گوشت کیلویی ۲ میلیون شد اما بازار آرام است؛ قیمت‌ها چرا پایین نمی‌آید؟

بررسی فهرست قیمت‌های امروز بازار نشان می‌دهد نرخ انواع گوشت گوسفندی و گوساله نسبت به روزهای گذشته تغییر بزرگی نداشته است.

در بخش گوشت گوسفندی، هر کیلوگرم ماهیچه با قیمت تقریبی دو میلیون و ۱۶۰ هزار تومان عرضه می‌شود. قیمت ران گوسفندی به دو میلیون و ۴۰ هزار تومان رسیده و راسته با استخوان گوسفندی نیز حدود یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان قیمت دارد.

در بازار گوشت گوساله، ماهیچه با نرخ دو میلیون و ۱۲۰ هزار تومان، سردست خورشتی با قیمت یک میلیون و ۹۵۵ هزار تومان و راسته ممتاز با نرخ یک میلیون و ۸۳۰ هزار تومان در دسترس مصرف‌کنندگان قرار گرفته است.

فهرست‌های منتشرشده در روزهای اخیر نیز نرخ ماهیچه گوسفندی را حدود دو میلیون و ۴۰ تا دو میلیون و ۱۵۰ هزار تومان و ماهیچه ممتاز گوساله را دو میلیون و ۱۲۰ هزار تومان نشان می‌دهند؛ موضوعی که ثبات نسبی قیمت برخی قطعات پرتقاضا را تأیید می‌کند.

این ارقام قیمت‌های مشاهده‌شده در بخشی از بازار و مراکز عرضه هستند. نرخ نهایی می‌تواند با توجه به شهر، فروشگاه، بسته‌بندی، میزان استخوان و چربی، داخلی یا وارداتی‌بودن محصول و کیفیت برش متفاوت باشد.

آرامش بازار به معنای ارزانی نیست

ثابت‌ماندن قیمت گوشت در چند روز یا چند هفته اخیر ممکن است در نگاه نخست خبر مثبتی به نظر برسد؛ اما باید میان «ثبات قیمت» و «کاهش قیمت» تفاوت قائل شد.

بازار در شرایط فعلی از جهش‌های پیاپی فاصله گرفته است، ولی قیمت بخش زیادی از قطعات مرغوب گوسفندی و گوساله همچنان در محدوده ۱.۸ تا بیش از دو میلیون تومان قرار دارد. بنابراین آرامش کنونی بیشتر به معنای توقف رشد سریع قیمت‌هاست، نه بازگشت قدرت خرید خانوار.

مقایسه با سال گذشته نیز ابعاد افزایش بلندمدت نرخ‌ها را نشان می‌دهد. برای نمونه، در فهرست قیمت ۲۹ تیر ۱۴۰۴، ران گوساله حدود ۶۹۹ هزار تومان و راسته ممتاز گوساله ۷۳۵ هزار تومان قیمت داشت؛ در حالی که نرخ‌های مشابه در تیر ۱۴۰۵ به حدود ۱.۸ میلیون تومان رسیده‌اند. البته تفاوت فروشگاه، نوع برش و کیفیت محصول باید هنگام مقایسه در نظر گرفته شود.

به بیان دیگر، بازار آرام شده، اما در قله قیمتی جدیدی به تعادل رسیده است.

ثبات قیمت دام زنده به بازار گوشت کمک کرد

یکی از عوامل مهم در کنترل نوسان گوشت، ثبات نسبی قیمت دام زنده است. در پنجم مرداد، میانگین قیمت گوسفند زنده در تهران حدود ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان و گوساله زنده در تهران و مرکزی حدود ۵۳۵ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم اعلام شد. این نرخ‌ها نسبت به روزهای قبل تغییر محسوسی نداشتند.

جدول اتحادیه سراسری صنعت دامپروران نیز قیمت گوسفند زنده تهران را در بازه ۶۵۰ تا ۶۸۵ هزار تومان و قیمت لاشه آن را بین یک میلیون و ۲۸۵ هزار تا یک میلیون و ۳۴۰ هزار تومان نشان می‌دهد.

ثبات در بازار دام زنده مانع انتقال شوک تازه به کشتارگاه و شبکه توزیع می‌شود. با این حال، قیمت دام تنها بخشی از نرخ نهایی گوشت را تشکیل می‌دهد. تمام وزن حیوان پس از کشتار به گوشت قابل فروش تبدیل نمی‌شود و هزینه‌های کشتار، حمل، سردخانه، قطعه‌بندی، بسته‌بندی و سود حلقه‌های توزیع نیز به قیمت مصرف‌کننده افزوده می‌شود.

به همین دلیل، حتی وقتی دام زنده کیلویی حدود ۵۳۰ تا ۶۷۰ هزار تومان معامله می‌شود، قیمت قطعات مرغوب در فروشگاه می‌تواند به بیش از دو میلیون تومان برسد.

عرضه گوشت افزایش یافته، اما نسبت به سال قبل کمتر است

آمار کشتارگاه‌های رسمی کشور تصویر دوگانه‌ای از وضعیت عرضه ارائه می‌کند. میزان گوشت قرمز عرضه‌شده در فروردین ۱۴۰۵ حدود ۳۳ هزار و ۸۰۰ تن بود و در اردیبهشت به بیش از ۳۷ هزار تن رسید. این روند در خرداد ادامه یافت و عرضه رسمی به بیش از ۴۱ هزار تن افزایش پیدا کرد.

افزایش عرضه نسبت به ماه‌های ابتدایی سال می‌تواند یکی از دلایل کاهش التهاب بازار باشد. ورود دام بیشتر به کشتارگاه‌ها و توزیع منظم‌تر گوشت، قدرت مانور واسطه‌ها برای ایجاد کمبود مصنوعی را محدود می‌کند.

با این حال، مقدار عرضه خرداد در مقایسه با ماه مشابه سال گذشته سه درصد کاهش داشته است. گوشت گاو و گوساله با ۲۳ هزار و ۶۳۹ تن، ۵۷.۳ درصد از کل عرضه رسمی را تشکیل داده و گوشت گوسفند و بره با ۱۳ هزار و ۷۹۰ تن، سهمی ۳۳.۵ درصدی داشته است.

بنابراین آرامش بازار فعلی حاصل فراوانی مطلق و بدون محدودیت نیست. عرضه نسبت به ماه‌های قبل بهتر شده، اما همچنان ریسک کاهش تولید یا اختلال در تأمین وجود دارد.

چرا تقاضای گوشت کاهش یافته است؟

یکی از دلایل ثبات قیمت‌ها، کاهش توان خرید خانوار است. وقتی قیمت یک کیلوگرم گوشت به مرز دو میلیون تومان می‌رسد، بسیاری از مصرف‌کنندگان مقدار خرید را کاهش می‌دهند، به سمت قطعات ارزان‌تر می‌روند یا بخشی از گوشت قرمز را با مرغ، تخم‌مرغ و حبوبات جایگزین می‌کنند.

کاهش تقاضا می‌تواند بدون افزایش تولید، بازار را آرام کند. در چنین شرایطی فروشنده امکان افزایش سریع قیمت را ندارد، زیرا مشتری در نرخ بالاتر خرید نمی‌کند.

این نوع تعادل از منظر تنظیم بازار آرام به نظر می‌رسد، اما الزاماً مطلوب نیست. اگر ثبات قیمت ناشی از خروج مصرف‌کننده و کوچک‌شدن سبد غذایی باشد، نمی‌توان آن را موفقیت کامل سیاست‌های بازار دانست.

معیار واقعی بهبود باید افزایش دسترسی خانوار به پروتئین، کاهش سهم هزینه خوراک از درآمد و امکان خرید مستمر باشد؛ نه فقط ثابت‌ماندن عدد روی برچسب فروشگاه.

آیا گوشت وارداتی قیمت‌ها را کنترل کرده است؟

توزیع گوشت گرم و منجمد وارداتی می‌تواند در دوره‌های افزایش تقاضا، بخشی از کمبود بازار را جبران کند. شرکت پشتیبانی امور دام نیز تأمین به‌موقع کالاهای اساسی و عرضه با قیمت عادلانه را از برنامه‌های تنظیم بازار اعلام کرده است.

اثر واردات زمانی بیشتر می‌شود که محصول با نرخ رقابتی و از طریق شبکه گسترده فروشگاهی عرضه شود. اگر حجم واردات محدود باشد یا کالا فقط در تعدادی مرکز توزیع شود، ممکن است بر میانگین قیمت بازار آزاد اثر بزرگی نگذارد.

در کنار واردات، فراوانی نسبی دام داخلی نیز اهمیت دارد. مدیرعامل اتحادیه دام سبک در تیرماه اعلام کرده بود کمبودی در عرضه دام وجود ندارد و قیمت دام زنده در سطح کشور در محدوده ۶۷۰ تا ۷۲۰ هزار تومان قرار گرفته است.

حفظ تعادل میان حمایت از تولید داخلی و واردات تنظیمی ضروری است. واردات گسترده با قیمت پایین می‌تواند بازار را موقتاً آرام کند، اما اگر زیان دامدار داخلی را افزایش دهد، در دوره بعد به کاهش تولید و رشد دوباره قیمت منجر خواهد شد.

آیا قیمت گوشت دوباره افزایش می‌یابد؟

در کوتاه‌مدت، ثبات نرخ دام زنده و افزایش عرضه نسبت به ابتدای سال، احتمال جهش ناگهانی قیمت گوشت را کاهش داده است. با این حال، چند عامل می‌توانند وضعیت بازار را تغییر دهند.

قیمت نهاده‌های دامی، دسترسی دامداران به سرمایه در گردش، نرخ ارز، هزینه حمل‌ونقل و میزان واردات مهم‌ترین متغیرهای ماه‌های آینده هستند. افزایش قیمت ذرت، جو و کنجاله سویا معمولاً با فاصله زمانی به هزینه پرورش دام و سپس قیمت گوشت منتقل می‌شود.

کاهش عرضه رسمی نسبت به سال گذشته نیز یک علامت هشدار است. اگر این افت در ماه‌های آینده ادامه پیدا کند و هم‌زمان تقاضای فصلی افزایش یابد، ثبات فعلی می‌تواند شکننده شود.

در سناریوی متعادل، قیمت‌ها احتمالاً در همین محدوده‌ها نوسان خواهند کرد و تغییرات بیشتر به نوع برش و محل عرضه محدود می‌شود. در سناریوی منفی، افزایش نرخ ارز یا اختلال در نهاده‌ها می‌تواند موج تازه‌ای از رشد قیمت ایجاد کند. کاهش معنادار قیمت نیز به افزایش تولید، کاهش هزینه خوراک دام و تقویت قدرت رقابت در شبکه توزیع نیاز دارد.

بازار آرام است، اما سفره خانوار همچنان تحت فشار قرار دارد

بازار گوشت قرمز در ابتدای مرداد ۱۴۰۵ وارد دوره‌ای کم‌نوسان شده است. ثبات قیمت دام زنده، افزایش عرضه نسبت به ماه‌های ابتدایی سال و کاهش تقاضای مصرفی، سه عامل اصلی آرامش کنونی هستند.

با این حال، قیمت بیش از دو میلیون تومانی ماهیچه و ران گوسفندی نشان می‌دهد مشکل اصلی مصرف‌کننده همچنان پابرجاست. بازار دیگر هر روز گران نمی‌شود، اما نرخ‌های موجود نیز برای بخش بزرگی از خانوارها قابل‌دسترس نیست.

بنابراین دقیق‌ترین توصیف از شرایط امروز این است: بازار گوشت به ثبات رسیده، اما ارزان نشده است. دوام این ثبات نیز به حفظ عرضه دام، تأمین نهاده، کنترل هزینه‌های توزیع و جلوگیری از شوک تازه ارزی وابسته خواهد بود.