نفت بالا رفت، تنشها داغتر شد
بازار جهانی نفت در حالی معاملات روز سهشنبه را دنبال میکند که قیمتها در محدودهای حساس و نزدیک به اوج هفتماه گذشته تثبیت شدهاند. افزایش بهای نفت در شرایطی رقم خورده که مجموعهای از عوامل سیاسی، امنیتی و اقتصادی بهطور همزمان بر انتظارات معاملهگران سایه انداخته است. از یکسو، دورنمای مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا و پیامدهای احتمالی آن بر عرضه نفت، نگاهها را متوجه خاورمیانه کرده و از سوی دیگر، تشدید تنشهای تجاری و نااطمینانیهای سیاست اقتصادی آمریکا بر فضای بازار فشار وارد آورده است. این همزمانی متغیرهای متضاد، بازار نفت را به نقطهای رسانده که هر خبر سیاسی میتواند مسیر قیمتها را تغییر دهد.
در معاملات امروز، قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال با افزایش ۶۰ سنتی معادل ۰.۸۴ درصد به ۷۲ دلار و ۹ سنت رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۵۸ سنتی معادل ۰.۸۷ درصد، در سطح ۶۶ دلار و ۸۹ سنت معامله شد. این ارقام نشان میدهد که بازار نهتنها نسبت به ریسکهای ژئوپلیتیکی واکنش نشان داده، بلکه در حال قیمتگذاری سناریوهای مختلف پیشرو است؛ سناریوهایی که میتوانند توازن عرضه و تقاضای جهانی را دستخوش تغییر کنند.
بازار نفت در سایه تنشهای ژئوپلیتیکی
یکی از مهمترین محرکهای فعلی بازار نفت، تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است. منطقهای که بخش قابلتوجهی از تولید و صادرات نفت جهان را در اختیار دارد و هرگونه بیثباتی در آن، بلافاصله در قیمتهای جهانی بازتاب مییابد. معاملهگران در روزهای اخیر با حساسیت بالا تحولات سیاسی مرتبط با ایران و آمریکا را دنبال میکنند؛ چرا که نتیجه این تحولات میتواند بر میزان عرضه نفت ایران در بازار جهانی اثر مستقیم بگذارد.
تحلیلگران معتقدند حتی احتمال بازگشت محدود نفت ایران به بازار یا برعکس، تشدید تحریمها و محدودیتها، برای تغییر انتظارات قیمتی کافی است. دنیل هاینز، تحلیلگر بانک ANZ، در گزارشی تأکید کرده که بازار نفت همچنان نسبت به ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن محتاط است و هرگونه نشانه مثبت یا منفی از این گفتوگوها میتواند باعث نوسان شدید قیمتها شود. به گفته او، این حساسیت در شرایطی تشدید شده که بازار با عوامل فشارزای دیگری نیز مواجه است.
مذاکرات هستهای و نقش آن در معادلات انرژی
اعلام برگزاری دور سوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در روز پنجشنبه در ژنو، توجه فعالان بازار انرژی را به خود جلب کرده است. وزیر خارجه عمان با تأیید این خبر، از ادامه تلاشها برای یافتن راهحلی دیپلماتیک سخن گفت. در این میان، مواضع دو طرف همچنان فاصله قابلتوجهی دارد. آمریکا خواستار توقف برنامه هستهای ایران است و تهران ضمن رد این درخواست، بار دیگر تأکید کرده که به دنبال ساخت سلاح هستهای نیست.
این اختلاف دیدگاه، آینده مذاکرات را در هالهای از ابهام قرار داده و همین ابهام بهعنوان یک عامل ریسک، در قیمت نفت منعکس شده است. بازار نفت بهطور سنتی به اخبار مربوط به ایران واکنش نشان میدهد، زیرا هر تغییر در وضعیت تحریمها میتواند عرضه چند میلیون بشکهای را تحتتأثیر قرار دهد. در شرایط کنونی، معاملهگران ترجیح میدهند با احتیاط عمل کنند و موقعیتهای خود را بر اساس بدترین و بهترین سناریوهای ممکن تنظیم نمایند.
هشدارهای امنیتی و پیامدهای روانی بر بازار
همزمان با تحولات دیپلماتیک، نشانههایی از افزایش نگرانیهای امنیتی نیز مشاهده میشود. یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده که این کشور در پی افزایش نگرانیها درباره احتمال درگیری نظامی با ایران، تصمیم گرفته کارکنان غیرضروری و خانوادههای آنان را از سفارت آمریکا در بیروت خارج کند. این اقدام، از نگاه تحلیلگران، پیامی روشن به بازار مخابره کرده و نشاندهنده سطح بالای نگرانیهای امنیتی در منطقه است.
چنین اقداماتی معمولاً اثر روانی قابلتوجهی بر بازار نفت دارند. حتی اگر درگیری مستقیمی رخ ندهد، افزایش سطح هشدارهای امنیتی میتواند هزینههای بیمه، حملونقل و ریسک سرمایهگذاری را بالا ببرد و در نهایت به رشد قیمتها منجر شود. از این رو، معاملهگران نفت با دقت بالایی اینگونه اخبار را رصد میکنند و واکنش بازار به آنها اغلب سریع و محسوس است.
نقش اظهارات ترامپ در تشدید فضای نااطمینانی
در کنار تحولات منطقهای، اظهارات دونالد ترامپ نیز بهعنوان یک عامل اثرگذار بر بازار نفت مطرح شده است. او در روز دوشنبه با انتشار پیامی در شبکههای اجتماعی هشدار داد که در صورت عدم دستیابی به توافق، روز بسیار بدی در انتظار ایران خواهد بود. این نوع ادبیات تند، به افزایش ریسکهای ادراکشده در بازار دامن زده و فضای نااطمینانی را تشدید کرده است.
بازار نفت در دورههای گذشته نیز نشان داده که به اظهارات سیاسی غیرمنتظره حساس است، بهویژه زمانی که این اظهارات از سوی مقامات بلندپایه آمریکا مطرح میشود. چنین موضعگیریهایی میتواند انتظارات معاملهگران را تغییر داده و آنها را به سمت خریدهای احتیاطی سوق دهد؛ موضوعی که خود به افزایش قیمتها منجر میشود.
سیاست تجاری آمریکا و فشار مضاعف بر بازار
در جبههای دیگر، سیاست تجاری آمریکا نیز بهعنوان یک متغیر مهم بر بازار نفت اثر گذاشته است. ترامپ پس از آنکه دیوان عالی آمریکا تعرفههای اضطراری او را لغو کرد، به کشورها هشدار داد که از توافقهای تجاری اخیر با آمریکا عقبنشینی نکنند. او اعلام کرد در غیر این صورت، از قوانین دیگر برای اعمال تعرفههای بسیار بالاتر استفاده خواهد کرد.
علاوه بر این، ترامپ در روز شنبه از تصمیم خود برای افزایش تعرفه موقت واردات آمریکا از تمامی کشورها از ۱۰ درصد به ۱۵ درصد خبر داد؛ رقمی که حداکثر سطح مجاز طبق قانون محسوب میشود. این تصمیمها نگرانیها درباره کاهش رشد اقتصادی جهانی و افت تقاضای انرژی را افزایش داده است. هرچند در کوتاهمدت، ریسکهای ژئوپلیتیکی عامل غالب در بازار نفت بهشمار میروند، اما در میانمدت، سیاستهای تجاری میتوانند سمت تقاضا را تحت فشار قرار دهند و بر تعادل بازار اثر بگذارند.
حمله به زیرساختهای انرژی و نگرانی از اختلال عرضه
در تحولی دیگر که بر فضای بازار نفت اثر گذاشته، یک مقام امنیتی اوکراین اعلام کرد پهپادهای این کشور به یک ایستگاه پمپاژ روسیه در مسیر خط لوله نفت دروژبا حمله کردهاند. این خط لوله یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت روسیه به اروپای شرقی است و هرگونه اختلال در آن میتواند پیامدهای قابلتوجهی برای عرضه انرژی در منطقه داشته باشد.
اگرچه هنوز ارزیابی دقیقی از میزان خسارت و تأثیر این حمله منتشر نشده، اما نفس وقوع آن کافی بوده تا نگرانیها درباره امنیت زیرساختهای انرژی افزایش یابد. بازار نفت نسبت به چنین اخبار حساسی واکنش نشان میدهد، زیرا تجربه نشان داده که اختلال در خطوط لوله و تأسیسات حیاتی میتواند زنجیره عرضه را مختل کرده و قیمتها را بهسرعت بالا ببرد.
جمعبندی
مجموع تحولات سیاسی، امنیتی و اقتصادی در روزهای اخیر، بازار جهانی نفت را در وضعیتی پیچیده و حساس قرار داده است. قیمت نفت با نزدیک شدن به بالاترین سطح هفتماه گذشته، نشان میدهد که معاملهگران بیش از هر چیز نگران ریسکهای ژئوپلیتیکی، بهویژه سرنوشت مذاکرات هستهای ایران و آمریکا هستند. در عین حال، سیاستهای تجاری آمریکا و تحولات مربوط به امنیت زیرساختهای انرژی نیز بهعنوان عوامل مکمل، بر احساسات بازار اثر گذاشتهاند. در چنین شرایطی، بهنظر میرسد مسیر آینده قیمت نفت بیش از آنکه تابع عوامل بنیادی عرضه و تقاضا باشد، به تحولات سیاسی و تصمیمهای دیپلماتیک گره خورده و بازار در انتظار سیگنالهای روشنتری از سوی بازیگران اصلی باقی خواهد ماند.