برنامههای تازه برای مهار نوسان و بازگشت اعتماد
بازار سرمایه ایران در هفتههای اخیر دورهای از نوسان و احتیاط را پشت سر گذاشته است؛ وضعیتی که بیش از هر چیز تحت تأثیر متغیرهای بیرونی و فضای انتظاری حاکم بر اقتصاد شکل گرفته است. در چنین شرایطی، نقش نهاد ناظر در ایجاد تعادل، مدیریت ریسک و بازسازی اعتماد سرمایهگذاران اهمیت مضاعف مییابد. اظهارات اخیر حمید یاری، عضو هیاتمدیره سازمان بورس و اوراق بهادار، تصویری روشن از رویکرد سیاستگذار بازار سرمایه در مواجهه با این شرایط ارائه میدهد؛ رویکردی که بر حمایت هدفمند، شفافیت و پرهیز از مداخله مخرب تأکید دارد.
ارزیابی وضعیت فعلی بازار سهام
به گفته عضو هیاتمدیره سازمان بورس، رفتار محتاطانه بازار در کوتاهمدت واکنشی طبیعی به تحولات بینالمللی و افزایش ریسکهای بیرونی است. سرمایهگذاران در چنین فضایی تمایل دارند تصمیمات خود را با احتیاط بیشتری اتخاذ کنند و همین امر موجب افت نسبی حجم معاملات و افزایش نوسانات مقطعی میشود. با این حال، نگاهی عمیقتر به متغیرهای بنیادی بازار، بهویژه گزارشهای ۹ماهه شرکتها، نشان میدهد که در بسیاری از صنایع، بهبود عملکرد عملیاتی و رشد سودآوری در حال شکلگیری است. این دوگانگی میان فضای روانی کوتاهمدت و دادههای بنیادی، مبنای تحلیل سازمان بورس از چشمانداز بازار را تشکیل میدهد.
چشمانداز میانمدت و نقش متغیرهای کلان
بر اساس این ارزیابی، چشمانداز میانمدت و بلندمدت بازار سرمایه همچنان مثبت تلقی میشود، اما این خوشبینی مشروط به ثبات متغیرهای کلان اقتصادی است. نرخ ارز، سیاستهای پولی و تحولات سیاسی از جمله عواملی هستند که میتوانند مسیر بازار را تحت تأثیر قرار دهند. سازمان بورس تلاش دارد با تمرکز بر ابزارهای درونزا و مدیریتی، اثر شوکهای بیرونی را تعدیل کند و اجازه ندهد نوسانات مقطعی به بیثباتی ساختاری تبدیل شود.
محورهای اصلی حمایت سازمان بورس
برنامههای حمایتی سازمان بورس بر دو محور کلیدی استوار شده است. محور نخست، تداوم و تقویت نقش صندوقهای توسعه و تثبیت بازار بهعنوان خط اول حمایت از بازار سهام است. این صندوقها با خریدهای هدفمند، وظیفه حفظ نقدشوندگی و ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا را بر عهده دارند. محور دوم، استفاده از ابزارهای مکمل برای افزایش اثربخشی این حمایتهاست؛ ابزارهایی که بدون اخلال در سازوکار بازار، قدرت مانور نهادهای حمایتی را افزایش میدهند.
نقش صندوقهای توسعه و تثبیت بازار
صندوقهای توسعه و تثبیت بازار سرمایه در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای سیاستگذار برای مدیریت بحران تبدیل شدهاند. طبق توضیحات حمید یاری، این صندوقها همچنان به خریدهای هدفمند ادامه خواهند داد، اما با رویکردی دقیقتر و حسابشدهتر. هدف اصلی، جلوگیری از قفلشدن معاملات و حفظ جریان طبیعی دادوستد سهام است، نه ایجاد روندهای مصنوعی. این تمایز، مرز میان حمایت هوشمند و مداخله مخرب را مشخص میکند.
ابزارهای مکمل و اوراق تبعی
در کنار صندوقهای حمایتی، بهکارگیری ابزارهایی مانند اوراق تبعی و سایر اوراق تضمینی در دستور کار قرار گرفته است. این ابزارها به صندوقهای حمایتی امکان میدهند هم از نظر نقدینگی و هم از منظر پوشش ریسک، حضور مؤثرتری در بازار داشته باشند. نکته کلیدی آن است که طراحی این ابزارها بهگونهای انجام میشود که اثر آنها بر فرآیند کشف قیمت محدود و کنترلشده باشد و بازار همچنان بتواند پیامهای واقعی عرضه و تقاضا را منعکس کند.
تعامل با ناشران بزرگ و سهامداران عمده
یکی از ابعاد مهم برنامه سازمان بورس، تعامل مستقیم با ناشران بزرگ و سهامداران عمده است. برگزاری جلسات هماهنگی با این بازیگران کلیدی، با هدف افزایش شفافیت اطلاعاتی و کاهش رفتارهای هیجانی انجام میشود. در این جلسات، برنامههای تولید و فروش شرکتها، جریانهای نقدی و سیاستهای مدیریت سهام بررسی میشود تا تصمیمگیریها از فضای شایعهمحور فاصله بگیرد و به دادههای واقعی تکیه کند.
شفافیت اطلاعات و مدیریت انتظارات
افزایش شفافیت اطلاعاتی یکی از مهمترین ابزارهای سازمان بورس برای مدیریت انتظارات بازار است. اطلاعرسانی دقیق و بهموقع، انتشار دادههای قابل اتکا و گفتوگوی مستمر با فعالان بازار، به کاهش عدم قطعیت کمک میکند. به باور سیاستگذار، بخش قابل توجهی از نوسانات بازار نه از ضعف بنیادها، بلکه از ابهام اطلاعاتی و انتظارات ناپایدار ناشی میشود.
بازبینی ضوابط اعتباری کارگزاریها
یکی از اقدامات مهم و بحثبرانگیز اخیر، بازبینی ضرایب اعتباری کارگزاریهاست. هدف از این اقدام، تسهیل کنترلشده ظرفیت اعتباری کارگزاریها برای اعطای اعتبار به مشتریان واجد شرایط عنوان شده است. این سیاست میتواند به تقویت سمت تقاضا در بازار کمک کند، اما سازمان بورس تأکید دارد که این افزایش اعتبار بدون نظارت نخواهد بود و با ملاحظات دقیق مدیریت ریسک اجرا میشود.
تعادل میان تقویت تقاضا و کنترل ریسک
سازمان بورس تلاش دارد میان نیاز بازار به نقدینگی و ضرورت کنترل ریسکهای اعتباری تعادل برقرار کند. اعطای اعتبار بیشتر، اگر بدون چارچوب باشد، میتواند به انباشت ریسک سیستماتیک منجر شود. به همین دلیل، بازبینی ضوابط اعتباری بهصورت هدفمند و مشروط انجام میشود تا هم تقاضا تقویت شود و هم ثبات مالی بازار به خطر نیفتد.
حفظ سازوکار کشف قیمت
یکی از نگرانیهای همیشگی فعالان بازار، تأثیر مداخلات حمایتی بر روند طبیعی کشف قیمت است. حمید یاری این نگرانی را وارد میداند و تأکید میکند که تمامی سیاستها با هدف حفظ مکانیزمهای بازار طراحی شدهاند. حمایتها موقتی، شفاف و محدود به بازههای زمانی مشخص خواهند بود و گزارش عملکرد آنها به ذینفعان ارائه میشود.
مدیریت روان بازار سرمایه
روان بازار و رفتار سرمایهگذاران نقش تعیینکنندهای در نوسانات کوتاهمدت دارد. سازمان بورس با توسعه دستورالعملهای شفاف، برگزاری نشستهای تحلیلی و جلسات آموزشی، تلاش میکند از شکلگیری رفتارهای گروهی و شایعات مخرب جلوگیری کند. این اقدامات در کنار سیاستهای حمایتی، مکمل یکدیگر در مسیر بازسازی اعتماد هستند.
توصیه به سرمایهگذاران خرد
عضو هیاتمدیره سازمان بورس به سرمایهگذاران خرد توصیه میکند تصمیمات خود را بر پایه تحلیل بنیادی و افق زمانی منطقی اتخاذ کنند. بازار سهام ذاتاً با نوسان همراه است، اما تنوعبخشی و پرهیز از تصمیمات هیجانی میتواند ریسک زیانهای ناخواسته را کاهش دهد.
جمعبندی
مجموعه سیاستها و برنامههای اعلامشده از سوی سازمان بورس نشان میدهد که نهاد ناظر بهدنبال ایجاد تعادل میان حمایت از بازار و حفظ اصول بنیادین آن است. تداوم حمایت هدفمند صندوقها، استفاده از ابزارهای مکمل، تعامل با ناشران بزرگ، بازبینی ضوابط اعتباری و تمرکز بر شفافیت اطلاعاتی، همگی در چارچوب رویکردی طراحی شدهاند که کشف قیمت و کارایی بازار را مخدوش نکند. در صورتی که ثبات متغیرهای کلان حفظ شود، این اقدامات میتواند زمینه بازگشت آرامش و اعتماد پایدار به بازار سرمایه را فراهم کند.