نفت برنت به ۹۶.۸۲ دلار رسید؛ انسداد هرمز و تهدید بابالمندب بازار جهانی را لرزاند
قیمت نفت در معاملات پنجشنبه ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶ برای پنجمین روز متوالی افزایش یافت. رویترز در ساعات ابتدایی معاملات قیمت نفت برنت را ۹۶ دلار و ۴۹ سنت گزارش کرد، درحالیکه آسوشیتدپرس از عبور قیمت این شاخص از ۹۷ دلار خبر داد. بنابراین نرخ ۹۶ دلار و ۸۲ سنت در محدوده نوسانهای ثبتشده بازار قرار دارد. نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز همزمان به بیش از ۸۸ دلار در هر بشکه رسید.
جهش بیش از ۲۵ دلاری نفت از کف ابتدای ژوئیه
افزایش اخیر قیمت جهانی نفت از نظر سرعت و دامنه قابلتوجه است. نفت برنت در ابتدای ژوئیه به محدوده ۶۹ تا ۷۱ دلار در هر بشکه سقوط کرده بود، اما در کمتر از سه هفته دوباره تا نزدیکی ۹۷ دلار بالا رفت. دادههای بانک فدرال رزرو سنتلوئیس، قیمت نقدی برنت را در اول ژوئیه ۶۹ دلار و ۲۴ سنت و در دوم ژوئیه ۶۸ دلار و ۵۳ سنت نشان میدهد. مقایسه این ارقام با محدوده ۹۶.۸۲ دلار، از افزایش حدود ۲۷ تا ۲۸ دلاری حکایت دارد.
بااینحال، عبارت «رشد بیش از ۲۵ دلار در یک ماه گذشته» باید با دقت زمانی استفاده شود. اگر مبنای محاسبه دقیقاً یک ماه قبل، یعنی ۲۳ ژوئن باشد، افزایش قیمت کمتر از ۲۵ دلار خواهد بود؛ اما اگر کف قیمتی ابتدای ژوئیه مبنا قرار گیرد، رشد نفت از ۲۵ دلار فراتر میرود. بنابراین عبارت دقیقتر این است که نفت برنت در کمتر از یک ماه و از کف ابتدای ژوئیه، بیش از ۲۵ دلار گران شده است.
این جهش نشان میدهد بازار نفت بیش از آنکه به تغییرات عادی عرضه و تقاضا واکنش نشان دهد، در حال قیمتگذاری احتمال اختلال گسترده در صادرات انرژی خاورمیانه است. معاملهگران نهفقط کاهش عرضه امروز، بلکه خطر تداوم بحران، افزایش هزینه بیمه نفتکشها و احتمال توقف طولانیتر مسیرهای دریایی را در قیمت قراردادهای نفت لحاظ میکنند.
تنگه هرمز بسته شد یا تردد نفتکشها متوقف شده است؟
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است تنگه هرمز در کنترل ایران قرار دارد و تا زمانی که حملات آمریکا ادامه پیدا کند، این آبراه «کاملاً بسته» خواهد بود. بااینحال، دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد تردد بهطور مطلق به صفر نرسیده، بلکه عبور نفتکشها و کشتیهای حامل انرژی تقریباً متوقف شده است.
بر اساس اطلاعات شرکت کپلر، در روز ۲۱ ژوئیه فقط سه کشتی تجاری از تنگه هرمز عبور کردند و هیچ نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام یا کشتی حامل گاز طبیعی مایع در میان آنها نبود. یک هفته پیشتر نیز تعداد عبورها به ۱۱ کشتی در روز کاهش یافته بود؛ درحالیکه میانگین تردد پیش از جنگ حدود ۱۲۵ کشتی در روز اعلام شده است.
این وضعیت را میتوان «انسداد عملیاتی» تنگه هرمز توصیف کرد. حتی اگر چند کشتی غیرنفتی همچنان از مسیر عبور کنند، خودداری شرکتهای بزرگ کشتیرانی، نفتکشها و کشتیهای گازبر از ورود به منطقه، در عمل جریان عادی انرژی را مختل میکند. حمله به کشتیها، اعلام مینگذاری مسیرهای جنوبی و افزایش ریسک برای خدمه، شرکتهای بیمه و مالکان کشتی را به توقف سفر یا تغییر مسیر واداشته است.
چرا تنگه هرمز قیمت نفت را تکان میدهد؟
تنگه هرمز مهمترین گلوگاه انتقال نفت و گاز جهان است. برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد در سال ۲۰۲۴ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام، میعانات و فرآوردههای نفتی از این مسیر عبور کرده است؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی و بیش از یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان. حدود یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز از هرمز عبور میکند.
مسئله مهمتر آن است که مسیر جایگزین کافی برای انتقال همه این محمولهها وجود ندارد. عربستان سعودی و امارات خطوط لولهای دارند که بخشی از نفت را بدون عبور از هرمز به دریای سرخ یا دریای عمان منتقل میکند، اما مجموع ظرفیت آزاد این خطوط پیش از بحران حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز برآورد شده بود؛ رقمی بسیار کمتر از حجم معمول عبور نفت از تنگه هرمز.
اقتصادهای آسیایی بیشترین آسیب را از اختلال هرمز متحمل میشوند. چین، هند، ژاپن و کرهجنوبی از بزرگترین خریداران نفت کشورهای خلیج فارس هستند و طبق دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ۸۴ درصد نفت خام و میعانات عبوری از هرمز در سال ۲۰۲۴ راهی بازارهای آسیا شده است.
بابالمندب؛ گلوگاه دوم در بحران جهانی نفت
همزمان با اختلال شدید در تنگه هرمز، بابالمندب نیز به کانون تازهای از بحران تبدیل شده است. انصارالله یمن اعلام کرده قصد دارد صادرات نفت عربستان را از مسیر دریای سرخ محاصره کند. این گروه همچنین از حمله به دو نفتکش سعودی خبر داده و به شرکتهای کشتیرانی هشدار داده است از بنادر عربستان استفاده نکنند. رویترز گزارش داده یکی از نفتکشهای معرفیشده در جریان حمله آسیب دیده، اما همه ادعاهای مربوط به عملیات دریایی بهطور مستقل تأیید نشدهاند.
بابالمندب در زمان اختلال هرمز اهمیت دوچندانی پیدا میکند. عربستان میتواند بخشی از نفت خود را از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کند، اما محمولههایی که مقصد آنها پالایشگاههای آسیایی است باید از بابالمندب عبور کنند. بسته شدن این مسیر، نفتکشها را مجبور میکند آفریقا را دور زده و از دماغه امیدنیک عبور کنند؛ مسیری که زمان سفر را چند هفته و هزینه حملونقل و بیمه را بهشدت افزایش میدهد.
بااینحال، برخلاف برخی روایتها، شواهد موجود هنوز بسته شدن کامل بابالمندب را تأیید نمیکند. تهدید محاصره، حمله به نفتکشها و بازگشت برخی کشتیها باعث کاهش و اختلال جدی تردد شده است، اما شماری از کشتیها همچنان از این آبراه عبور میکنند. بنابراین استفاده از تعبیر «تهدید بسته شدن» یا «اختلال شدید در بابالمندب» دقیقتر از اعلام انسداد کامل آن است.
نفت ۱۰۰ دلاری چقدر نزدیک است؟
فاصله نفت برنت با مرز ۱۰۰ دلار اکنون کمتر از چهار دلار است. ادامه حملات به نفتکشها، تداوم عملیات نظامی آمریکا علیه ایران یا توقف کامل صادرات از بابالمندب میتواند این سطح را در دسترس قرار دهد. تحلیلگران تأکید دارند که برای ماندگاری قیمتها در سطوح بالا، بازار باید شاهد اختلال طولانیمدت در حملونقل یا کاهش واقعی عرضه باشد؛ زیرا بخشی از رشد فعلی به «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی» مربوط است.
برخی کارشناسان هشدار دادهاند در صورت موفقیت محاصره بابالمندب و تشدید انسداد هرمز، قیمت نفت میتواند دوباره به محدوده ۱۱۵ تا ۱۲۰ دلار برسد. چنین سناریویی علاوه بر افزایش قیمت نفت خام، بهای گازوئیل و سوخت هواپیما، نرخ اجاره نفتکشها و هزینه بیمه دریایی را نیز افزایش خواهد داد.
شوک نفتی چگونه به تورم جهانی منتقل میشود؟
نفت نزدیک به ۱۰۰ دلار تنها مسئله کشورهای تولیدکننده یا شرکتهای انرژی نیست. افزایش قیمت نفت هزینه حملونقل زمینی، دریایی و هوایی را بالا میبرد و از طریق افزایش قیمت سوخت، مواد پتروشیمی، بستهبندی و جابهجایی کالا به تورم مصرفکننده منتقل میشود.
بازگشت تورم انرژی میتواند برنامه بانکهای مرکزی برای کاهش نرخ بهره را نیز مختل کند. گزارشهای بازار در ۲۳ ژوئیه نشان میدهد افزایش قیمت نفت، نگرانیهای تورمی را دوباره تقویت کرده و بازده اوراق قرضه کوتاهمدت آمریکا را بالا برده است؛ زیرا سرمایهگذاران احتمال میدهند سیاست پولی برای مدت بیشتری انقباضی باقی بماند.
مسیر آینده قیمت نفت از دریا میگذرد
افزایش نفت برنت تا محدوده ۹۶.۸۲ دلار نتیجه همزمان سه عامل است: تشدید جنگ آمریکا و ایران، توقف تقریباً کامل عبور نفتکشهای بزرگ از تنگه هرمز و گسترش تهدیدهای دریایی به بابالمندب.
قیمت نفت از کف ابتدای ژوئیه بیش از ۲۵ دلار افزایش یافته، اما ادامه این روند به وضعیت واقعی صادرات وابسته است. افزایش دوباره تعداد نفتکشهای عبوری، کاهش حملات و توافق برای تأمین امنیت کشتیرانی میتواند بخشی از رشد قیمت را تخلیه کند. در مقابل، مسدود شدن همزمان هرمز و بابالمندب، جهان را با یکی از جدیترین شوکهای عرضه انرژی در دهههای اخیر روبهرو خواهد کرد.
در روزهای آینده مهمترین شاخص بازار نه بیانیههای سیاسی، بلکه تعداد کشتیها، نفتکشها و محمولههای گازی است که عملاً میتوانند از این دو گلوگاه عبور کنند.
