۴۰ درصد خرما روی دست تولیدکنندگان ماند؛ چرا قیمت برای مردم چند برابر میشود؟
محسن رشیدفرخی اعلام کرد بررسیهای انجمن نشان میدهد در برخی مناطق تولیدکننده، ۳۰ تا ۴۰ درصد خرمای سال گذشته همچنان در سردخانهها باقی مانده است. او عوامل مدیریتی، محدودیتهای صادراتی، شرایط جنگ و تحریم را از دلایل اصلی کندشدن فروش محصول عنوان کرد.
این رقم برآورد انجمن از وضعیت بعضی مناطق است و آمار رسمی و تفکیکی از میزان کل خرمای مانده در سردخانههای کشور منتشر نشده است؛ بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت که ۳۰ تا ۴۰ درصد کل تولید ملی فروش نرفته است.
تعادل بازار خرما چگونه حفظ میشود؟
براساس برآورد انجمن، حدود ۷۰ درصد خرمای تولیدی ایران در بازار داخلی مصرف و نزدیک به ۳۰ درصد آن صادر میشود. در سالهای گذشته نیز تولید سالانه کشور حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن و صادرات نزدیک به ۳۵۰ هزار تن اعلام شده است.
رئیس انجمن خرما معتقد است حفظ این نسبت برای تعادل بازار ضروری است. کاهش صادرات میتواند باعث باقیماندن محصول قدیمی تا آغاز فصل برداشت بعدی، افزایش هزینه سردخانه و افت قدرت مالی تولیدکنندگان شود.
او از اعمال ممنوعیتهای صادراتی و نبود مشوقهای مؤثر انتقاد کرد و چندنرخیبودن ارز را یکی از موانع توسعه صادرات دانست. این اظهارات بیانگر موضع تشکل صنفی است و جزئیات محدودیتهای مورد اشاره باید براساس زمان و بخشنامههای هر دوره بررسی شود.
قیمت خرمای مضافتی در مبدأ چقدر است؟
رشیدفرخی قیمت هر کیلو خرمای مضافتی در استانهای تولیدکننده را حدود ۲۰۰ تا ۲۴۰ هزار تومان اعلام کرده است. بررسی نرخهای فروش مستقیم نیز نشان میدهد قیمت این محصول با توجه به کیفیت، وزن بستهبندی و درجهبندی، تفاوت زیادی دارد؛ برای نمونه، بعضی انواع مضافتی بین ۱۸۰ تا ۲۵۰ هزار تومان قیمتگذاری شدهاند.
بنابراین اعلام یک نرخ واحد برای تمام خرمای مضافتی دقیق نیست. میزان رطوبت، اندازه محصول، درجه کیفی، نوع چینش، بستهبندی، هزینه سردخانه و مقصد فروش میتوانند قیمت را تغییر دهند.
آیا خرما سه برابر گرانتر به مردم میرسد؟
رئیس انجمن گفته است فاصله قیمت از مبدأ تا مقصد در برخی موارد به سه برابر میرسد و از دستگاههای نظارتی خواسته گلوگاه ایجاد این اختلاف را شناسایی کنند.
اما این اختلاف در تمام شبکه توزیع یکسان نیست. برای نمونه، در آستانه ماه رمضان گذشته، قیمت تنظیم بازاری هر کیلو خرمای مضافتی درجهیک در تهران ۳۱۰ هزار تومان تعیین شده بود؛ رقمی که نسبت به قیمت فعلی ۲۰۰ تا ۲۴۰ هزار تومانی مبدأ، افزایش حدود ۳۰ تا ۵۵ درصدی را نشان میدهد، نه سه برابر.
اختلاف شدیدتر ممکن است در بعضی فروشگاهها، بستهبندیهای کوچک، محصولات ممتاز یا مسیرهایی با واسطههای متعدد دیده شود. برای قضاوت دقیق باید قیمت محصولی با کیفیت، وزن و بستهبندی یکسان در نخلستان، عمدهفروشی و خردهفروشی مقایسه شود.
چرا با وجود محصول مازاد، قیمت پایین نمیآید؟
باقیماندن خرما در سردخانه الزاماً به معنای عرضه ارزان در بازار مصرف نیست. تولیدکننده برای نگهداری محصول هزینه برق، سردخانه، بستهبندی و سرمایه در گردش پرداخت میکند. هرچه زمان فروش طولانیتر شود، هزینه نهایی نیز بیشتر خواهد شد.
از سوی دیگر، عرضه محدود تولیدکنندگان در بازارهای بزرگ، حضور واسطهها و تفاوت هزینه حملونقل باعث میشود کاهش قیمت در استان مبدأ، با تأخیر یا به میزان کمتری به خردهفروشی منتقل شود.
رشیدفرخی توسعه فروش مستقیم را یکی از راههای کاهش فاصله قیمت دانسته است. اتصال تعاونیهای تولیدی به فروشگاهها، میادین میوهوترهبار و سامانههای فروش آنلاین میتواند بخشی از واسطههای غیرضروری را حذف کند.
نگرانی تازه نخلداران از قطعی برق
رئیس انجمن ملی خرما اعلام کرده است قطعی برق در بعضی مناطق تولیدکننده به دو تا چهار ساعت رسیده و این وضعیت ممکن است بر کمیت و کیفیت محصول جدید اثر بگذارد. او تأکید کرده تا نزدیکشدن به زمان برداشت، امکان ارائه پیشبینی دقیق از میزان تولید وجود ندارد.
برق در مناطق خرماخیز فقط برای سردخانهها اهمیت ندارد؛ پمپهای آب، سامانههای آبیاری، واحدهای سورتینگ و بستهبندی نیز به آن وابستهاند. اختلال طولانی در آبیاری، بهویژه همزمان با گرمای شدید جنوب، میتواند اندازه، رطوبت و کیفیت تجاری محصول را تحت تأثیر قرار دهد.
قطعی برق سردخانهها نیز ریسک افزایش دما و آسیب به خرمای باقیمانده از سال قبل را بالا میبرد. خرماهای نرم و مرطوب مانند مضافتی برای نگهداری بلندمدت به کنترل دقیق دما و رطوبت نیاز دارند.
صادرات خرما چقدر ارزآوری خواهد داشت؟
رئیس انجمن ابراز امیدواری کرده است ارزش صادرات خرما در سال جاری به ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیون دلار برسد.
این هدف نسبت به برآوردهای قبلی محتاطانهتر است. در بهمن ۱۴۰۳، انجمن از امکان صادرات حدود ۳۵۰ هزار تن خرما به ارزش نزدیک به ۴۰۰ میلیون دلار سخن گفته بود. کاهش هدف جدید میتواند نشاندهنده نگرانی فعالان بازار از محدودیتهای صادرات، مشکلات ارزی و باقیماندن محصول در سردخانهها باشد.
رسیدن به هدف ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیون دلاری به ثبات مقررات صادراتی، دسترسی صادرکنندگان به بازارهای هدف، هزینه حملونقل و تعیین تکلیف تعهدات ارزی وابسته خواهد بود.
آیا قیمت خرما افزایش مییابد؟
وجود محصول سال گذشته در سردخانهها در کوتاهمدت میتواند مانع کمبود و جهش ناگهانی قیمت شود. در مقابل، ادامه قطعی برق، افزایش هزینه نگهداری و کاهش کیفیت محصول ممکن است بخشی از عرضه قابلفروش را محدود کند.
اگر صادرات رونق نگیرد، فشار بیشتری بر تولیدکننده وارد میشود و قیمت مبدأ ممکن است همچنان نزولی بماند؛ اما این کاهش فقط زمانی به مصرفکننده منتقل خواهد شد که شبکه توزیع کوتاهتر و رقابتیتر شود.
در سناریوی دیگر، اگر محصول جدید بهدلیل گرما یا اختلال در آبیاری کمتر از انتظار باشد، خرمای سالم و باکیفیت موجود در سردخانهها ارزش بیشتری پیدا خواهد کرد و قیمت بازار میتواند دوباره افزایش یابد.
بازار خرما اکنون با تناقضی جدی روبهروست: بخشی از محصول در مناطق تولیدکننده مشتری ندارد، اما مصرفکننده همچنان خرما را با قیمت بالا میخرد. حل این مسئله بیش از افزایش تولید، به توسعه صادرات، ثبات مقررات و اصلاح شبکه توزیع وابسته است.
