هشدار بیسابقه رئیس آرامکو؛ ۲.۶ میلیارد بشکه نفت از بازار جهان ناپدید شد
بازار جهانی نفت با یکی از شدیدترین بحرانهای عرضه دهههای اخیر روبهرو شده است. محدودشدن عبور کشتیها از تنگه هرمز، تهدید مسیرهای صادراتی دریای سرخ، حمله به زیرساختهای انرژی و دشوارشدن فعالیت نفتکشها باعث شدهاند حجم بزرگی از نفت تولیدشده یا قابلعرضه به مقصد نهایی نرسد.
امین ناصر روز سهشنبه ۴ اوت ۲۰۲۶، همزمان با انتشار گزارش مالی نیمسال آرامکو، گفت بحران ژئوپلیتیکی جاری بهطور متوسط روزانه ۱۱ میلیون بشکه از عرضه مایعات نفتی جهان کم کرده است. او نتیجه تجمعی این اختلال را بیش از ۲.۶ میلیارد بشکه اعلام کرد؛ نفتی که قرار بود در صنایعی مانند کشاورزی، خودروسازی، نیمهرساناها، مواد شیمیایی و تولید صنعتی مصرف شود.
آیا آرامکو عرضه ۲.۶ میلیارد بشکه نفت را متوقف کرده است؟
خیر. این مهمترین نکتهای است که در انتشار خبر باید روشن شود.
رقم ۲.۶ میلیارد بشکه، میزان نفت صادرنشده خود آرامکو نیست. مدیرعامل این شرکت درباره کل اختلال ایجادشده در بازار جهانی و کمبود تجمعی نفت مورد نیاز صنایع صحبت کرده است. آرامکو در بیانیه رسمی خود برعکس تأکید کرده که با استفاده از خطوط لوله، مخازن ذخیره و پایانههای صادراتی، توانسته تولید و صادرات خود را در شرایط دشوار ادامه دهد.
آرامکو همچنین نگفته که ۲.۶ میلیارد بشکه نفت برای همیشه از بین رفته یا نابود شده است. بخشی از نفت ممکن است تولید نشده، بخشی در تأسیسات یا مخازن منطقه باقی مانده و بخشی بهدلیل محدودیت حملونقل به مقصد نهایی نرسیده باشد.
بنابراین عبارت دقیقتر این است که بحران منطقهای، براساس برآورد مدیرعامل آرامکو، عرضه تجمعی بیش از ۲.۶ میلیارد بشکه نفت به صنایع و بازارهای مصرف را مختل کرده است.
زیان خالص ۱.۸ میلیارد بشکهای چگونه محاسبه شد؟
ناصر توضیح داد که آزادسازی نفت از ذخایر راهبردی کشورها، برداشت از ذخایر تجاری، سهمیهبندی تقاضا و افزایش انتقال نفت از خط لوله شرق به غرب عربستان، بخشی از شوک را جبران کردهاند.
براساس برآورد ارائهشده، این اقدامات اثر کمبود اولیه ۲.۶ میلیارد بشکهای را کاهش داده و زیان خالص بازار را به حدود ۱.۸ میلیارد بشکه رساندهاند. این رقم نیز برآورد آرامکو از تأثیر تجمعی بحران است و در اظهارات دوصفحهای مدیرعامل، جزئیات کامل مدل محاسبه آن منتشر نشده است.
| شاخص اعلامشده از سوی آرامکو | مقدار |
|---|---|
| متوسط عرضه حذفشده روزانه | ۱۱ میلیون بشکه |
| کمبود تجمعی اولیه | بیش از ۲.۶ میلیارد بشکه |
| کمبود پس از اقدامات جبرانی | حدود ۱.۸ میلیارد بشکه |
| کاهش واردات آسیا در اوج بحران | حدود ۶ میلیون بشکه در روز |
| زمان لازم برای ترمیم ذخایر | تا ۱۸ ماه |
| نرخ پیشنهادی بازسازی ذخایر | ۲.۱ میلیون بشکه در روز |
مدیرعامل آرامکو گفته است حتی اگر تردد نفتکشها از تنگه هرمز فوراً عادی شود، بازسازی ذخایر تخلیهشده تا ۱۸ ماه زمان خواهد برد. این سخن به جبران موجودی انبارها و ذخایر مصرفشده اشاره دارد و نباید به معنای بازگرداندن تمام ۱.۸ میلیارد بشکه با نرخ ۲.۱ میلیون بشکه در روز تفسیر شود.
تنگه هرمز فقط یکدهم گذشته نفت عبور میدهد
ناصر اعلام کرد حجم تجارت عبوری از تنگه هرمز به حدود یکدهم سطح پیش از آغاز درگیری رسیده است. او هشدار داد که به ازای هر هفته ادامه محدودیت در این مسیر، بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر از عرضه مورد انتظار بازار کم خواهد شد.
این عدد نشان میدهد چرا حتی خبرهای غیرقطعی درباره مذاکره، آتشبس یا بازگشایی تنگه میتوانند قیمت نفت را چند درصد جابهجا کنند. هرمز فقط مسیر صادرات نفت ایران نیست؛ بخش بزرگی از نفت عربستان، عراق، کویت، امارات و همچنین محمولههای گاز طبیعی مایع قطر از این منطقه عبور میکنند.
وضعیت واردکنندگان آسیایی نیز آسیبپذیرتر است. طبق اظهارات رئیس آرامکو، واردات نفت آسیا در اوج بحران حدود شش میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ اتفاقی که مستقیماً پالایشگاهها، حملونقل، صنایع پتروشیمی و قیمت سوخت در اقتصادهای بزرگ آسیایی را تحت فشار قرار میدهد.
آرامکو چگونه مسیر تنگه هرمز را دور زد؟
مهمترین ابزار عربستان برای مقابله با بحران، خط لوله شرق به غرب یا «پترولاین» است. این خط لوله نفت را از مناطق تولیدی شرق عربستان به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند و به صادرات اجازه میدهد بدون عبور از تنگه هرمز انجام شود.
ظرفیت خط لوله در شرایط فعلی تا هفت میلیون بشکه در روز اعلام شده است. حدود دو میلیون بشکه از این ظرفیت برای پالایشگاههای سواحل غربی عربستان مصرف میشود و نزدیک پنج میلیون بشکه میتواند از طریق پایانههای دریای سرخ صادر شود. عربستان همچنین در حال بررسی افزایش ظرفیت این مسیر تا دو میلیون بشکه دیگر در روز است.
اما پترولاین نیز راهحل کامل بحران نیست. نخست آنکه ظرفیت آن کمتر از مجموع صادراتی است که پیشتر از مسیر خلیج فارس انجام میشد. دوم اینکه نفت عراق، کویت و دیگر تولیدکنندگان منطقه نمیتواند بهسادگی وارد این شبکه شود. سوم اینکه گسترش ناامنی به بابالمندب و دریای سرخ، مسیر جایگزین عربستان را نیز تهدید میکند.
رویترز گزارش داده است نیروهای حوثی تهدیدهایی علیه صنعت نفت عربستان مطرح کرده و در ماه گذشته تأسیسات نفتی این کشور در دو بندر دریای سرخ هدف حمله قرار گرفتهاند. ناصر نیز تأیید کرده برخی حملات باعث توقفهای محدود تولید شدهاند، هرچند آرامکو توان بازگرداندن سریع عملیات را دارد.
شوک عرضه برای آرامکو سودآور شد
بحران نفتی برای مصرفکنندگان و صنایع جهان هزینه سنگینی ایجاد کرده، اما افزایش قیمت نفت درآمد آرامکو را بالا برده است. سود خالص این شرکت در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۳۲ میلیارد و ۶۹۳ میلیون دلار رسید؛ رقمی که نسبت به ۲۲ میلیارد و ۶۷۳ میلیون دلار دوره مشابه سال قبل حدود ۴۴ درصد رشد نشان میدهد.
متوسط قیمت تحققیافته نفت خام آرامکو در سهماهه دوم به ۱۰۸ دلار و ۱۰ سنت برای هر بشکه رسید؛ در حالی که این نرخ در دوره مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۶۶ دلار و ۷۰ سنت بود. افزایش قیمت نفت، فرآوردههای پالایشی و مواد شیمیایی از دلایل اصلی جهش سود این شرکت بودند.
با وجود افزایش درآمد، حجم تولید آرامکو نیز از بحران مصون نماند. رویترز گزارش کرده متوسط تولید کل هیدروکربنی این شرکت در سهماهه دوم به ۹.۵ میلیون بشکه معادل نفت در روز رسید؛ در حالی که در مدت مشابه سال گذشته ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز بود.
این وضعیت تناقض ظاهری بازار نفت را نشان میدهد: یک تولیدکننده ممکن است بشکههای کمتری عرضه کند، اما به دلیل افزایش شدید قیمت، سود بیشتری به دست آورد.
بازار نفت به هشدار آرامکو چه واکنشی نشان داد؟
نفت پس از سقوط شدید روز دوشنبه، در معاملات سهشنبه ۴ اوت دوباره افزایش یافت. نفت برنت با رشد حدود ۲.۷ درصدی به ۸۶ دلار و چهار سنت و نفت وست تگزاس اینترمدیت با افزایش بیش از دو درصدی به ۸۲ دلار و شش سنت رسید.
بازگشت قیمتها نشان داد معاملهگران هنوز به حل سریع بحران اطمینان ندارند. اظهارات متناقض تهران و واشنگتن درباره مذاکرات، ادامه محدودیت کشتیرانی و گزارش حمله تازه به یک شناور در نزدیکی تنگه هرمز، بخشی از افت قبلی نفت را جبران کرد.
در صورت توافق برای بازگشایی هرمز، امکان کاهش دوباره قیمتها وجود دارد؛ اما هشدار آرامکو نشان میدهد حتی عادیشدن عبور نفتکشها نیز بازار را فوراً به شرایط گذشته بازنمیگرداند. ذخایر کاهش یافتهاند، نفتکشها باید دوباره در مسیرهای معمول مستقر شوند و پالایشگاهها و زنجیرههای تأمین به زمان نیاز دارند.
صنایع جهان چگونه از کمبود نفت آسیب میبینند؟
اثر اختلال عرضه فقط در قیمت بنزین یا گازوئیل دیده نمیشود. کشاورزی برای ماشینآلات، تولید کود، حمل مواد غذایی و سیستمهای آبیاری به انرژی وابسته است. صنعت خودروسازی، تولید قطعات پلاستیکی و لاستیک، نیمهرساناها، صنایع شیمیایی و حملونقل دریایی نیز از نفت و فرآوردههای آن استفاده میکنند.
کاهش عرضه نفت خام همچنین پالایشگاهها را با رقابت شدیدتری برای تأمین خوراک مواجه میکند. مدیرعامل آرامکو گفته است پالایشگاههای جهان نزدیک حداکثر ظرفیت فعالیت میکنند و حاشیه سود بالای پالایش نشانه کمبود واقعی فرآوردههاست. به گفته او، سیستم جهانی اکنون حاشیه اطمینان اندکی دارد و تعطیلی برنامهریزینشده یک پالایشگاه بزرگ میتواند فشار بیشتری ایجاد کند.
افزایش قیمت سوخت نیز از مسیر حملونقل به قیمت مواد غذایی، کالاهای صنعتی و خدمات منتقل میشود. به همین دلیل، بحران هرمز فقط مسئله کشورهای تولیدکننده نفت نیست و میتواند تورم و رشد اقتصادی در کشورهای واردکننده را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا آرامکو میتواند تولید را سریع افزایش دهد؟
ناصر گفته است پس از کاهش اختلالات، تولید آرامکو میتواند ظرف چند روز به سطح پیش از بحران بازگردد. این شرکت در صورت دریافت درخواست رسمی نیز قادر است طی سه هفته به حداکثر ظرفیت پایدار خود، یعنی ۱۲ میلیون بشکه در روز، برسد.
اما افزایش تولید فقط نیمی از مسئله است. تا زمانی که مسیر امن و کافی برای حمل نفت وجود نداشته باشد، تولید بیشتر الزاماً به عرضه بیشتر در بازار مصرف منجر نمیشود. محدودیت نفتکشها، بیمههای گران، خطر حملات و ظرفیت محدود مسیرهای جایگزین همچنان موانع اصلی هستند.
جمعبندی؛ عدد ۲.۶ میلیارد بشکه چه معنایی دارد؟
اظهارات امین ناصر یک هشدار بزرگ درباره وسعت بحران جهانی نفت است، اما نباید به شکل نادرست بازنشر شود. آرامکو عرضه ۲.۶ میلیارد بشکه از نفت خود را متوقف نکرده است. این رقم، برآورد مدیرعامل شرکت از مجموع نفتی است که در نتیجه اختلالات منطقهای به صنایع و بازارهای مصرف جهان نرسیده است.
آزادسازی ذخایر راهبردی، برداشت از انبارهای تجاری، کاهش مصرف و انتقال نفت عربستان از مسیر شرق به غرب، اثر خالص کمبود را به حدود ۱.۸ میلیارد بشکه رساندهاند. بااینحال، تردد در تنگه هرمز همچنان نزدیک یکدهم سطح پیش از بحران است و به گفته ناصر، هر هفته ادامه محدودیت میتواند بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر به کمبود تجمعی اضافه کند.
آرامکو با وجود کاهش تولید، صادرات خود را متوقف نکرده و با استفاده از خط لوله دریای سرخ، پایانهها و ذخایر جهانی به فعالیت ادامه داده است. سود این شرکت نیز بهدلیل جهش قیمت نفت ۴۴ درصد افزایش یافته است.
پیام اصلی هشدار رئیس آرامکو روشن است: حتی با بازگشایی فوری تنگه هرمز، بحران انرژی همان روز پایان نمییابد و بازسازی ذخایر و عادیشدن زنجیره عرضه ممکن است تا ۱۸ ماه طول بکشد.
