زولبیا و بامیه دو نرخی شد؛ مردم کجا بخرند؟
ماه مبارک رمضان همواره با افزایش تقاضا برای برخی اقلام خوراکی سنتی همراه است و زولبیا و بامیه در صدر این فهرست قرار دارد. امسال نیز با شروع روزهای نخست این ماه، موضوع قیمت زولبیا و بامیه به یکی از بحثهای جدی بازار تبدیل شده است. اعلام رسمی نرخ ۴۹۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم زولبیا و بامیه درجه یک در قنادیها از سوی رئیس اتحادیه قنادان و شیرینیفروشان، در کنار عرضه همان محصول با قیمت ۳۹۵ هزار تومان در میادین میوه و ترهبار، پرسشهای متعددی درباره سازوکار قیمتگذاری، نظارت و حقوق مصرفکننده ایجاد کرده است.
این اختلاف قیمت که به حدود ۱۰۰ هزار تومان در هر کیلوگرم میرسد، در شرایطی رخ میدهد که قدرت خرید خانوارها نسبت به سالهای گذشته کاهش یافته و هزینههای معیشتی سهم بیشتری از درآمد ماهانه را به خود اختصاص داده است. به همین دلیل، زولبیا و بامیه که زمانی جزو خریدهای بدیهی سفره افطار محسوب میشد، امروز برای بخشی از جامعه به کالایی لوکستر تبدیل شده است.
قیمتگذاری رسمی و نقش اتحادیه قنادان
اتحادیه قنادان و شیرینیفروشان به عنوان مرجع صنفی، هر ساله پیش از آغاز ماه رمضان نرخ مصوب زولبیا و بامیه را اعلام میکند. این نرخ با در نظر گرفتن هزینه مواد اولیه، دستمزد نیروی انسانی، اجارهبها، انرژی و سود صنفی تعیین میشود. امسال نیز نرخ ۴۹۵ هزار تومان برای زولبیا و بامیه درجه یک در واحدهای صنفی قنادی اعلام شده که مبنای قانونی فروش در این واحدها به شمار میرود.
فعالان صنف قنادان معتقدند افزایش قیمت مواد اولیه مانند روغن، شکر و آرد، به همراه رشد هزینههای جانبی، امکان کاهش بیشتر قیمت را از این واحدها گرفته است. از نگاه آنان، قنادیها ملزم به رعایت استانداردهای کیفی بالاتر، استفاده از نیروی متخصص و پرداخت هزینههای ثابت سنگینتری هستند که در قیمت نهایی محصول منعکس میشود. به همین دلیل، نرخ اعلامی اتحادیه را منطقی و متناسب با شرایط اقتصادی میدانند.
عرضه ارزانتر در میادین میوه و ترهبار
در مقابل، میادین میوه و ترهبار سطح شهر زولبیا و بامیه را با قیمت ۳۹۵ هزار تومان به مصرفکنندگان عرضه میکنند. این اختلاف قیمت قابل توجه، توجه بسیاری از شهروندان را به سمت این مراکز جلب کرده و موجب افزایش صفهای خرید در ساعات منتهی به افطار شده است.
مسئولان میادین میوه و ترهبار معتقدند که ساختار این مراکز به گونهای طراحی شده که با حذف واسطهها و کاهش هزینههای جانبی، امکان عرضه کالا با قیمت پایینتر فراهم شود. اجارهبهای کمتر، سود محدودتر و نظارت مستقیم شهرداری از جمله عواملی است که به کاهش قیمت تمامشده در این مراکز کمک میکند. به همین دلیل، زولبیا و بامیه عرضه شده در میادین، هرچند از نظر ظاهری و کیفیت در سطح قابل قبول قرار دارد، اما با نرخ پایینتری به دست مصرفکننده میرسد.
واکنش مصرفکنندگان به اختلاف قیمت
برای بسیاری از شهروندان، اختلاف ۱۰۰ هزار تومانی در هر کیلوگرم رقم کوچکی نیست. خانوادههایی که قصد خرید چند کیلو زولبیا و بامیه برای طول ماه رمضان را دارند، با انتخاب میادین میوه و ترهبار میتوانند مبلغ قابل توجهی صرفهجویی کنند. همین موضوع باعث شده الگوی خرید مصرفکنندگان تغییر کند و بخشی از تقاضا از قنادیها به سمت میادین سوق پیدا کند.
با این حال، برخی مصرفکنندگان همچنان قنادیها را به دلیل کیفیت بالاتر، تازگی محصول و اعتماد به برندهای شناختهشده ترجیح میدهند. از نگاه این گروه، تفاوت قیمت در برابر اطمینان از مواد اولیه مرغوب و مهارت استادکاران قنادی قابل توجیه است. این دوگانگی در رفتار مصرفکننده نشان میدهد که بازار زولبیا و بامیه در رمضان تنها تحت تاثیر قیمت نیست، بلکه عوامل فرهنگی و ذهنی نیز نقش مهمی ایفا میکنند.
کیفیت، بهانه اختلاف یا واقعیت بازار
یکی از محورهای اصلی بحث درباره قیمت زولبیا و بامیه، موضوع کیفیت است. قنادیها تاکید دارند محصول عرضهشده در واحدهای صنفی درجه یک بوده و از نظر طعم، بافت و ماندگاری با نمونههای ارزانتر تفاوت دارد. در مقابل، مسئولان میادین میوه و ترهبار کیفیت محصولات خود را قابل قبول و مطابق با استانداردهای بهداشتی معرفی میکنند.
واقعیت این است که کیفیت زولبیا و بامیه میتواند تحت تاثیر نوع روغن مصرفی، میزان شکر، شیوه پخت و تازگی محصول قرار گیرد. اما برای بخش بزرگی از مصرفکنندگان، تفاوتهای جزئی کیفی در برابر اختلاف قیمت چشمگیر چندان تعیینکننده نیست. به ویژه در شرایطی که فشار اقتصادی باعث شده اولویت اصلی خرید، قیمت مناسب باشد.
نظارت دولت و نقش نهادهای تنظیم بازار
دو نرخی شدن قیمت زولبیا و بامیه بار دیگر موضوع نظارت بر بازار را به صدر اخبار آورده است. نهادهای تنظیم بازار و سازمانهای نظارتی موظفند اطمینان حاصل کنند که نرخهای اعلامی رعایت میشود و فروش خارج از قیمت مصوب صورت نمیگیرد. در عین حال، باید از عرضه محصول بیکیفیت یا غیربهداشتی با عنوان قیمت ارزانتر جلوگیری شود.
برخی کارشناسان معتقدند وجود دو کانال عرضه با قیمتهای متفاوت لزوما به معنای تخلف نیست، بلکه بازتابی از تفاوت ساختار هزینههاست. با این حال، شفافسازی درباره منشأ این اختلاف قیمت و اطلاعرسانی دقیق به مصرفکننده میتواند از شکلگیری شایعات و بیاعتمادی جلوگیری کند. دولت و اتحادیهها در این میان نقش مهمی در مدیریت افکار عمومی و ایجاد تعادل در بازار دارند.
تأثیر اقتصادی رمضان بر بازار شیرینی
ماه رمضان هر سال به طور سنتی موجب رونق بازار شیرینی، به ویژه زولبیا و بامیه میشود. این رونق اگرچه فرصت مناسبی برای کسبوکارهای مرتبط است، اما همزمان زمینه افزایش قیمت و بروز نوسانات را نیز فراهم میکند. امسال، همزمانی رمضان با تداوم تورم و افزایش هزینههای تولید، شرایط را پیچیدهتر کرده است.
قیمت زولبیا و بامیه به عنوان نمادی از هزینههای افطار، به شاخصی برای سنجش حال و روز معیشت خانوارها تبدیل شده است. وقتی این محصول سنتی با اختلاف قیمت قابل توجه در نقاط مختلف شهر عرضه میشود، پیام روشنی از نابرابری دسترسی و فشار اقتصادی به جامعه مخابره میکند.
جمعبندی
اختلاف ۱۰۰ هزار تومانی قیمت زولبیا و بامیه بین قنادیها و میادین میوه و ترهبار، تصویری روشن از چالشهای بازار خوراکیهای رمضانی در شرایط اقتصادی کنونی ارائه میدهد. از یک سو، قنادیها با استناد به هزینههای بالاتر و استانداردهای کیفی، نرخ ۴۹۵ هزار تومانی را منطقی میدانند و از سوی دیگر، میادین میوه و ترهبار با قیمت ۳۹۵ هزار تومان تلاش میکنند فشار کمتری به مصرفکننده وارد کنند. نتیجه این وضعیت، شکلگیری بازاری دو نرخی است که انتخاب را بر عهده شهروندان گذاشته است. در نهایت، آنچه اهمیت دارد حفظ تعادل میان کیفیت، قیمت و نظارت موثر است تا زولبیا و بامیه همچنان جایگاه خود را به عنوان شیرینی محبوب سفرههای افطار حفظ کند و به کالایی دور از دسترس تبدیل نشود.