واکنش مدیران خودرو به ادعای ۶ میلیارد دلار ارز؛ بهرام شریعت اتهامات را رد کرد / وعده داخلیسازی ۵۰ درصدی X77 و X33
بحث درباره عملکرد ارزی مدیران خودرو پس از اظهارات مجتبی یوسفی در برنامه «میز اقتصاد» شبکه خبر وارد مرحله تازهای شده است. این نماینده مجلس مدعی شده طی پنج سال حدود ۱۰ میلیارد دلار ارز در اختیار شرکتهای مونتاژکار قرار گرفته که حدود ۶ میلیارد دلار آن به مدیران خودرو اختصاص داشته است. او همچنین درباره ارزشگذاری برخی خودروها و قطعات وارداتی و استفاده احتمالی از شرکتهای واسطه پرسشهایی مطرح کرد. این موارد در شرایط فعلی ادعاهای مطرحشده از سوی نماینده مجلس هستند و به معنای اثبات تخلف نیستند؛ برای نتیجهگیری قطعی به اسناد نهادهای نظارتی، گمرکی، ارزی یا رأی مراجع قضایی نیاز است.
حالا بهرام شریعت در پاسخ به این ابهامات اعلام کرده است تمام خریدهای شرکت به صورت مستقیم با تولیدکنندگان خارجی انجام میشود و نه او و نه اعضای خانوادهاش واسطهای در این معاملات ندارند.
مدیران خودرو ادعای دریافت کمیسیون را رد کرد
شریعت تأکید کرده مبالغی که مدیران خودرو به طرفهای خارجی پرداخت کرده با اسناد موجود در وزارت صمت همخوانی دارد و هیچ کمیسیونی در فرآیند خرید قطعات دریافت نشده است.
او همچنین گفته عملکرد ارزی شرکت طی ۱۵ سال گذشته حسابرسی شده و بر اساس ادعای او، این حسابرسیها تخلفی را تأیید نکردهاند. شریعت میگوید در جلسات با وزیر صمت نیز با دریافت ارز ترجیحی مخالفت کرده و در سالهای تحریم برای تامین ارز مورد نیاز، از روشهایی مانند خرید کالاهای کامودیتی در بورس کالا استفاده شده است.
این توضیحات در واقع پاسخ مستقیم مدیران خودرو به دو محور اصلی حاشیه اخیر است: نخست نحوه خرید قطعات و ارزشگذاری آنها و دوم مسیر تامین ارز.
اما از منظر شفافیت عمومی، مهمترین مرحله بعدی انتشار مستندات قابل بررسی خواهد بود. در شرایطی که یک نماینده مجلس عدد چند میلیارد دلاری را مطرح کرده و شرکت نیز آن را در قالب اتهام و حاشیه رد میکند، انتشار جزئیات سالانه تخصیص و تامین ارز، میزان واردات قطعات، ارزش اظهارشده و میزان تولید میتواند امکان قضاوت دقیقتری را فراهم کند.
ادعای ۶ میلیارد دلار ارز مدیران خودرو از کجا آمد؟
مجتبی یوسفی مدعی شده مدیران خودرو و مجموعههای مرتبط طی حدود پنج سال شش میلیارد دلار ارز دریافت کردهاند. او همچنین گفته مجموع تولید این مجموعه در دوره مورد اشاره حدود ۴۳۰ هزار دستگاه بوده است.
بحث اصلی منتقدان این است که نسبت ارز مصرفشده به خودروهای تولیدشده و میزان ساخت داخل باید به صورت شفاف بررسی شود. در مقابل، موضع مدیران خودرو این است که قیمت خریدها واقعی بوده، معاملات با تولیدکنندگان خارجی انجام شده و حسابرسیهای قبلی نیز تخلفی را نشان ندادهاند.
در اطلاعاتی که تاکنون به صورت عمومی منتشر شده، حکم قضایی یا گزارش نهایی یک نهاد نظارتی که تخلف ادعایی را قطعی اعلام کند مشاهده نمیشود. بنابراین استفاده از عناوینی مانند «فساد اثباتشده» درباره این پرونده در شرایط فعلی دقیق نیست.
اختلاف بر سر تولید ۱۸۰ هزار دستگاه مدیران خودرو
بهرام شریعت در سخنان تازه خود گفته مدیران خودرو در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۸۰ هزار دستگاه خودرو تولید کرده و از نظر میزان تولید در رتبه سوم صنعت خودرو کشور قرار گرفته است. او همچنین مدعی شده شرکت از نظر میزان فروش رتبه دوم را داشته است.
اما بررسی آمارهای منتشرشده از تولید سال ۱۴۰۲ یک نکته قابل توجه دارد. دادههای تجمیعی منتشرشده برای خودروسازان، تولید مدیران خودرو را در آن سال ۱۴۸ هزار و ۶۷۸ دستگاه اعلام میکنند؛ ایران خودرو با بیش از ۵۵۵ هزار دستگاه و سایپا با بیش از ۴۷۶ هزار دستگاه بالاتر از مدیران خودرو قرار داشتهاند. بنابراین رتبه سوم تولید مدیران خودرو تأیید میشود، اما رقم ۱۸۰ هزار دستگاه با آمار عمومی منتشرشده اختلاف دارد و برای تطبیق آن به توضیح بیشتری درباره تعریف تولید، فروش یا آمار مجموعههای وابسته نیاز است.
همین آمار نشان میدهد مدیران خودرو در سال ۱۴۰۲ بزرگترین تولیدکننده خصوصی خودرو در ایران بوده و فاصله محسوسی با کرمان موتور و گروه بهمن داشته است.
مدیران خودرو میگوید چرا تحت فشار قرار گرفته است؟
شریعت حاشیههای اخیر را به رشد مقیاس فعالیت شرکت و حرکت به سمت داخلیسازی مرتبط میداند. او مخالفان این روند را به سه گروه تقسیم کرده است.
گروه نخست از نگاه او کسانی هستند که توسعه زیرساخت تولید قطعه و افزایش داخلیسازی را به زیان منافع خود میدانند. گروه دوم افرادی هستند که از افزایش رقابت میان خودروساز خصوصی و خودروسازان بزرگ کشور متضرر میشوند و گروه سوم نیز فعالانی معرفی شدهاند که به واردات خودروهای دستدوم یا خودروهای دپوشده در کشورهای همسایه تمایل دارند.
این تقسیمبندی، تحلیل و دیدگاه خود رئیس هیأتمدیره مدیران خودرو است و نمیتوان آن را به عنوان علت اثباتشده حاشیههای اخیر تلقی کرد.
داخلیسازی X77 و X33 به ۵۰ درصد میرسد؟
بخش مهم دیگری از سخنان شریعت به برنامه آینده مدیران خودرو اختصاص دارد. او گفته شرکت قصد دارد تا پایان سال داخلیسازی X77 و X33 را به ۵۰ درصد برساند و میزان ساخت داخل تیگو ۷ را نیز به ۴۰ درصد افزایش دهد. پروژه موتورسازی و احداث یک پارک صنعتی برای توسعه زنجیره تامین نیز از دیگر برنامههای مطرحشده هستند.
این وعدهها در زمانی مطرح میشوند که وزارت صمت نیز فشار بیشتری بر شرکتهای مونتاژکار برای افزایش ساخت داخل وارد کرده است. گزارشهای خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد سیاست جدید وزارتخانه بر محدود کردن ادامه تولید محصولاتی متمرکز شده که همچنان داخلیسازی بسیار پایین و ارزبری بالایی دارند. میزان ساخت داخل محصولات مونتاژی در بازار ایران اکنون از حدود هفت درصد در برخی مدلها تا نزدیک ۵۰ درصد در تعدادی دیگر متفاوت است.
بنابراین رسیدن X77 و X33 به ۵۰ درصد ساخت داخل، در صورت تحقق، فقط یک هدف تبلیغاتی برای شرکت نخواهد بود و میتواند با سیاست جدید وزارت صمت برای کاهش وابستگی ارزی نیز همسو باشد.
آیا داخلیسازی خودرو را ارزان میکند؟
شریعت استدلال میکند رسیدن تولید قطعات به مقیاس اقتصادی، هزینه تمامشده را کاهش میدهد و در نهایت میتواند خودرو را با قیمت مناسبتری به دست مصرفکننده برساند.
از نظر اقتصادی این استدلال زمانی عملی میشود که داخلیسازی واقعی با افزایش تیراژ، کاهش هزینه واردات و رقابت میان قطعهسازان همراه باشد. صرف ثبت درصد ساخت داخل به تنهایی تضمین نمیکند قیمت خودرو کاهش یابد؛ نرخ ارز، قیمت مواد اولیه، هزینه مالی، تعرفهها، کیفیت قطعات و ساختار قیمتگذاری نیز در قیمت نهایی موثر هستند.
به همین دلیل یکی از معیارهای مهم ارزیابی برنامه جدید مدیران خودرو این خواهد بود که افزایش ساخت داخل تا چه اندازه ارزبری هر دستگاه را کاهش میدهد و آیا این کاهش در نهایت به قیمت فروش نیز منتقل میشود یا خیر.
پرونده مدیران خودرو چگونه روشن میشود؟
پاسخ بهرام شریعت بخش مهمی از روایت مدیران خودرو درباره حاشیههای اخیر را ارائه کرده است، اما برای پایان دادن به اختلاف موجود، دادههای مستقل اهمیت بیشتری دارند.
از یک طرف نماینده مجلس از شش میلیارد دلار تخصیص ارز و احتمال بیشاظهاری سخن گفته و از سوی دیگر رئیس هیأتمدیره شرکت میگوید معاملات مستقیم بوده، کمیسیونی دریافت نشده و حسابرسیهای ۱۵ ساله تخلفی را نشان ندادهاند.
انتشار گزارش رسمی درباره میزان ارز تامینشده در هر سال، ارزش قطعات وارداتی، میزان تولید واقعی، عمق ساخت داخل و نتیجه بررسی نهادهای نظارتی میتواند این اختلاف را از سطح ادعای رسانهای خارج کند.
در همین حال مدیران خودرو تلاش دارد بحث را به آینده فعالیت خود گره بزند؛ آیندهای که بر اساس وعده بهرام شریعت شامل داخلیسازی ۵۰ درصدی X77 و X33، ساخت داخل ۴۰ درصدی تیگو ۷، پروژه موتورسازی و ایجاد پارک صنعتی خواهد بود.
در نهایت، جملهای که شریعت برای جمعبندی موضع خود انتخاب کرده شاید مهمترین پیام او به منتقدان باشد: «حساب پاک است، از محاسبه چه باک است.» اما در پروندهای با این حجم از ارقام و حساسیت عمومی، همین «محاسبه» و انتشار مستندات مستقل است که میتواند پاسخ نهایی را به بازار، مصرفکنندگان و افکار عمومی بدهد.