همتی از پشتپرده سیاست تازه ارزی گفت؛ ورود بانک مرکزی در زمان مقتضی
تحولات بازار ارز در ماههای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای فعالان اقتصادی، تولیدکنندگان و افکار عمومی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، اعلام رسمی رئیسکل بانک مرکزی درباره تأمین ۶.۷ میلیارد دلار ارز طی بازه زمانی ۱۵ دیماه تا ۲ اسفندماه، بار دیگر توجهها را به سمت سیاستهای ارزی جدید و نقش بانک مرکزی در مدیریت بازار جلب کرده است. این رقم که در چارچوب سیاست تازه ارزی کشور و از مسیرهای متنوع تأمین شده، نشاندهنده تلاش سیاستگذار پولی برای پاسخگویی همزمان به نیازهای واقعی اقتصاد و کنترل نوسانات بازار ارز است.
تأمین هدفمند ارز برای تولید و معیشت
بر اساس توضیحات ارائهشده، ارز تأمینشده در این دوره زمانی صرف نیازهای اولویتدار اقتصاد شده است؛ از واردات مواد اولیه و کالاهای واسطهای مورد نیاز بنگاههای اقتصادی گرفته تا تأمین کالاهای اساسی، دارو و تجهیزات پزشکی. تمرکز بر این حوزهها بیانگر آن است که بانک مرکزی در سیاست جدید ارزی، رویکردی هدفمند و مبتنی بر حمایت از زنجیره تولید و معیشت عمومی را در پیش گرفته و تلاش کرده است منابع ارزی محدود کشور به سمت مصارف غیرضروری سوق پیدا نکند. این جهتگیری، بهویژه برای بنگاههایی که در ماههای گذشته با چالش تأمین ارز مواجه بودند، اهمیت راهبردی دارد.
سیاست جدید ارزی و عبور از گلوگاههای گذشته
عبدالناصر همتی با اشاره به موانعی که در ماههای اخیر بر سر راه تأمین ارز بازار تجاری وجود داشت، از رفع تدریجی این محدودیتها سخن گفته است. بازار ارز ایران طی ماههای گذشته تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله انتظارات تورمی، محدودیتهای نقلوانتقال ارزی و کاهش عمق معاملات رسمی قرار داشت. سیاست جدید ارزی بانک مرکزی با هدف کاهش این گلوگاهها طراحی شده و یکی از محورهای اصلی آن، افزایش شفافیت، تسهیل دسترسی فعالان اقتصادی به ارز و کاهش فشار بر بازار غیررسمی بوده است.
نقش صرافیها در تعادلبخشی به بازار
یکی از نکات کلیدی مطرحشده از سوی رئیسکل بانک مرکزی، تسهیل فعالیت صرافیها در معاملات ارزی است. صرافیها بهعنوان بازیگران میانی بازار ارز، نقشی تعیینکننده در انتقال سیگنالهای قیمتی و پاسخ به تقاضای خرد دارند. با کاهش محدودیتهای پیشین و فراهم شدن امکان فعالیت روانتر برای این بخش، انتظار میرود حجم معاملات رسمی افزایش یابد و فاصله میان نرخهای مختلف ارزی کاهش پیدا کند. همتی تأکید کرده است که آثار این سیاستها بهتدریج در بازار اسکناس نیز نمایان خواهد شد؛ موضوعی که میتواند به کاهش التهابات روانی بازار کمک کند.
بانک مرکزی در نقش بازارساز فعال
تأکید رئیسکل بانک مرکزی بر نقش بازارسازی این نهاد، پیام روشنی برای فعالان بازار ارز دارد. بانک مرکزی اعلام کرده است که در زمان مقتضی و متناسب با شرایط بازار، ورود مؤثر خواهد داشت تا ثبات و تعادل حفظ شود. این رویکرد به معنای پرهیز از مداخلات هیجانی و مقطعی و حرکت به سمت مدیریت هوشمند بازار است. در واقع، سیاستگذار پولی تلاش دارد با استفاده از ابزارهای متنوع، از جمله عرضه هدفمند ارز و مدیریت انتظارات، نوسانات شدید را کنترل کند بدون آنکه به ذخایر ارزی کشور فشار غیرضروری وارد شود.
پیامهای اقتصادی تأمین ۶.۷ میلیارد دلار ارز
تأمین ۶.۷ میلیارد دلار ارز در کمتر از دو ماه، حامل پیامهای مهمی برای اقتصاد کشور است. نخست آنکه نشان میدهد علیرغم محدودیتهای خارجی، امکان مدیریت منابع ارزی و پاسخگویی به نیازهای اساسی وجود دارد. دوم آنکه این اقدام میتواند به تقویت اعتماد فعالان اقتصادی منجر شود؛ اعتمادی که نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیریهای تولیدی و سرمایهگذاری دارد. در نهایت، افزایش عرضه ارز در مسیرهای رسمی میتواند فشار تقاضا در بازار آزاد را کاهش داده و به ثبات نسبی نرخها کمک کند.
تأثیر سیاست ارزی بر بازار اسکناس و انتظارات
بازار اسکناس همواره بیشترین حساسیت را نسبت به اخبار و انتظارات دارد. اظهارات همتی درباره نمایان شدن تدریجی آثار سیاستهای جدید در این بازار، حاکی از آن است که بانک مرکزی بیش از هر چیز بر مدیریت انتظارات تمرکز کرده است. تجربه نشان داده است که حتی پیش از اثرگذاری واقعی سیاستها، ارسال سیگنالهای روشن و قابل اعتماد میتواند رفتار معاملهگران را تعدیل کند. اگر این روند با استمرار در تأمین ارز و شفافیت همراه شود، احتمال کاهش نوسانات کوتاهمدت در بازار اسکناس افزایش خواهد یافت.
چالشها و الزامات تداوم ثبات ارزی
با وجود اقدامات انجامشده، تداوم ثبات در بازار ارز نیازمند هماهنگی سیاستهای پولی، مالی و تجاری است. تأمین ارز برای واردات کالاهای اساسی و مواد اولیه باید همزمان با کنترل نقدینگی و مدیریت کسری بودجه دنبال شود تا فشارهای تورمی مجدداً به بازار ارز بازنگردد. همچنین، تداوم فعالیت روان صرافیها و تقویت بازارهای رسمی میتواند از شکلگیری دوباره تقاضای سفتهبازانه جلوگیری کند.
جمعبندی
مجموعه اظهارات رئیسکل بانک مرکزی درباره تأمین ۶.۷ میلیارد دلار ارز و اجرای سیاست جدید ارزی، تصویری از رویکرد فعال و هدفمند سیاستگذار پولی در مدیریت بازار ارز ارائه میدهد. تمرکز بر نیازهای واقعی اقتصاد، تسهیل فعالیت صرافیها و ایفای نقش هوشمندانه بانک مرکزی بهعنوان بازارساز، میتواند در صورت تداوم و هماهنگی با سایر سیاستها، به تثبیت نسبی بازار ارز منجر شود. هرچند چالشها همچنان پابرجاست، اما سیگنالهای ارسالشده از سوی بانک مرکزی نشان میدهد مسیر کنترل نوسانات و بازگشت تعادل، دستکم در سطح سیاستگذاری، بهطور جدی دنبال میشود.