بورس روی لبه تیغ؛ پیشبینی نگرانکننده برای معاملات یکشنبه
بازار سرمایه ایران نخستین روز اسفند را در فضایی کمعمق، محتاط و بهوضوح رکودی پشت سر گذاشت؛ فضایی که نتیجه مستقیم آن افت قابل توجه شاخصها، کاهش شدید ارزش معاملات خرد و تشدید خروج سرمایههای حقیقی بود. رفتار معاملهگران نشان داد که بورس همچنان تحت فشار مجموعهای از عوامل درونی و بیرونی قرار دارد و چشمانداز کوتاهمدت آن بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و سیگنالهای خبری گره خورده است. افت همزمان نماگرهای اصلی و کاهش محسوس تمایل به ریسک، تصویری شفاف از وضعیت فعلی بازار ارائه میدهد؛ بازاری که در ادامه مسیر نزولی هفتههای اخیر، نتوانسته نشانهای از بازگشت اعتماد را مخابره کند.
افت سنگین شاخصها و تداوم مسیر نزولی
در پایان معاملات، شاخص کل بورس با افت ۱۰۳ هزار و ۱۴۴ واحدی در سطح سه میلیون و ۷۰۳ هزار و ۶۲۲ واحد ایستاد؛ عددی که نشان میدهد فشار فروش در نمادهای بزرگ و شاخصساز همچنان پررنگ است. همزمان شاخص هموزن نیز با ریزش ۲۲ هزار و ۱۹۸ واحدی به ۹۵۸ هزار و ۷۵۹ واحد رسید تا مشخص شود که دامنه افت محدود به چند سهم بزرگ نبوده و بخش وسیعی از بازار را دربر گرفته است. این همگرایی منفی میان شاخص کل و هموزن، نشانهای از ضعف عمومی تقاضا و نبود محرکهای حمایتی موثر در کلیت بازار سهام است.
رفتار شاخصها حاکی از آن است که بازار نهتنها از فاز اصلاحی خارج نشده، بلکه وارد مرحلهای فرسایشی شده که در آن هر موج خبری منفی میتواند فشار فروش را تشدید کند. در چنین شرایطی، بسیاری از فعالان ترجیح دادهاند در حاشیه بمانند و نظارهگر باشند؛ رویکردی که خود به تعمیق رکود دامن میزند.
برتری عرضه و عقبنشینی تقاضا
یکی از نشانههای بارز رکود در معاملات روز گذشته، عدم توازن شدید میان عرضه و تقاضا بود. در جریان سفارشها، ارزش سفارشهای فروش در پنج خط اول از مرز هفت همت عبور کرد، در حالی که ارزش تقاضا حتی به یک همت نیز نرسید. این فاصله معنادار، بیانگر غلبه نگاه بدبینانه در میان معاملهگران و نبود انگیزه برای ورود نقدینگی تازه به بازار است.
چنین شرایطی معمولا زمانی رخ میدهد که انتظارات منفی نسبت به آینده کوتاهمدت بازار تقویت شده و سرمایهگذاران ترجیح میدهند نقد بمانند یا سرمایه خود را به سمت داراییهای کمریسکتر هدایت کنند. نتیجه طبیعی این وضعیت، قفل شدن بسیاری از نمادها در صف فروش یا معامله در سطوح قیمتی پایینتر بدون حضور خریداران قدرتمند است.
کاهش شدید نقدشوندگی و رکود معاملات
کاهش نقدشوندگی، تصویر رکودی بورس را پررنگتر کرد. حجم معاملات خرد به حدود ۱۱.۴ میلیارد برگه سهم محدود شد و ارزش معاملات خرد تنها چهار هزار و ۹۹۴ میلیارد تومان به ثبت رسید؛ سطحی که از کمرمقترین روزهای بازار در ماههای اخیر حکایت دارد. این ارقام نشان میدهد که بازار نهتنها با کمبود تقاضا مواجه است، بلکه گردش پول نیز به حداقل رسیده و انگیزه نوسانگیری کوتاهمدت نیز کاهش یافته است.
ارزش پایین معاملات خرد معمولا بهعنوان یکی از نشانههای هشداردهنده در تحلیل بازار تلقی میشود؛ چرا که در چنین فضایی، هر خبر منفی میتواند اثر بزرگتری بر قیمتها بگذارد و دامنه نوسانات را افزایش دهد. از سوی دیگر، نبود حجم کافی، امکان شکلگیری روندهای صعودی پایدار را نیز تضعیف میکند.
خروج پول حقیقی و افزایش ریسکگریزی
همزمان با افت شاخصها و کاهش ارزش معاملات، خروج پول حقیقی نیز شتاب گرفت. در جریان معاملات روز گذشته، هزار و ۵۳۵ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار سهام خارج شد؛ رقمی که نشاندهنده تشدید ریسکگریزی در میان سرمایهگذاران خرد است. بخش قابل توجهی از این منابع به سمت صندوقهای طلا و داراییهای امنتر حرکت کرد؛ رفتاری که معمولا در دورههای افزایش نااطمینانی سیاسی و اقتصادی مشاهده میشود.
حرکت سرمایهها به سمت صندوقهای طلا، علاوه بر کاهش جذابیت بورس، پیام روشنی درباره انتظارات تورمی و نگرانی از آینده متغیرهای کلان ارسال میکند. در چنین شرایطی، بازار سهام عملا به گزینهای پرریسکتر در سبد سرمایهگذاری تبدیل میشود و تا زمانی که سطح اطمینان افزایش نیابد، بازگشت پولهای خارجشده چندان محتمل نخواهد بود.
سقوط ارزش دلاری بازار به کف ششماهه
یکی دیگر از نکات قابل توجه معاملات روز گذشته، افت ارزش دلاری بازار سرمایه بود. ارزش دلاری بورس به محدوده ۷۶ میلیارد دلار سقوط کرد و به کف ششماهه رسید؛ موضوعی که بیانگر کاهش قابل توجه ارزش بازار در پی افتهای پیدرپی اخیر است. این متغیر از نگاه تحلیلگران اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که میتواند معیاری برای مقایسه جذابیت بورس ایران با سایر بازارهای منطقهای و جهانی باشد.
هرچند افت ارزش دلاری بازار در بلندمدت میتواند از منظر ارزندگی برخی سهام جذاب تلقی شود، اما در کوتاهمدت بیشتر بهعنوان نشانهای از فشار فروش و نبود اعتماد عمومی تفسیر میشود. تا زمانی که عوامل بنیادی و سیاسی به نفع بازار تغییر نکند، این کاهش ارزش لزوما به ورود نقدینگی تازه منجر نخواهد شد.
سیگنالهای بیرونی و افزایش نااطمینانی
ترکیب متغیرهای بیرونی همچنان پیام روشنی برای بازار سهام دارد. رشد قیمت طلا و دلار در روزهای پایانی هفته و صعود بهای نفت تا محدوده ۷۲ دلار، همگی از افزایش ریسکهای سیاسی حکایت میکند. تجربه گذشته نشان میدهد که در چنین فضایی، بورس معمولا با کاهش اشتهای ریسک مواجه میشود و سرمایهگذاران ترجیح میدهند از داراییهای پرنوسان فاصله بگیرند.
تحولات بازارهای جهانی و نوسانات قیمت انرژی، اگرچه میتواند برای برخی صنایع بورسی فرصت ایجاد کند، اما در شرایط فعلی، وزن ریسکهای سیاسی و ابهامات دیپلماتیک بهمراتب سنگینتر از عوامل حمایتی است. همین مسئله سبب شده تا واکنش بازار سهام به اخبار مثبت بالقوه نیز محدود و کوتاهمدت باشد.
جریان سرمایه و رفتار صندوقها
در معاملات اخیر، جریان سرمایه به سمت صندوقهای بورسی با درآمد ثابت و داراییهای کمریسک تقویت شده است. این تغییر رفتار نشان میدهد که سرمایهگذاران بیش از سودآوری، به حفظ اصل سرمایه میاندیشند. افزایش تقاضا برای صندوقهای کمریسک معمولا نشانهای از انتظار برای دورهای نوسانی و نامطمئن در بازار سهام است؛ دورهای که در آن بازدهیهای قابل توجه بهسختی قابل دستیابی خواهد بود.
این وضعیت احتمال شکلگیری یک روند صعودی پایدار را در کوتاهمدت کاهش میدهد و بازار را در فاز انتظار و نوسان محدود نگه میدارد. تا زمانی که جریان نقدینگی بهطور معنادار به سمت سهام بازنگردد، نمیتوان از تغییر روند سخن گفت.
پیشبینی بورس یکشنبه سوم اسفند
با توجه به مجموعه عوامل یادشده، سناریوی غالب برای معاملات یکشنبه بازاری متمایل به نزول و کمرمق است. بورس در شرایطی قرار دارد که هر سیگنال سیاسی یا اقتصادی میتواند مسیر کوتاهمدت آن را تغییر دهد. اگر نشانههایی از بهبود دیپلماسی یا انتشار اخبار مثبت سیاسی مخابره شود، امکان حرکت بازار به سمت تعادل و حتی واکنش مثبت کوتاهمدت وجود دارد. اما در صورت تداوم ابهامات و تقویت اخبار منفی، فشار فروش میتواند تشدید شود و روند نزولی ادامه یابد.
در مجموع، معاملات یکشنبه به احتمال زیاد نوسانی، کمحجم و بهشدت خبرمحور خواهد بود. فعالان بازار بیش از تحلیلهای بنیادی، چشم به تحولات لحظهای دارند و همین مسئله میتواند دامنه نوسانات را افزایش دهد.
جمعبندی
بازار سهام در آغاز اسفند، تصویری روشن از تداوم رکود و افزایش ریسکگریزی ارائه داد. افت سنگین شاخصها، کاهش شدید نقدشوندگی، خروج قابل توجه پول حقیقی و سقوط ارزش دلاری بازار همگی نشان میدهد که بورس در وضعیت حساسی قرار دارد. در چنین فضایی، وزن ریسکها همچنان سنگینتر از عوامل حمایتی است و مسیر کوتاهمدت بازار بیش از هر چیز به تحولات سیاسی و جریان اخبار وابسته خواهد بود. بازگشت اعتماد و نقدینگی به بورس، مستلزم کاهش نااطمینانیها و ارسال سیگنالهای روشن و پایدار از متغیرهای کلان است؛ امری که در حال حاضر هنوز نشانههای قوی آن دیده نمیشود.