تولیدکنندگان تخممرغ در آستانه حذف؛ بازار از نفس افتاد
صنعت طیور کشور در ماههای اخیر با مجموعهای از فشارهای همزمان مواجه شده که نتیجه آن، تضعیف انگیزه تولید و افزایش نگرانی نسبت به آینده بازار است. اظهارات سیدفرزاد طلاکش دبیر فدراسیون طیور، تصویری روشن از شرایطی ارائه میدهد که در آن تولیدکننده نه امکان بهرهبرداری از ابزارهای حمایتی را دارد و نه توان ادامه زیان انباشته را. این وضعیت در حالی شکل گرفته که تخممرغ بهعنوان یکی از اصلیترین اقلام پروتئینی سبد خانوار، نقشی کلیدی در امنیت غذایی ایفا میکند و هرگونه اختلال در تولید آن، پیامدهایی فراتر از یک بخش محدود خواهد داشت.
ناکارآمدی طرحهای اعتباری و بنبست مالی مرغداران
بر اساس گفتههای دبیر فدراسیون طیور، طرح اعتباری نویپو بانک کشاورزی عملا برای مرغداران قابل استفاده نیست. این طرح که با هدف تسهیل تامین نهاده و نقدینگی طراحی شده، در عمل به دلیل ساختار سودآوری آن برای واردکنندگان و عدم توجیه اقتصادی برای تولیدکننده، از سوی مرغداران مورد استقبال قرار نگرفته است. در شرایطی که تولیدکننده با حاشیه زیان فعالیت میکند، ورود به طرحی که سود ۵ تا ۷ درصدی آن نصیب واردکننده میشود، انگیزهای ایجاد نمیکند و حتی میتواند زیان را تشدید کند. نتیجه این وضعیت، تداوم فشار مالی بر واحدهای تولیدی و کاهش توان آنها برای برنامهریزی بلندمدت است.
بازار نهادهها؛ وفور نابرابر و تقاضای فروکشکرده
وضعیت نهادههای دامی نیز اگرچه در ظاهر بحرانی به نظر نمیرسد، اما در عمق خود نشانههای اختلال دارد. به گفته طلاکش، نهاده سویا به میزان کافی در سامانه بازارگاه وجود ندارد، اما به دلیل کاهش تقاضا، این کمبود فعلا به بحران تبدیل نشده است. در مقابل، ذرت با انباشتگی در سامانه بازارگاه مواجه شده که خود نشانهای از افت مصرف و کاهش جوجهریزی است. این نابرابری در تامین نهادهها، همراه با نبود نقدینگی و عدم کارایی طرحهای بانکی، زنجیره تولید را در وضعیتی نامتوازن قرار داده که خروج از آن نیازمند تصمیمات اصلاحی جدی است.
قیمتگذاری تخممرغ و شکاف عمیق با هزینه تولید
یکی از مهمترین محورهای بحران، شکاف میان قیمت فروش و هزینه تمامشده تخممرغ است. دبیر فدراسیون طیور قیمت هر کیلو تخممرغ درب مرغداری را ۹۳ هزار تومان اعلام کرده، در حالی که قیمت تمامشده هر کیلو بیش از ۱۹۰ هزار تومان برآورد میشود. این فاصله عمیق به معنای زیان مستقیم و مستمر برای تولیدکننده است. عرضه تخممرغ با نرخهای فعلی، به تعبیر طلاکش، فاجعهای است که توان استمرار آن از مرغداران سلب شده و آنها را به سمت تصمیمات ناخواسته سوق میدهد.
حذف در سن اقتصادی و پیامدهای آن برای آینده بازار
ادامه زیاندهی موجب شده تا مرغداران گوشتی و تخمگذار به سمت حذف گلهها در سن اقتصادی حرکت کنند. این اقدام اگرچه در کوتاهمدت به کاهش هزینهها کمک میکند، اما برای بازار سال آینده مطلوب نیست. کاهش ظرفیت تولید، در صورت بازگشت تقاضا یا بروز شوکهای قیمتی، میتواند زمینهساز نوسانات شدید و کمبود عرضه شود. هشدار نسبت به این روند، در واقع هشداری نسبت به آیندهای است که در آن سیاستهای حمایتی ناکارآمد، اثر خود را با فاصله زمانی نشان خواهند داد.
افت تقاضای مصرف و فشار معیشتی خانوارها
در سمت تقاضا نیز شرایط مساعد نیست. به گفته این مقام صنفی، مردم به دلیل مشکلات اقتصادی، مرغ و تخممرغ کمتری خریداری میکنند. نشانه عینی این وضعیت، کاهش فروش شرکتهای بستهبندی است که نسبت به ماه قبل به نصف رسیده است. این افت مصرف، زنجیرهای از پیامدها را به همراه دارد که از کاهش نقدینگی واحدهای تولیدی آغاز میشود و تا کاهش انگیزه سرمایهگذاری ادامه مییابد.
کالابرگ و تاثیر آن بر بازار پروتئین
اضافه شدن اقلامی مانند میوه و خرما به کالابرگ، از نگاه فعالان صنعت طیور، اثر منفی بر بازار تولید گذاشته است. به تعبیر دبیر فدراسیون طیور، این اقدام عملا چکشی بر سر تولید بوده و منابع محدود حمایتی را از کالاهای پروتئینی منحرف کرده است. در شرایطی که تخممرغ و مرغ نیازمند حمایت برای حفظ تعادل بازار هستند، چنین تغییراتی میتواند به تعمیق رکود در این بخش منجر شود.
قیمت مصرفکننده و فاصله با نرخ مصوب
در بازار مصرف، قیمتها نیز بازتابی از همین نابسامانی است. قیمت هر شانه تخممرغ شناسنامهدار ۳۱۵ هزار تومان اعلام شده، در حالی که تخممرغ بستهبندی با قیمتی کمتر از این رقم و تخممرغ فله با نرخی کمتر از ۲۵۰ هزار تومان عرضه میشود. این اختلاف قیمت، علاوه بر فشار بر تولیدکننده، به بیثباتی بازار و سردرگمی مصرفکننده دامن میزند و امکان برنامهریزی دقیق را از فعالان این حوزه میگیرد.
چشمانداز تولید و هشدار نسبت به سال آینده
برآوردها حاکی از آن است که تولید تخممرغ کشور به یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن برسد. این عدد در ظاهر بیانگر ظرفیت بالای تولید است، اما در بستر شرایط فعلی، تداوم آن با تردید جدی همراه است. اگر روند زیاندهی، افت تقاضا و حذف گلهها ادامه یابد، تحقق این میزان تولید با چالش مواجه خواهد شد و بازار سال آینده ممکن است با عدم تعادل روبهرو شود.
جمعبندی
مجموع اظهارات دبیر فدراسیون طیور نشان میدهد که صنعت تخممرغ در وضعیتی حساس قرار دارد. ناکارآمدی طرحهای اعتباری، شکاف شدید میان قیمت فروش و هزینه تولید، افت تقاضای مصرف و سیاستهای حمایتی نامتوازن، همگی دست به دست هم دادهاند تا تولیدکننده در تنگنای جدی قرار گیرد. تداوم این شرایط، نهتنها به خروج تولیدکنندگان از چرخه فعالیت منجر میشود، بلکه میتواند امنیت بازار تخممرغ در سال آینده را نیز تهدید کند.