خبر مهم برای کالابرگبگیران؛ مبلغ یک میلیون تومانی افزایش مییابد؟
مهمترین سیگنال تازه درباره آینده طرح کالابرگ از سوی رئیسجمهور مطرح شده است.
مسعود پزشکیان در تازهترین اظهارات اقتصادی خود اعلام کرده که با توجه به افزایش قیمت کالاهای اساسی، مبلغ فعلی کالابرگ پاسخگوی نیاز خانوارها نیست و باید افزایش پیدا کند. او همچنین تأکید کرده دولت تلاش دارد حمایتها به شکل هدفمندتری میان گروههای درآمدی توزیع شود.
پزشکیان پیشتر نیز در جلسه شورای هماهنگی اقتصادی دولت دستور داده بود حداقل شش دهک پایین درآمدی از افزایش اعتبار کالابرگ بهرهمند شوند؛ موضوعی که نشان میدهد احتمالاً افزایش آینده برای همه گروهها به یک اندازه نخواهد بود و دهکهای کمدرآمد در اولویت قرار خواهند گرفت.
از نگاه دولت، پرداخت مبلغ یکسان به خانوارهایی با شرایط اقتصادی متفاوت الزاماً به معنای عدالت نیست. به همین دلیل یکی از سناریوهای جدی، افزایش سهم دهکهای پایین و محدودتر کردن حمایت از خانوارهای پردرآمدتر است.
کالابرگ یک میلیون تومانی فعلاً تغییر نکرده است
با وجود وعدههای جدید، مبلغ عملیاتی طرح هنوز همان یک میلیون تومان به ازای هر نفر است.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده در مرحله فعلی برای هر فرد ماهانه یک میلیون تومان اعتبار کالابرگ در نظر گرفته میشود. بنابراین خانوار چهار نفره در شرایط فعلی چهار میلیون تومان اعتبار ماهانه برای خرید کالاهای مشمول طرح دریافت میکند.
این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتشار خبر بررسی افزایش اعتبار به معنی افزایش فوری مبلغ نیست. تا زمانی که دولت رقم جدید، جامعه هدف و زمان اجرای آن را بهطور رسمی اعلام نکند، ملاک پرداخت همان مبلغ فعلی خواهد بود.
چرا افزایش کالابرگ دوباره مطرح شد؟
مهمترین دلیل، کاهش قدرت خرید اعتبار فعلی است.
از زمان تثبیت رقم یک میلیون تومان، قیمت بسیاری از کالاهای اساسی افزایش پیدا کرده است. روغن، لبنیات، تخممرغ، گوشت، غلات و سایر اقلام خوراکی بخش قابل توجهی از هزینه ماهانه خانوارها را تشکیل میدهند و افزایش قیمت آنها باعث شده یک میلیون تومان امروز قدرت خرید کمتری نسبت به زمان آغاز اجرای طرح داشته باشد.
این وضعیت یک مشکل اساسی برای سیاست کالابرگ ایجاد میکند. هدف طرح، حفظ قدرت خرید اقلام ضروری است؛ اما اگر قیمت کالاها رشد کند و اعتبار ثابت بماند، به مرور همان اتفاقی رخ میدهد که در یارانههای نقدی تجربه شد: مبلغ اسمی ثابت میماند، اما ارزش واقعی آن کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل دولت اکنون با فشار بیشتری برای تعدیل اعتبار متناسب با تورم خوراکیها روبهرو است.
دولت افزایش کالابرگ را از کجا تأمین میکند؟
سؤال اصلی دقیقاً همینجاست.
افزایش ماهانه حتی چند صد هزار تومان برای دهها میلیون مشمول، به منابع مالی بسیار بزرگی نیاز دارد. به همین علت، وزارت اقتصاد و وزارت تعاون در هفتههای اخیر سناریوهای مختلف تأمین منابع را بررسی کردهاند.
سیدعلی مدنیزاده، وزیر اقتصاد، پیشتر اعلام کرده بود افزایش اعتبار کالابرگ دهکهای پایین در دستور کار دولت است، اما اجرای آن به منابع مالی وابسته خواهد بود.
این مسئله از منظر بودجهای حساس است. اگر افزایش اعتبار بدون منبع پایدار انجام شود، میتواند به افزایش کسری بودجه منجر شود؛ اتفاقی که خود از مسیر رشد نقدینگی و تورم میتواند بخشی از اثر حمایتی کالابرگ را خنثی کند.
بنابراین دولت باید میان دو هدف تعادل ایجاد کند: افزایش حمایت از خانوارها و جلوگیری از ایجاد فشار مالی جدید بر بودجه.
احتمال افزایش بیشتر برای دهکهای پایین
یکی از مهمترین تغییراتی که ممکن است در نسخه جدید طرح رخ دهد، فاصله گرفتن از پرداخت کاملاً یکسان است.
پزشکیان تأکید کرده کسانی که نیاز بیشتری به حمایت دارند باید سهم بیشتری دریافت کنند. پیشتر نیز در دستور رئیسجمهور بر حمایت حداقل از شش دهک پایین تأکید شده بود.
اگر این سیاست اجرایی شود، ممکن است دولت برای دهکهای پایین اعتبار بیشتری نسبت به دهکهای بالاتر در نظر بگیرد.
چنین مدلی از نظر اقتصادی هدفمندتر است، اما یک چالش قدیمی را دوباره زنده میکند: دقت دهکبندی.
سالهاست بخشی از خانوارها نسبت به دهک درآمدی خود اعتراض دارند و معتقدند شاخصهایی مانند گردش حساب، مالکیت خودرو یا ملک همیشه تصویر دقیقی از توان مالی واقعی افراد ارائه نمیکند.
بنابراین هرگونه افزایش پلکانی کالابرگ نیازمند بازنگری همزمان در نظام شناسایی خانوارهای هدف است.
زمانبندی جدید شارژ کالابرگ اعلام شد
در کنار بحث افزایش مبلغ، نحوه شارژ اعتبار نیز تغییر کرده است.
براساس اعلام معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، از مرحله جدید، اعتبار کالابرگ در سه بازه ثابت پرداخت میشود.
خانوارهایی که رقم پایانی کد ملی سرپرست آنها صفر، یک و دو است، همراه با خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی و نیروهای مسلح، روز پانزدهم هر ماه اعتبار خود را دریافت میکنند.
رقمهای پایانی سه، چهار، پنج و شش در روز بیستوپنجم همان ماه شارژ میشوند و خانوارهای دارای رقم پایانی هفت، هشت و نه، روز پنجم ماه بعد اعتبار دریافت خواهند کرد.
بر این اساس، مرحله مرداد برای گروه نخست در ۱۵ مرداد انجام شده، گروه دوم در ۲۵ مرداد و گروه سوم در ۵ شهریور اعتبار خود را دریافت میکنند.
چرا زمان پرداختها تغییر کرد؟
وزارت تعاون هدف از این تغییر را توزیع بهتر مراجعه خانوارها به فروشگاهها و کاهش فشار بر شبکه پرداخت عنوان کرده است.
وقتی میلیونها خانوار در یک یا دو روز مشخص برای استفاده از اعتبار مراجعه کنند، فروشگاهها، پایانههای فروش و سامانههای بانکی با بار سنگینی روبهرو میشوند.
تقسیم پرداختها به سه گروه میتواند تقاضا را در طول ماه توزیع و مشکلات عملیاتی را کمتر کند.
معاون رفاه همچنین اعلام کرده مطالبات فروشگاههای طرف قرارداد تا پایان تیر تسویه شده و فرآیند تسویه با فروشندگان ادامه دارد.
آیا کالابرگ جای یارانه نقدی را میگیرد؟
فعلاً چنین تصمیمی بهطور رسمی اعلام نشده است.
طرح کالابرگ با هدف هدایت حمایت دولت به سمت خرید کالاهای اساسی طراحی شده و نسبت به یارانه نقدی این مزیت را دارد که دولت میتواند اطمینان بیشتری داشته باشد اعتبار پرداختی صرف مواد غذایی و اقلام ضروری میشود.
از سوی دیگر، محدودیت مصرف اعتبار یکی از انتقادهای خانوارها به این مدل است؛ زیرا برخی ترجیح میدهند منابع حمایتی را براساس نیاز خود میان مسکن، درمان، آموزش یا خوراک تقسیم کنند.
به همین دلیل، آینده سیاست یارانهای احتمالاً به نحوه ارزیابی دولت از موفقیت کالابرگ وابسته خواهد بود.
مبلغ جدید کالابرگ چقدر خواهد بود؟
در حال حاضر مهمترین نکته این است که هیچ رقم جدید قطعی و رسمی اعلام نشده است.
اگرچه رئیسجمهور گفته مبلغ باید افزایش پیدا کند و وزیر اقتصاد نیز افزایش حمایت از دهکهای پایین را تأیید کرده، میزان دقیق افزایش هنوز در مرحله تصمیمگیری قرار دارد.
بنابراین ارقامی که در برخی شبکههای اجتماعی درباره کالابرگ ۱.۵ میلیون، دو میلیون یا مبالغ بالاتر منتشر میشود، تا زمان اعلام رسمی دولت قابل استناد نیست.
جمعبندی؛ افزایش کالابرگ جدی شد اما رقم نهایی هنوز مشخص نیست
دولت اکنون بیش از گذشته به سمت افزایش اعتبار کالابرگ حرکت کرده است. رئیسجمهور صریحاً از ضرورت افزایش مبلغ سخن گفته و پیشتر نیز خواستار حمایت بیشتر از حداقل شش دهک پایین شده بود.
در عین حال، اعتبار فعلی همچنان ماهانه یک میلیون تومان به ازای هر نفر است و عدد جدید هنوز نهایی نشده است.
بنابراین مهمترین خبری که مشمولان باید منتظر آن باشند، اعلام رسمی سه جزئیات است: مبلغ جدید کالابرگ، دهکهای مشمول افزایش و زمان اجرای آن.
تا آن زمان، پرداختها با رقم فعلی و زمانبندی جدید ادامه خواهد داشت؛ ۱۵ هر ماه برای کدهای صفر تا دو، ۲۵ هر ماه برای کدهای سه تا شش و پنجم ماه بعد برای کدهای هفت تا نه.