هشدار فوری به خریداران خودروهای وارداتی؛ فروش حوالههای صوری چند برابر خودروهای موجود
بازگشت خودروهای وارداتی به بازار ایران، علاوه بر افزایش تنوع محصولات، بازار تازهای برای ثبتنام، پیشفروش و خرید امتیاز ایجاد کرده است؛ بازاری که گردش مالی بالای آن زمینه فعالیت واسطهها و فروشندگان فاقد مجوز را نیز فراهم کرده است.
اسد کرمی، رئیس اتحادیه نمایشگاهداران و فروشندگان خودرو تهران، در تازهترین اظهارات خود نسبت به افزایش حوالهفروشی و ثبتنامهای غیرقانونی خودروهای وارداتی هشدار داده است. او میگوید در برخی موارد، تعداد حوالههایی که به مردم فروخته شده چند برابر تعداد واقعی خودروهای واردشده است و همین مسئله در زمان تحویل، خریداران را با بلاتکلیفی روبهرو میکند.
هشدار اتحادیه در شرایطی مطرح شده که قیمت بسیاری از خودروهای وارداتی به چند میلیارد تومان رسیده و یک ثبتنام نامعتبر میتواند سرمایه قابلتوجهی از خریدار را برای ماهها درگیر کند.
حوالهفروشی خودرو وارداتی چگونه دردسرساز میشود؟
مهمترین خطر زمانی شکل میگیرد که یک فروشنده برای خودرویی که هنوز موجودی کافی، مجوز عرضه یا برنامه قطعی تحویل ندارد از متقاضیان وجه دریافت کند.
به گفته کرمی، ممکن است یک مجموعه تنها تعداد محدودی خودرو وارد کرده باشد اما برای همان محصول صدها ثبتنام یا حواله صادر کند. نتیجه زمانی آشکار میشود که موعد تحویل فرا میرسد و تعداد خودروهای موجود جوابگوی تعهدات ایجادشده نیست.
در چنین وضعیتی خریدار ممکن است با تمدید پیاپی زمان تحویل، پیشنهاد تغییر خودرو، مطالبه مبلغ بیشتر یا حتی مشکل در بازپسگیری وجه روبهرو شود.
از این منظر، عبارت «حواله خودرو» بهتنهایی هیچ تضمینی برای وجود خودرو نیست. ارزش واقعی تعهد زمانی مشخص میشود که فروشنده مجوز عرضه داشته باشد و قرارداد نیز مطابق ضوابط قانونی منعقد شده باشد.
آیا ثبتنام خودرو وارداتی فقط از سامانه رسمی امکانپذیر است؟
در این زمینه باید میان «شرکت مجاز» و «سامانه متمرکز فروش» تفاوت قائل شد.
وزارت صمت پیشتر اعلام کرده بود الزام عرضه انحصاری از طریق سامانه یکپارچه تغییر کرده و شرکتهای واردکننده میتوانند در صورت دریافت مجوز عرضه از دفتر خودرو وزارت صمت از طریق سایت یا بستر فروش خود نیز اقدام کنند. بنابراین صرف اینکه فروش در خارج از سامانه متمرکز انجام شود، لزوماً به معنای غیرقانونی بودن آن نیست؛ اما شرکت باید برای آن عرضه مشخص مجوز معتبر داشته باشد.
در دور اخیر عرضه عمومی نیز مسیر رسمی از طریق سامانه salecars.ir انجام شد. متقاضیان از ۳۱ تیر تا چهارم مرداد ۱۴۰۵ باید ۵۰۰ میلیون تومان در حساب بانکی خود با عنوان «خودرو وارداتی» مسدود میکردند و پس از آن امکان انتخاب خودرو تا پنجم مرداد فراهم شد.
در همان اطلاعیه، نام شرکت واردکننده، مدل خودرو، قیمت قطعی، موعد تحویل و شرکت گارانتیکننده نیز بهصورت شفاف منتشر شده بود. برای نمونه زمان تحویل خودروهای آن مرحله از پنج تا ۹۰ روز، بسته به محصول، اعلام شده بود.
بنابراین خریدار نباید صرفاً به لوگوی یک برند، تابلو نمایندگی یا ادعای فروشنده درباره «سهمیه ویژه» اعتماد کند.
پول خودرو را به حساب چه کسی واریز کنیم؟
یکی از مهمترین هشدارهای رئیس اتحادیه نمایشگاهداران این است که مبلغ ثبتنام باید به حساب شرکت اصلی و قانونی واریز شود و خریدار پس از ثبت درخواست، مدرک یا تاییدیه معتبر دریافت کند.
پرداخت پول به حساب شخصی مدیر فروش، مسئول نمایشگاه، واسطه یا فردی که خود را نماینده شرکت معرفی میکند، یکی از جدیترین علائم خطر است.
حتی اگر فرد در یک نمایشگاه معتبر فعالیت داشته باشد، خریدار باید بررسی کند نام دارنده حساب با شخصیت حقوقی طرف قرارداد مطابقت دارد.
در فروشهای رسمی سامانه وارداتی نیز اصل پول ۵۰۰ میلیون تومانی در حساب خود متقاضی مسدود میشود و فرآیند ثبتنام براساس اطلاعات بانکی همان شخص پیش میرود؛ سامانه حتی تاکید کرده ورود باید با شماره تلفنی صورت گیرد که در پایگاه اطلاعاتی بانک برای همان مشتری ثبت شده است.
این سازوکار نشان میدهد حساسیت نسبت به هویت متقاضی و جریان وجوه در فروش رسمی خودرو بالا است.
قرارداد خودرو وارداتی باید چه اطلاعاتی داشته باشد؟
اطلاعیه رسمی عرضه خودروهای وارداتی تاکید دارد قرارداد فروش باید با آییننامه اجرایی قانون حمایت از مصرفکنندگان خودرو مطابقت داشته باشد و دریافت وجه اضافه یا درج تعهد تحویل خارج از چارچوب قانونی میتواند برای شرکت مسئولیت ایجاد کند.
برای خریدار، چند بند اهمیت بیشتری دارد: نام دقیق خودرو و تیپ، مدل سال، رنگ، قیمت قطعی، تمام هزینههای قابل پرداخت، زمان تحویل، شرایط تاخیر، نحوه فسخ قرارداد، شرکت گارانتیکننده و مشخصات کامل فروشنده.
مهمتر اینکه خریدار نباید به وعده شفاهی فروشنده اکتفا کند. اگر فروشنده وعده میدهد خودرو مثلا ۶۰ روزه تحویل میشود اما در قرارداد زمان دیگری ذکر شده، در اختلاف احتمالی متن قرارداد اهمیت بیشتری خواهد داشت.
مراقب قرارداد با قیمت نامشخص باشید
یکی دیگر از تغییرات مهم بازار خودرو وارداتی به نحوه درج قیمت مربوط است.
وزارت صمت در اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد واردکنندگان هنگام فروش باید قیمت خودرو را بهصورت قطعی در قرارداد مشخص کنند و پیشفروش خودرو وارداتی با قیمت نامشخص یا علیالحساب را غیرقانونی دانست. همچنین تاکید شد شرکتهای عرضهکننده باید مجوز رسمی فروش را به مشتری ارائه کنند.
در آخرین عرضه رسمی تیر و مرداد ۱۴۰۵ نیز خودروها با قیمت قطعی در جدول سامانه درج شدند و شماره مجوزهای صادرشده از سوی سازمان حمایت برای همان عرضه در اطلاعیه ذکر شد.
بنابراین جملههایی مانند «قیمت نهایی بعداً مشخص میشود» یا «فعلاً علیالحساب پرداخت کنید و هنگام تحویل تسویه میکنیم» باید برای خریدار یک زنگ هشدار باشد، مگر اینکه تغییر تازهای در مقررات برای عرضه مشخص موردنظر اعلام شده باشد.
تابلو نمایندگی به معنای مجوز ثبتنام نیست
یکی از بخشهای مهم هشدار اسد کرمی به تفاوت میان شرکت اصلی و برخی نمایندگیها مربوط میشود.
ممکن است شرکت مادر فرآیند قانونی واردات و فروش داشته باشد اما یک نمایندگی یا واسطه بدون اختیار لازم، اقدام به جذب مشتری یا فروش حواله کند. به همین دلیل، داشتن تابلو نمایندگی یک برند به تنهایی اثبات نمیکند که آن واحد برای ثبتنام همان مدل خودرو و دریافت وجه مجوز دارد.
خریدار باید مشخص کند قرارداد مستقیماً با چه شرکت حقوقی امضا میشود و مجوز فروش مربوط به کدام مجموعه است.
قبل از خرید حواله خودرو این موارد را بررسی کنید
پیش از پرداخت وجه برای خودرو وارداتی، بررسی چند مورد میتواند ریسک خرید را بهشدت کاهش دهد: مجوز رسمی عرضه شرکت را مطالبه کنید؛ قیمت قطعی و زمان تحویل را از قرارداد بخوانید؛ وجه را فقط به حساب رسمی شرکت طرف قرارداد واریز کنید؛ کد رهگیری یا رسید معتبر دریافت کنید؛ نام شرکت گارانتیکننده را کنترل کنید و از خرید صرفاً بر مبنای وعده شفاهی، تبلیغات شبکههای اجتماعی یا ادعای «حواله محدود» خودداری کنید.
در فروشهای رسمی اخیر، اطلاعاتی مانند نام واردکننده، نام خودرو، قیمت، زمان تحویل و گارانتیکننده پیش از ثبتنام منتشر شده است؛ بنابراین نبود چنین اطلاعات پایهای در یک پیشنهاد فروش، باید خریدار را محتاطتر کند.
چرا فروش بیش از ظرفیت در بازار خودرو خطرناک است؟
خالیفروشی تنها مشکل یک خریدار نیست. اگر شرکتها بتوانند بدون تناسب میان موجودی و تعهدات، ثبتنام گسترده انجام دهند، کل بازار با بیاعتمادی روبهرو خواهد شد.
فروشنده از منابع مالی مشتریان استفاده میکند، در حالی که تحویل خودرو ممکن است به ورود محمولههای آینده، تخصیص ارز، ترخیص از گمرک یا دریافت مجوزهای بعدی وابسته باشد. هر اختلال در یکی از این مراحل میتواند زمان تحویل را عقب بیندازد.
وزارت صمت نیز پیشتر درباره امکان «خالیفروشی» در عرضههای بدون مجوز هشدار داده و از مشتریان خواسته بود پیش از واریز پول، مجوز رسمی عرضه شرکت را مطالبه کنند.
خریداران خودروهای وارداتی چه کار کنند؟
هشدار تازه اتحادیه نمایشگاهداران یک پیام روشن برای متقاضیان دارد: قیمت پایینتر یا وعده تحویل سریع نباید جای بررسی مدارک را بگیرد.
وقتی ارزش یک خودرو چند میلیارد تومان است، استعلام وضعیت فروشنده پیش از واریز وجه، مهمتر از چند درصد تخفیف خواهد بود. اگر فروشنده نتواند مجوز عرضه، قرارداد شفاف، حساب رسمی شرکت و تاییدیه ثبتنام ارائه کند، ریسک معامله به شکل جدی افزایش پیدا میکند.
افزایش عرضه خودروهای وارداتی میتواند رقابت را در بازار بیشتر کند، اما رشد این بازار بدون نظارت بر تعهدات شرکتها احتمال ایجاد پروندههای تازه تاخیر در تحویل و شکایت مشتریان را نیز بالا میبرد.
در شرایط فعلی، خریدار باید میان «خودروی واردشده»، «خودروی دارای مجوز عرضه» و یک «حواله یا وعده فروش» تفاوت قائل شود. داشتن یک برگه حواله به این معنا نیست که خودرو در انبار یا گمرک منتظر خریدار است؛ و همین فاصله، مهمترین خطری است که هشدار تازه رئیس اتحادیه نمایشگاهداران تهران به آن اشاره میکند.