واریز ۵۰ همت دیگر به گندمکاران؛ آیا مطالبات خرید تضمینی گندم تسویه میشود؟
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، روز دوشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد که ۱۷ هزار میلیارد تومان از مطالبات گندمکاران در روز گذشته پرداخت شده است.
به گفته او، در جلسه هیئت دولت و با تأکید مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، مبلغ ۵۰ هزار میلیارد تومان دیگر برای پرداخت مطالبات کشاورزان تأمین و کارسازی شده است و این اعتبار طی روزهای آینده به حساب گندمکاران واریز خواهد شد.
وزیر جهاد کشاورزی همچنین میزان خرید تضمینی گندم در کشور را ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار تن اعلام کرد و گفت تأمین منابع مالی و تسریع در پرداخت بهای گندم تحویلی، با جدیت در دستور کار دولت قرار دارد.
پرداخت ۱۷ همت جدید، مجموع مبالغ واریزشده به حساب گندمکاران را به حدود ۱۱۰.۱ هزار میلیارد تومان رسانده است. پیش از این، دولت در ۲۷ تیرماه از پرداخت حدود ۳۰.۸ همت و افزایش مجموع پرداختیها به ۹۳.۱ همت خبر داده بود.
ارزش گندم خریداریشده چقدر است؟
در کنار خبر تأمین ۵۰ همت، آمار ارائهشده از سوی تشکلهای صنفی کشاورزی نشان میدهد ارزش کل گندم خریداریشده بسیار بیشتر از مبالغی است که تاکنون پرداخت شده است.
عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران و عضو شورای قیمتگذاری محصولات اساسی کشاورزی، ارزش حدود ۶.۷ میلیون تن گندم خریداریشده را ۳۳۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرده است. بر اساس این برآورد، با پرداخت ۱۱۰.۱ همت، تنها حدود یکسوم ارزش محصول تحویلی به کشاورزان پرداخت شده و نزدیک به ۲۲۰ همت همچنان باقی مانده است.
این برآورد با نرخ خرید تضمینی گندم نیز همخوانی دارد. قیمت خرید تضمینی گندم در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، با توجه به کیفیت و درجهبندی محصول، بین ۴۷ هزار و ۵۰۰ تا ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم تعیین شده و متوسط نرخ اعلامی حدود ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان است.
بنابراین تحویل ۶.۸ میلیون تن گندم، تعهد مالی بزرگی برای دولت ایجاد میکند که تأمین آن به منابع پایدار و پرداختهای منظم نیاز دارد.
آیا واریز ۵۰ همت به معنای تسویه کامل است؟
بررسی عددها نشان میدهد واریز ۵۰ هزار میلیارد تومان جدید، هرچند میتواند بخشی از فشار مالی بر گندمکاران را کاهش دهد، لزوماً به معنای تسویه کامل مطالبات نیست.
در صورت پرداخت کامل این مبلغ، مجموع واریزی دولت از ۱۱۰.۱ همت به حدود ۱۶۰.۱ همت خواهد رسید. این رقم معادل حدود ۴۸.۵ درصد ارزش ۳۳۰ همتی گندم خریداریشده است و براساس برآورد فعلی، حدود ۱۶۹.۹ همت دیگر باقی خواهد ماند.
البته میزان دقیق بدهی نهایی ممکن است با اصلاح اطلاعات سامانه خرید، محاسبه افت مفید و غیرمفید، درجهبندی کیفیت گندم و ادامه تحویل محصول تغییر کند. با این حال، مقایسه آمار موجود نشان میدهد تعبیر «تسویه کامل مطالبات» تنها در صورتی محقق میشود که منابع دیگری علاوه بر ۵۰ همت اعلامشده اختصاص پیدا کند یا بخشی از بدهیها قبلاً در آماری جداگانه پرداخت شده باشد.
به بیان دیگر، ۵۰ همت وعده دادهشده را باید یک مرحله مهم از پرداخت مطالبات دانست، نه الزاماً آخرین مرحله آن.
خرید تضمینی گندم به ۶.۸ میلیون تن رسید
رسیدن خرید تضمینی گندم به ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار تن نشان میدهد دولت بخش قابلتوجهی از برنامه خرید سال جاری را اجرا کرده است.
در ابتدای فصل برداشت، مسئولان وزارت جهاد کشاورزی پیشبینی کرده بودند تولید گندم کشور در سال جاری به ۱۳.۵ تا ۱۴ میلیون تن برسد و بیش از ۱۰ میلیون تن از این محصول توسط دولت خریداری شود. با این حساب، میزان خرید کنونی معادل حدود ۶۸ درصد هدف ۱۰ میلیون تنی است.
با وجود این، ادامه روند خرید به میزان اعتماد کشاورزان به نظام پرداخت وابسته است. رئیس بنیاد ملی گندمکاران هشدار داده است که اگر پرداختها منظم نشود، بخشی از کشاورزان ممکن است محصول خود را نزد خود نگه دارند و میزان تحویل گندم به دولت کمتر از ظرفیت تولید کشور باقی بماند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که گندم مهمترین کالای راهبردی برای تأمین آرد و نان است و کاهش تحویل به مراکز رسمی میتواند دولت را به استفاده بیشتر از ذخایر یا واردات گندم سوق دهد.
تأخیر در پرداخت چه اثری بر کشاورزان دارد؟
مطالبات گندمکاران تنها یک بدهی مالی معمولی نیست. کشاورزان پس از برداشت باید هزینههای کود، بذر، سم، ماشینآلات، دستمزد کارگران، آب، برق و بدهیهای بانکی خود را پرداخت کنند.
از سوی دیگر، سال زراعی جدید در ماههای آینده آغاز میشود و گندمکاران برای آمادهسازی زمین و خرید نهادههای کشت بعدی به نقدینگی نیاز دارند. تأخیر طولانی در پرداخت بهای محصول، قدرت مالی تولیدکننده را کاهش میدهد و ممکن است سطح زیر کشت یا میزان مصرف نهادههای استاندارد را در دوره بعدی محدود کند.
فعالان بخش کشاورزی پیشتر هشدار داده بودند که فاصله زیاد میان تحویل گندم و پرداخت پول آن، احتمال فروش محصول در بازار آزاد، نگهداری گندم در انبارهای شخصی یا هدایت آن به مصارف غیرنانی را افزایش میدهد.
به همین دلیل، زمان پرداخت تقریباً به اندازه قیمت خرید تضمینی اهمیت دارد. حتی تعیین نرخ مناسب نیز در شرایطی که کشاورز برای دریافت پول خود ماهها منتظر بماند، نمیتواند بهتنهایی انگیزه تولید را حفظ کند.
افزایش شدید هزینه خرید گندم برای دولت
یکی از دلایل افزایش حجم مطالبات در سال جاری، رشد قابلتوجه قیمت خرید تضمینی است. قیمت هر کیلوگرم گندم معمولی در سال گذشته حدود ۲۰ هزار و ۵۰۰ تومان بود، اما نرخ امسال با احتساب مابهالتفاوت و حمایتهای جدید به محدوده ۴۷ هزار و ۵۰۰ تا ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است.
این افزایش از یکسو برای جبران رشد هزینههای تولید و حمایت از کشاورزان ضروری بوده، اما از سوی دیگر بار مالی خرید تضمینی گندم را بیش از دو برابر کرده است.
بنابراین اگر اعتبار خرید گندم از ابتدای سال متناسب با قیمت جدید پیشبینی و در زمان مناسب تخصیص داده نشود، بدهی دولت با هر روز ادامه برداشت افزایش مییابد. خرید روزانه محصول ادامه دارد، اما منابع مالی معمولاً در چند مرحله و با فاصله زمانی آزاد میشود؛ شکافی که به شکل مطالبات معوق در حساب کشاورزان ظاهر میشود.
آزمون دولت در حمایت از امنیت غذایی
تأمین ۵۰ همت جدید میتواند بخش دیگری از مطالبات گندمکاران را پوشش دهد و برای کشاورزانی که مدتها در انتظار دریافت پول محصول خود بودهاند، خبر مثبتی محسوب میشود.
با این حال، معیار اصلی موفقیت دولت تنها اعلام تأمین اعتبار نیست؛ بلکه زمان واریز واقعی، نحوه توزیع منابع میان کشاورزان و میزان بدهی باقیمانده پس از این پرداخت اهمیت بیشتری دارد.
دولت همچنین باید مشخص کند که پرداختها براساس تاریخ تحویل گندم انجام میشود یا درصد مشخصی از طلب همه کشاورزان بهصورت همزمان واریز خواهد شد. شفافسازی این سازوکار میتواند از سردرگمی تولیدکنندگان و انتشار آمارهای متفاوت جلوگیری کند.
در مجموع، پرداخت ۱۷ همت و کارسازی ۵۰ همت دیگر، سرعت تسویه مطالبات گندمکاران را افزایش میدهد؛ اما با توجه به ارزش حدود ۳۳۰ همتی گندم خریداریشده، پرونده بدهی دولت هنوز بسته نخواهد شد. تداوم خرید تضمینی، حفظ انگیزه کشاورزان و تأمین پایدار گندم مورد نیاز کشور، به پرداخت منظم حدود ۱۷۰ همت باقیمانده و تأمین اعتبار برای خریدهای جدید وابسته است.
