظارات فروشندگان نیز اثر بگذارد. بازاری که انتظار ورود حجم بالاتری از کالا را دارد، معمولاً انگیزه کمتری برای نگهداری موجودی با هدف فروش در قیمتهای بالاتر خواهد داشت.
چرا قیمت از مزرعه تا مغازه اینقدر بالا میرود؟
یکی از قدیمیترین مشکلات بازار محصولات کشاورزی ایران، طولانی بودن زنجیره میان تولیدکننده و مصرفکننده است.
محصول ممکن است از کشاورز به واسطه محلی، سپس بارفروش، میدان مرکزی، عمدهفروش منطقهای و در نهایت خردهفروش برسد. در هر مرحله هزینه حمل و حاشیه سودی به قیمت اضافه میشود.
وقتی بازار با انتظار افزایش قیمت نیز مواجه باشد، برخی حلقهها ممکن است موجودی خود را با احتیاط بیشتری عرضه کنند؛ رفتاری که سرعت ورود کالا به بازار را کم میکند و خود میتواند قیمت را بالاتر نگه دارد.
سیاست جدید تعاون روستایی دقیقاً روی همین بخش متمرکز شده است. برابری گفته هدف دولت مداخله سنگین و خرید همه محصول نیست، بلکه تسهیل عرضه و کوتاه کردن زنجیره تأمین است. در این برنامه سازمان مدیریت میادین شهرداری تهران، جهاد کشاورزی همدان، تشکلهای سیبزمینیکاران، تعاون روستایی و سازمان تعزیرات همکاری خواهند داشت.
خرید مستقیم از کشاورزان از قبل آغاز شده بود
برنامه کاهش قیمت سیبزمینی فقط به تصمیم امروز محدود نیست.
مهدی بختیاریزاده، مدیرعامل سازمان میادین میوه و ترهبار شهرداری تهران، ۲۶ مرداد اعلام کرده بود این سازمان خرید مستقیم سیبزمینی از تولیدکنندگان را آغاز کرده و قرار است محصول بدون طی کردن بخشی از حلقههای واسطهگری وارد میادین شود.
این روش اگر در حجم قابل توجه اجرا شود میتواند هم قیمت خرید از کشاورز را منطقی نگه دارد و هم محصول را با نرخ پایینتری به مصرفکننده برساند.
اما موفقیت آن به مقیاس عرضه وابسته است. اگر مقدار سیبزمینی عرضهشده مستقیم تنها بخش کوچکی از مصرف تهران باشد، اثر آن بیشتر در میادین شهرداری دیده میشود و ممکن است بازار آزاد همچنان قیمت متفاوتی داشته باشد.
ورود ۲۰ هزار تن محصول همدان میتواند این مقیاس را بزرگتر کند.
آیا سیبزمینی واقعاً به زیر ۸۰ هزار تومان میرسد؟
با دادههای موجود، احتمال کاهش قیمت در کوتاهمدت وجود دارد.
اول اینکه فصل برداشت در چند قطب تولیدی فعال است. دوم، بیش از ۲۰ هزار تن ذخیره همدان قرار است به بازار هدایت شود و سوم، سازمان میادین تهران از قبل خرید مستقیم از تولیدکنندگان را در دستور کار قرار داده است.
از نظر نظری نیز اگر قیمت میدان مرکزی در بالاترین حالت حدود ۶۷ هزار تومان باشد، نرخ ۸۰ هزار تومانی تقریباً ۱۹ درصد بالاتر از نرخ عمده است. اگر محصول از کف ۵۷ هزار تومان خریداری شود، فاصله تا ۸۰ هزار تومان حدود ۴۰ درصد خواهد بود.
بخشی از این اختلاف صرف حمل، ضایعات و هزینه فروش میشود، اما این محاسبه نشان میدهد عرضه زیر ۸۰ هزار تومان در بسیاری از نقاط بازار از نظر اقتصادی غیرممکن نیست.
مسئله اصلی نظارت و تداوم عرضه است.
اگر محمولههای جدید وارد بازار شوند اما در حلقههای واسطهای متوقف بمانند، ممکن است کاهش قیمت میدان مرکزی به همان سرعت به مغازهها منتقل نشود.
قیمتهای بالای ۹۰ هزار تومان دوام میآورند؟
در کوتاهمدت فشار اصلی روی فروشندگانی خواهد بود که محصول را بالاتر از محدوده اعلامی دولت عرضه میکنند.
سرپرست تعاون روستایی از اتاق اصناف و اتحادیههای خردهفروشی خواسته رعایت حاشیه سود مجاز را کنترل کنند. همزمان حضور تعزیرات در جلسات تنظیم بازار نشان میدهد دولت قصد دارد علاوه بر افزایش عرضه، از مسیر نظارتی نیز وارد شود.
اما تجربه بازار محصولات کشاورزی نشان میدهد کنترل اداری قیمت بدون عرضه کافی معمولاً پایدار نیست. نکته مثبت این بار آن است که سیاست اعلامشده صرفاً برخورد با فروشندگان نیست و همزمان قرار است عرضه نیز افزایش پیدا کند.
اگر برداشت اردبیل، آذربایجان شرقی، اصفهان و کرمانشاه با حجم مناسب ادامه یابد و محصول همدان نیز وارد بازار شود، احتمال باقی ماندن نرخهای ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومانی کاهش خواهد یافت.
پیشبینی قیمت سیبزمینی در روزهای آینده
سناریوی محتمل بازار در نیمه نخست شهریور، حرکت تدریجی قیمت به سمت سطوح پایینتر است.
ورود محصول تازه از قطبهای تولید و تخلیه بخشی از ذخایر سردخانهای معمولاً عرضه را تقویت میکند. اگر وعده مسئولان عملی شود، محدوده زیر ۸۰ هزار تومان میتواند در بخش بیشتری از بازار تهران قابل مشاهده باشد.
اما این کاهش الزاماً یکشبه اتفاق نمیافتد. فروشگاههایی که موجودی خود را با نرخهای بالاتر خریدهاند ممکن است تا زمان جایگزینی کالا مقاومت کنند.
از سوی دیگر تفاوت کیفیت، اندازه و نوع سیبزمینی نیز باعث خواهد شد یک نرخ واحد در تمام خردهفروشیها دیده نشود.
با این حال پیام سازمان تعاون روستایی روشن است: از نگاه دولت، قیمتهای بسیار بالاتر از ۸۰ هزار تومان در شرایط فعلی با وضعیت عرضه و نرخ میدان مرکزی تناسب ندارد.
اگر ورود ۲۰ هزار تن محصول همدان و برداشت استانهای جدید طبق برنامه پیش برود، شهریور میتواند به دوره تخلیه حباب سیبزمینی تبدیل شود؛ آزمونی که مشخص خواهد کرد مشکل اصلی این بازار واقعاً کمبود کالا بوده یا همان چیزی که مسئولان امروز روی آن انگشت گذاشتهاند: واسطهگری و طولانی بودن مسیر مزرعه تا سفره مردم.