سقوط قیمت دام زنده و هشدار نسبت به آینده تولید گوشت قرمز در کشور
بازار دام سبک در ماههای اخیر با نوسانات شدیدی روبهرو شده و سقوط قیمت دام زنده، زنگ خطر جدیدی برای تولید گوشت قرمز در کشور به صدا درآورده است. بر اساس اعلام افشین صدردادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، میانگین قیمت دام زنده به محدوده ۵۲۰ تا ۵۵۰ هزار تومان در هر کیلو رسیده؛ سطحی که در مقایسه با سالهای گذشته در همین مقطع زمانی بهمراتب پایینتر است. وی تاکید میکند این روند کاهشی اگر ادامه یابد، انگیزه تولیدکنندگان برای نگهداری دام از بین میرود و آنان ناگزیر خواهند شد دامهای خود را به کشتارگاه بسپارند؛ امری که تهدیدی مستقیم برای تداوم چرخه تولید به شمار میرود.
در حالی که فصل زمستان معمولاً با افزایش تقاضا و رشد قیمت دام همراه است، امسال روندی معکوس رقم خورده است. صدردادرس علت اصلی این وضعیت را ناتوانی دامداران در تأمین نهادههای مورد نیاز عنوان کرده و میگوید کاهش نقدینگی و ناکارآمدی طرحهای حمایتی، از جمله «کیف پول نویپو» بانک کشاورزی، اجازه گردش سرمایه در این بخش را سلب کرده است.
عرضه بالا، تقاضای محدود و تناقض بازار گوشت
با افزایش عرضه دام و نبود سیاستهای تنظیم بازار مؤثر، قیمتها همچنان در سراشیبی قرار دارد. اما نکته قابل توجه آن است که طبق گفته صدردادرس، کاهش بهای دام زنده تاکنون تاثیری در نرخ گوشت برای مصرفکننده نداشته است. بازار خردهفروشی همچنان گوشت را با نرخهای بالا عرضه میکند و سازمان حمایت از مصرفکننده و تولیدکننده نیز واکنش ملموسی برای اصلاح این وضعیت نشان نداده است.
این تناقض در بازار، فشار مضاعفی را بر دوش دامداران گذاشته است. از یک سو قیمت عمدهفروشی دام کاهش یافته و سود نگهداری از بین رفته، از سوی دیگر هزینه نهادهها و خوراک دام متأثر از نرخ ارز رو به افزایش است. نتیجه این معادله، رقم خوردن شرایطی است که در آن فروش فوری و حتی کشتار دامهای مولد به یک راه فرار تبدیل شده است.
نقش کالابرگ در تعادل تقاضا و قیمت گوشت
مدیرعامل اتحادیه دام سبک معتقد است اجرای گستردهتر طرح کالابرگ میتواند به ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضای گوشت کمک کند. وی میگوید افزایش قدرت خرید مردم از طریق کالابرگ و توزیع آن در فروشگاههای خردهفروشی، انحصار از بازار بستهبندی خارج کرده و موجب رونق خرید مستقیم خواهد شد. با این حال، با وجود رشد نرخ ارز و بالا رفتن بهای نهادهها، هنوز میزان کالابرگ متناسب با تورم افزایش نیافته است.
او تاکید دارد که توسعه کالابرگ نه تنها ابزاری برای حمایت از مصرفکننده است، بلکه میتواند به عنوان مکانیزمی برای حمایت غیرمستقیم از تولید نیز عمل کند. در صورتی که تقاضا تحریک شود، دامدار انگیزه بیشتری برای ادامه پرورش خواهد داشت؛ اما توقف روند افزایش کالابرگ در شرایط کنونی، به تضعیف دو سر زنجیره – تولیدکننده و خریدار – میانجامد.
قیمت منطقی گوشت از نگاه تولیدکنندگان
بر اساس برآورد اتحادیه دام سبک، قیمت واقعی هر کیلو لاشه درب کشتارگاه باید بین یک میلیون و شصت تا یک میلیون و صد و سی هزار تومان باشد. این عدد بر اساس هزینه تأمین دام زنده، خوراک، حملونقل و سایر عوامل محاسبه شده است. با این حال، در سطح خردهفروشی اختلاف مشهودی در نرخها وجود دارد و مصرفکنندگان بسته به منطقه و نوع فروش، قیمتهای متفاوتی پرداخت میکنند.
به گفته صدردادرس، شاخص واقعی باید بر مبنای قیمت لاشه در کشتارگاه تعیین شود تا هم برای دامدار بهصرفه باشد و هم از افزایش بیمنطق در بازار مصرف جلوگیری کند. در حال حاضر، نبود شفافیت در زنجیره توزیع موجب شده فاصله قیمت میان دام زنده و گوشت مصرفی به ضرر تولیدکننده باقی بماند.
آینده بازار گوشت قرمز در سایه بیعملی نهادهای حمایتی
در تحلیل آینده بازار، کارشناسان هشدار میدهند اگر روند فعلی ادامه یابد، نه تنها تولید کاهش مییابد بلکه سال آینده کشور با پدیده کمبود گوشت مواجه خواهد شد. صدردادرس نیز تأکید میکند که بیتوجهی دولت به وضعیت دامداران روستایی و عشایری باعث شده بسیاری از آنان برای تأمین نقدینگی، دامهای خود را به بازار عرضه کنند.
در کوتاهمدت این اقدام به کاهش قیمتها منجر میشود اما در میانمدت کاهش جمعیت دامی، زمینه جهش قیمتی را فراهم خواهد کرد. وی میگوید هماکنون کشتار دامهای مولد در حال انجام است؛ موضوعی که آثار آن سال آینده در قالب کمبود عرضه و گرانی محسوس نمایان میشود. اگر دولت راهکاری عملی برای تأمین نهاده و حمایت از تولیدکنندگان ارائه نکند، ناچار به واردات بیشتر گوشت در سال آینده خواهیم بود.
تهدید کاهش جمعیت دامی و ضرورت اقدام فوری
پیشبینیها حاکی از آن است که در صورت تداوم روند فعلی، جمعیت دام سبک کشور بهطور قابلتوجهی کاهش خواهد یافت. حذف دامهای مولد و نبود برنامههای جایگزین تولیدی، ساختار سنتی دامپروری را آسیبپذیرتر میکند. از منظر اقتصادی، این مسئله پیامدهای گستردهای دارد؛ از افزایش وابستگی به واردات گوشت گرفته تا افزایش فشار بر منابع ارزی کشور.
کارشناسان توصیه میکنند دولت با در نظر گرفتن یارانه مستقیم برای نهادههای دامی، ساماندهی بازار خرید تضمینی گوشت و تسهیل در دسترسی به تسهیلات ارزانقیمت، از فروپاشی چرخه تولید جلوگیری کند. در غیر این صورت، روند فعلی نه تنها موجب ورشکستگی دامداران میشود بلکه ثبات بازار گوشت قرمز را نیز مختل خواهد کرد.
جمعبندی تحلیلی
کاهش مداوم قیمت دام زنده در حالی رخ میدهد که مجموعهای از عوامل شامل افزایش هزینه تولید، کاهش تقاضای مؤثر و نبود سیاست حمایتی باعث فشار مضاعف بر دامداران شده است. هشدار کارشناسان نسبت به ادامه این شرایط جدی است؛ زیرا حذف دامهای مولد امروز، به معنای بحران عرضه و افزایش قیمت گوشت در سال آینده خواهد بود. در چنین شرایطی، بازنگری فوری در سیاستهای تنظیم بازار، تخصیص یارانه به نهادهها و گسترش کالابرگ به عنوان ابزار حمایتی ضروری به نظر میرسد. آینده بازار گوشت قرمز ایران در گرو تصمیمهای امروز است؛ اگر دولت از این هشدارها عبور کند، جهش قیمتی و وابستگی بیشتر به واردات، نتیجه اجتنابناپذیر این بیتوجهی خواهد بود.