مالیات سیگار وارداتی در سال ۱۴۰۵ به ۹۰ درصد رسید؛ یک اصلاح مهم درباره نرخ توتون خام و فرآوریشده
ابلاغ نرخ جدید مالیات دخانیات وارداتی میتواند مستقیماً بر هزینه ترخیص، سرمایه در گردش واردکنندگان و در نهایت قیمت تمامشده محصولات وارداتی اثر بگذارد.
اصل سندی که بررسی شد، بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۸۲۲۴ مورخ ۸ فروردین ۱۴۰۵ گمرک جمهوری اسلامی ایران است. در این بخشنامه، موضوع بهصراحت «اعلام نرخ مالیات و عوارض ارزش افزوده انواع سیگار و محصولات دخانی وارداتی در سال ۱۴۰۵» درج شده و اعتبار آن نیز تا پایان سال ۱۴۰۵ اعلام شده است. مرجع اولیه ابلاغ نرخها سازمان امور مالیاتی کشور و نامه مبنای آن نیز مربوط به ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ است.
نرخ واقعی مالیات دخانیات وارداتی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
جدول رسمی گمرک برای سال جاری سه نرخ متفاوت تعیین کرده است:
| محصول وارداتی | نرخ مالیات و عوارض ارزش افزوده سال ۱۴۰۵ |
|---|---|
| سیگار، توتون پیپ و تنباکوی وارداتی | ۹۰ درصد |
| توتون خام وارداتی | ۳۵ درصد |
| توتون فرآوریشده وارداتی (خرمن توتون) | ۶۰ درصد |
این ارقام مستقیماً در صفحه نخست بخشنامه گمرک درج شدهاند و بنابراین برای عملیات اجرایی گمرکات در سال ۱۴۰۵، همین جدول باید ملاک قرار گیرد.
این موضوع یک اصلاح اساسی نسبت به متن اولیه خبر است. نرخهای ۱۰ درصد برای توتون خام و ۳۵ درصد برای خرمن توتون، ارقامی هستند که در متن اولیه ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده آمدهاند؛ اما نرخ اجرایی سال ۱۴۰۵ نیستند.
چرا نرخ توتون خام از ۱۰ درصد به ۳۵ درصد رسیده است؟
پاسخ در تبصره یک بند «ت» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده قرار دارد.
قانون سال ۱۴۰۰ در نقطه آغاز، نرخ مالیات و عوارض سیگار و توتون پیپ و تنباکوی وارداتی را ۶۵ درصد، توتون خام وارداتی را ۱۰ درصد و توتون فرآوریشده را ۳۵ درصد تعیین کرده بود. همان قانون مقرر کرد نرخهای تعیینشده از سال دوم اجرا، هر سال پنج واحد درصد افزایش پیدا کنند.
اثر همین افزایش سالانه اکنون در بخشنامه ۱۴۰۵ دیده میشود.
برای نمونه، نرخهای اجرایی سال ۱۴۰۴ عبارت بودند از ۸۵ درصد برای سیگار و محصولات دخانی وارداتی، ۳۰ درصد برای توتون خام و ۵۵ درصد برای توتون فرآوریشده. در سال ۱۴۰۵ هر سه عدد پنج واحد درصد دیگر افزایش یافته و به ۹۰، ۳۵ و ۶۰ درصد رسیدهاند.
بنابراین اختلاف میان متن پایه قانون و بخشنامه امسال ناشی از تغییر یا تناقض قانون نیست؛ نتیجه سازوکار افزایش تدریجی است که از ابتدا در خود قانون پیشبینی شده بود.
مالیات ۹۰ درصدی سیگار چگونه محاسبه میشود؟
یک تصور اشتباه رایج این است که اگر سیگاری مثلاً ۱۰۰ میلیون تومان ارزش خرید داشته باشد، الزاماً مالیات ۹۰ درصدی نیز مستقیماً روی همان ۱۰۰ میلیون تومان محاسبه میشود.
مبنای قانونی دقیقتر است.
طبق ماده ۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده، مأخذ محاسبه مالیات و عوارض در واردات، مجموع ارزش گمرکی کالا و حقوق ورودی آن است. بنابراین رقم نهایی مالیات به ارزش اظهارشده و پذیرفتهشده در گمرک، حقوق گمرکی و سود بازرگانی مربوط بستگی دارد.
برای یک مثال ساده و صرفاً توضیحی، اگر مجموع ارزش گمرکی و حقوق ورودی کالایی ۱۰۰ میلیون تومان باشد، مالیات و عوارض ۹۰ درصدی آن معادل ۹۰ میلیون تومان خواهد بود. با همین فرض، مالیات توتون خام ۳۵ میلیون و توتون فرآوریشده ۶۰ میلیون تومان میشود.
اما این محاسبه به معنی آن نیست که ۹۰ درصد تمام هزینه واردات سیگار است. این نرخ مربوط به مالیات و عوارض ارزش افزوده خاص این گروه کالایی است و سایر حقوق و هزینههای قانونی واردات باید جداگانه طبق مقررات مربوط محاسبه شوند.
سیگار وارداتی چرا بالاترین نرخ را دارد؟
ساختار نرخها نشان میدهد سیاستگذار میان محصول نهایی دخانی و ماده اولیه مورد استفاده صنعت تفاوت قائل شده است.
سیگار، توتون پیپ و تنباکوی آماده وارداتی با نرخ ۹۰ درصد بیشترین بار مالیاتی را دارند. در مقابل، توتون خام که میتواند بهعنوان ماده اولیه در فرآیند تولید مورد استفاده قرار گیرد، با نرخ ۳۵ درصد مشمول مالیات شده و خرمن توتون، یعنی محصولی که مراحل بیشتری از فرآوری را پشت سر گذاشته، در سطح میانی ۶۰ درصد قرار گرفته است.
این فاصله نرخها از نظر اقتصادی میتواند به نفع واردات مواد اولیه نسبت به محصول آماده تمام شود؛ زیرا فاصله قابل توجهی میان مالیات ۳۵ درصدی توتون خام و ۹۰ درصدی محصول نهایی وارداتی وجود دارد.
البته تصمیم اقتصادی یک تولیدکننده فقط به نرخ مالیات وابسته نیست و هزینه ارز، حملونقل، حقوق ورودی، تولید داخلی و دسترسی به مواد اولیه نیز در آن نقش دارد.
نرخ مالیات سیگار وارداتی باز هم افزایش پیدا میکند؟
اگر سازوکار ماده ۲۶ بدون تغییر ادامه یابد، پاسخ مثبت است.
قانون اجازه داده نرخ سیگار، محصولات دخانی، توتون پیپ و تنباکوی وارداتی هر سال پنج واحد درصد افزایش پیدا کند تا نهایتاً به سقف ۱۲۵ درصد برسد. بنابراین نرخ ۹۰ درصدی سال ۱۴۰۵ هنوز سقف قانونی این گروه نیست.
این موضوع برای واردکنندگان مهم است؛ زیرا افزایش مالیاتی بخش دخانیات برخلاف برخی نرخهای عمومی، صرفاً یک تغییر مقطعی بودجهای نیست و در قانون اصلی یک مسیر افزایشی چندساله برای آن تعریف شده است.
در نتیجه اگر قانون در سالهای آینده اصلاح نشود، فعالان این بازار باید احتمال ادامه افزایش نرخها را در برنامه مالی خود لحاظ کنند.
اثر مالیات ۹۰ درصدی بر قیمت سیگار وارداتی چیست؟
افزایش نرخ مالیات از ۸۵ درصد در سال ۱۴۰۴ به ۹۰ درصد در سال ۱۴۰۵ به تنهایی به معنی افزایش پنج درصدی قیمت مصرفکننده نیست.
آنچه افزایش یافته پنج واحد درصد نرخ مالیات است. میزان اثر آن روی قیمت نهایی به پایه محاسبه مالیات، حاشیه سود زنجیره توزیع، نرخ ارز، هزینه حمل، حقوق ورودی و نحوه قیمتگذاری بستگی دارد.
اما جهت اثر مشخص است: اگر سایر متغیرها ثابت بمانند، افزایش نرخ مالیات هزینه ترخیص محصول وارداتی را بیشتر میکند و میتواند قیمت تمامشده را بالا ببرد.
برای واردکنندگان توتون خام نیز تغییر از ۳۰ درصد سال گذشته به ۳۵ درصد امسال به معنای نیاز بیشتر به نقدینگی هنگام ترخیص است. همین وضعیت برای خرمن توتون وجود دارد که نرخ آن از ۵۵ به ۶۰ درصد رسیده است.
یک اشتباه عددی مهم در خبرهای مالیات دخانیات
مهمترین نکته برای انتشار این خبر، تفکیک «نرخ پایه قانون سال ۱۴۰۰» از «نرخ اجرایی سال ۱۴۰۵» است.
در قانون اولیه:
سیگار و محصولات دخانی وارداتی ۶۵ درصد، توتون خام ۱۰ درصد و توتون فرآوریشده ۳۵ درصد تعیین شده بود.
اما بخشنامه اجرایی گمرک در سال ۱۴۰۵ ارقام را بهترتیب ۹۰ درصد، ۳۵ درصد و ۶۰ درصد اعلام کرده است.
بنابراین انتشار جدول ۹۰، ۱۰ و ۳۵ درصد برای سال ۱۴۰۵، ترکیبی از نرخ امسال برای سیگار و نرخ پایه قدیمی برای دو نوع توتون است و با متن رسمی بخشنامه مطابقت ندارد.
بخشنامه تا چه زمانی معتبر است؟
گمرک در متن رسمی، اعتبار بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۸۲۲۴ را تا پایان سال ۱۴۰۵ تعیین کرده و از مدیران و ناظران گمرکات اجرایی خواسته است نرخهای ابلاغی را در فرآیندهای مربوط اعمال کنند.
در نتیجه جدول نهایی و قابل استناد برای سال جاری روشن است: مالیات و عوارض سیگار، توتون پیپ و تنباکوی وارداتی ۹۰ درصد، توتون خام وارداتی ۳۵ درصد و توتون فرآوریشده یا خرمن توتون ۶۰ درصد است.
این افزایش نسبت به سال ۱۴۰۴ نیز برای هر سه گروه دقیقاً پنج واحد درصد است؛ تغییری که هم هزینه واردات محصولات نهایی دخانی را بالا میبرد و هم مواد اولیه وارداتی صنعت دخانیات را تحت تأثیر قرار میدهد.
