هشدار درباره آینده قیمت مرغ؛ تولیدکنندگان کیلویی ۵۰ هزار تومان زیان میکنند
رضا مبصری، دبیر انجمن تولیدکنندگان زنجیره گوشت مرغ، اعلام کرده است که میزان تولید فعلی از تقاضای بازار داخلی بیشتر است. به گفته او، خرید حمایتی شرکت پشتیبانی امور دام تا حدی به جمعآوری مرغ مازاد کمک کرده، اما مرغداران همچنان محصول خود را پایینتر از هزینه تولید به فروش میرسانند.
این وضعیت در ظاهر میتواند برای مصرفکننده خبر مثبتی باشد؛ زیرا افزایش عرضه معمولاً مانع جهش قیمت میشود. با این حال، کاهش نرخ مرغ زنده زمانی اتفاق افتاده که هزینه نهاده، جوجه یکروزه، انرژی، حملونقل، دارو، واکسن و دستمزد همچنان بالاست. در نتیجه، فشاری که از بازار خردهفروشی دور مانده، مستقیماً به واحدهای پرورش منتقل شده است.
بازار مرغ به دلیل کوتاه بودن دوره پرورش، واکنش سریعی به تغییر انگیزه تولیدکنندگان دارد. اگر مرغدار در چند دوره متوالی زیان کند، ممکن است سالن را خالی نگه دارد، تعداد جوجهریزی را کاهش دهد یا بهطور کامل از چرخه تولید خارج شود. به همین دلیل، فراوانی مرغ در یک مقطع لزوماً تضمینکننده ثبات قیمت در ماههای آینده نیست.
جوجهریزی تیرماه به ۱۳۵ میلیون قطعه رسید
براساس برآورد انجمن تولیدکنندگان زنجیره گوشت مرغ، در تیرماه حدود ۱۳۵ میلیون قطعه جوجهریزی انجام شده است. پیشتر نیز مدیرعامل اتحادیه مرغداران از انجام بیش از ۶۰ میلیون قطعه جوجهریزی تنها در دو هفته خبر داده بود؛ آماری که از بالا بودن ظرفیت تولید در واحدهای مرغداری حکایت داشت.
به گفته مبصری، حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون قطعه از جوجهریزی تیرماه بیش از نیاز بازار داخلی است. اگر هر قطعه مرغ پس از پایان دوره پرورش به وزن متعارف کشتار برسد، این میزان مازاد میتواند حجم قابلتوجهی گوشت مرغ ایجاد کند که باید از مسیر مصرف داخلی، ذخیرهسازی یا صادرات جذب شود.
خرید حمایتی شرکت پشتیبانی امور دام یکی از ابزارهای کنترل این مازاد است. در این روش، بخشی از مرغ تولیدشده با نرخ مصوب خریداری و به صورت منجمد ذخیره میشود تا هم از سقوط قیمت مرغ زنده جلوگیری شود و هم ذخایر لازم برای دورههای افزایش تقاضا در اختیار دولت قرار گیرد.
براساس گزارشهای منتشرشده، قیمت پایه خرید حمایتی مرغ زنده در مقطعی ۲۴۷ هزار تومان و قیمت مرغ منجمد آماده طبخ در بستهبندی شیرینگ ۳۶۹ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم تعیین شده بود. اجرای مؤثر این سیاست به ظرفیت کشتارگاهها، سرعت تحویل و میزان منابع مالی شرکت پشتیبانی امور دام بستگی دارد.
زیان ۴۰ تا ۵۰ هزار تومانی مرغداران
دبیر انجمن تولیدکنندگان زنجیره گوشت مرغ، هزینه تمامشده هر کیلوگرم مرغ زنده را بین ۲۷۰ تا ۲۸۰ هزار تومان اعلام کرده است. در مقابل، مرغ زنده در بازار با حداکثر قیمت حدود ۲۳۰ هزار تومان به فروش میرسد. به این ترتیب، تولیدکنندگان در فروش هر کیلوگرم مرغ زنده حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان زیان میکنند.
دادههای بازار مرغ زنده نیز این محدوده قیمتی را تأیید میکنند. نرخهای ثبتشده در اول مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد میانگین قیمت مرغ زنده در استانهای مختلف حدود دو میلیون و ۲۶۹ هزار ریال، معادل نزدیک به ۲۲۷ هزار تومان در هر کیلوگرم بوده است. قیمت در برخی استانها کمتر و در بعضی مناطق تا حدود ۲۴۰ هزار تومان گزارش شده است.
اگر هزینه تمامشده اعلامی ۲۷۰ تا ۲۸۰ هزار تومان را مبنا قرار دهیم، مرغداری که یک محموله ۲۰ تنی را با نرخ ۲۳۰ هزار تومان بفروشد، میتواند در همان دوره بین ۸۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان زیان عملیاتی متحمل شود. این محاسبه ساده نشان میدهد چرا فعالان صنعت نسبت به تداوم شرایط فعلی هشدار میدهند.
زیان تولیدکننده فقط درآمد یک واحد مرغداری را کاهش نمیدهد. مرغدار برای آغاز دوره بعد باید دوباره جوجه، نهاده و سایر مواد اولیه را خریداری کند. کاهش نقدینگی میتواند توان جوجهریزی مجدد را از او بگیرد و تولید آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
ابهام در قیمت اعلامشده مرغ گرم
در اظهارات نقلشده از مبصری، قیمت مرغ گرم عرضهشده در میادین بین ۲۵۰ تا ۲۷۰ هزار تومان اعلام شده است. این رقم با قیمت ۲۳۰ هزار تومانی مرغ زنده و هزینههای کشتار، افت وزن، بستهبندی و توزیع بهطور کامل سازگار به نظر نمیرسد.
مرغ زنده پس از کشتار بخشی از وزن خود را از دست میدهد و هزینه کشتارگاه، حملونقل و سود شبکه توزیع نیز به آن اضافه میشود. بنابراین در حالت عادی، قیمت هر کیلوگرم مرغ آماده طبخ باید بالاتر از نرخ مرغ زنده باشد. احتمال دارد رقم ۲۵۰ تا ۲۷۰ هزار تومان مربوط به عرضه حمایتی، نرخ یک حلقه خاص از زنجیره یا خطای نقل و ثبت عدد باشد.
برخی فهرستهای بازار، قیمت مرغ کامل تازه را در تیرماه حدود ۳۲۰ تا ۴۲۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم گزارش کردهاند، هرچند نرخ فروش با توجه به استان، محل عرضه، برند، بستهبندی و نوع فروشگاه متفاوت است.
در نتیجه، برای تحلیل دقیقتر بازار باید میان قیمت مرغ زنده در مرغداری، نرخ عمدهفروشی در کشتارگاه، قیمت عرضه حمایتی در میادین و نرخ خردهفروشی در فروشگاهها تفاوت قائل شد.
چرا صادرات مرغ هنوز آغاز نشده است؟
وزارت جهاد کشاورزی در تیرماه مجوز صادرات ماهانه ۱۰ هزار تن گوشت مرغ را صادر کرد. هدف از این تصمیم، خروج بخشی از تولید مازاد از بازار داخلی، حمایت از مرغداران و جلوگیری از کاهش انگیزه تولید عنوان شده بود. با این حال، فعالان صنعت میگویند صدور مجوز بهتنهایی به معنای انجام صادرات نیست و هنوز محموله قابلتوجهی به بازارهای هدف ارسال نشده است.
یکی از مشکلات اصلی، از دست رفتن بازارهای صادراتی در دورههایی است که صادرات ایران متوقف میشود. خریداران خارجی برای تأمین مستمر محصول به سراغ کشورهای رقیب میروند و بازگشت دوباره صادرکنندگان ایرانی به این بازارها به بازاریابی، ارائه تخفیف و پذیرش هزینههای بیشتر نیاز دارد.
علاوه بر این، بخشی از کشورهای اطراف ظرفیت تولید مرغ خود را افزایش دادهاند و در برخی بازارها به خودکفایی یا اشباع نسبی رسیدهاند. حضور صادرکنندگان قدرتمند منطقهای و جهانی نیز رقابت را دشوارتر کرده است. در چنین شرایطی، قیمت تمامشده بالا میتواند امکان رقابت مرغ ایران با محصول کشورهای دیگر را محدود کند.
حذف ارز ترجیحی چگونه رقابت را دشوار کرد؟
صنعت مرغ وابستگی بالایی به ذرت و کنجاله سویا بهعنوان نهادههای اصلی دارد. تغییر سیاست ارزی و افزایش هزینه تأمین نهاده، قیمت تمامشده تولید را بالا برده است. تولیدکننده داخلی از یک سو باید محصول خود را با قیمت قابلقبول برای مصرفکننده ایرانی عرضه کند و از سوی دیگر، در بازار صادراتی با کشورهایی رقابت کند که ممکن است خوراک دام ارزانتر یا حمایتهای صادراتی گستردهتری داشته باشند.
به همین دلیل، صادرات پایدار تنها برای واحدهایی امکانپذیر است که زنجیره کامل تولید را در اختیار داشته باشند؛ یعنی از تأمین جوجه و خوراک تا پرورش، کشتار، بستهبندی و فروش خارجی را مدیریت کنند. این ساختار هزینه واسطهگری را کاهش میدهد و امکان تحویل مستمر محصول با کیفیت یکنواخت را فراهم میکند.
صادرات مقطعی و چندماهه نمیتواند یک بازار خارجی پایدار ایجاد کند. واردکننده عراقی، افغانستانی یا آسیای مرکزی نیاز دارد از برنامه تولید و تحویل صادرکننده اطمینان داشته باشد. ممنوعیتهای ناگهانی یا تغییر مداوم مقررات، اعتبار تجاری صادرکنندگان را کاهش میدهد.
ایران چه میزان مرغ میتواند صادر کند؟
مبصری ظرفیت صادرات ماهانه مرغ ایران را بین ۱۰ تا ۱۵ هزار تن برآورد کرده و عراق، افغانستان، ازبکستان و قزاقستان را از بازارهای قابل دسترس دانسته است. مجوز فعلی نیز صادرات ماهانه ۱۰ هزار تن را پوشش میدهد.
صادرات این مقدار مرغ میتواند بخشی از مازاد تولید را جذب کند، اما تحقق آن به قیمت رقابتی، زیرساخت حمل سرد، مجوزهای بهداشتی، تعهد ارزی و استمرار عرضه بستگی دارد. بازار عراق و افغانستان به دلیل نزدیکی جغرافیایی هزینه حمل کمتری دارد، درحالیکه صادرات به ازبکستان و قزاقستان به لجستیک پیچیدهتر و حفظ زنجیره سرد در مسیر طولانیتر نیاز خواهد داشت.
صادرات همچنین میتواند برای کشور ارزآوری داشته باشد، اما نباید به شکلی انجام شود که در دوره کاهش تولید، بازار داخلی را با کمبود مواجه کند. راهکار پایدار، تعیین سهم صادراتی متناسب با مازاد واقعی تولید و جلوگیری از توقف ناگهانی آن است.
مازاد امروز میتواند کمبود فردا شود
مهمترین خطر بازار مرغ، تبدیل زیان فعلی به کاهش تولید آینده است. مرغداران هنگام تصمیمگیری برای جوجهریزی، قیمت روز مرغ زنده و امکان تأمین نقدینگی را در نظر میگیرند. اگر فروش هر دوره با زیان سنگین همراه باشد، جوجهریزی دوره بعد کاهش پیدا میکند.
کاهش جوجهریزی معمولاً چند هفته بعد در میزان عرضه مرغ گرم نمایان میشود. در آن زمان، بازگرداندن تولید به سطح قبلی فوری نیست و بازار ممکن است با افزایش قیمت روبهرو شود. حذف گلههای مولد نیز اثر طولانیتری دارد؛ زیرا بازسازی ظرفیت تولید جوجه یکروزه به زمان و سرمایه بیشتری نیاز دارد.
بنابراین پایین نگه داشتن قیمت مرغ به بهای زیان مستمر تولیدکننده، سیاست پایداری نیست. ثبات واقعی زمانی شکل میگیرد که مصرفکننده به محصول با قیمت منطقی دسترسی داشته باشد و مرغدار نیز بتواند هزینههای خود را پوشش دهد.
چشمانداز قیمت مرغ در مرداد ۱۴۰۵
با توجه به جوجهریزی ۱۳۵ میلیون قطعهای و وجود ۱۵ تا ۲۰ میلیون قطعه مازاد، احتمال کمبود فوری مرغ در مرداد پایین به نظر میرسد. خرید حمایتی نیز میتواند بخشی از فشار عرضه را کاهش دهد. با این حال، نتیجه بازار به سرعت اجرای خریدها و آغاز عملی صادرات بستگی دارد.
اگر صادرات و خرید حمایتی به اندازه کافی انجام نشود، قیمت مرغ زنده ممکن است همچنان پایینتر از هزینه تولید باقی بماند. این وضعیت در کوتاهمدت مانع گرانی میشود، اما احتمال کاهش جوجهریزی و افزایش قیمت در ماههای بعد را بالا میبرد.
بازار مرغ اکنون نه با کمبود کالا، بلکه با بحران اقتصاد تولید مواجه است. تولید زیاد است، اما محصول با زیان فروخته میشود. مدیریت این تناقض نیازمند خرید حمایتی هدفمند، صادرات مستمر، شفافیت در زنجیره قیمتگذاری و جلوگیری از تصمیمهای ناگهانی است. در غیر این صورت، مازاد تولید امروز میتواند به خروج مرغداران از بازار و جهش قیمت مرغ در آینده تبدیل شود.