افزایش قیمت نفت در سایه تنش ایران و آمریکا
بازار جهانی نفت بار دیگر نشان داد که بیش از هر عامل اقتصادی، به تحولات ژئوپلیتیکی حساس است. افزایش هرچند محدود قیمت نفت برنت و نفت وست تگزاس اینترمدیت در معاملات اخیر، بازتاب مستقیم نگرانی سرمایهگذاران از احتمال تشدید تنش میان ایران و آمریکا و پیامدهای آن برای عرضه جهانی انرژی است. این رشد قیمت در شرایطی رقم خورد که بازار در هفتههای گذشته با فشار مازاد عرضه و چشمانداز افزایش تولید اوپک پلاس مواجه بوده، اما ریسکهای سیاسی بار دیگر کفه ترازو را به نفع صعود قیمتها سنگین کردهاند.
افزایش قیمت نفت در واکنش به ریسک ژئوپلیتیکی
قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال با 10 سنت افزایش به 71 دلار و 76 سنت رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد 8 سنتی در سطح 66 دلار و 48 سنت معامله شد. هرچند این ارقام از نظر درصدی محدود به نظر میرسند، اما اهمیت آنها در تغییر فضای روانی بازار نهفته است. هر دو شاخص نفتی در بخش عمدهای از معاملات روز جمعه در محدوده منفی قرار داشتند، اما با انتشار اخبار مرتبط با مواضع واشنگتن و تهران، مسیر قیمتها تغییر کرد و بازار از فاز احتیاط مطلق به فاز انتظار همراه با نگرانی وارد شد.
تحلیلگران معتقدند بازار نفت در وضعیت دوگانهای گرفتار شده است؛ از یکسو انتظار وقوع یک رویداد میان ایران و آمریکا وجود دارد و از سوی دیگر، تردید نسبت به عملی شدن تهدیدها مانع از جهش شدید قیمتها میشود. همین تعلیق، باعث نوسانهای محدود اما معنادار در بازار شده است.
نقش اظهارات ترامپ در تشدید نگرانیها
اظهارات دونالد ترامپ درباره لزوم توقف برنامه هستهای ایران و هشدار نسبت به وقوع «اتفاقات بد» در صورت عدم دستیابی به توافق، بهعنوان محرک اصلی افزایش ریسک ژئوپلیتیکی در بازار نفت تلقی میشود. ترامپ همچنین از بررسی گزینه حملات محدود نظامی سخن گفته که همین موضوع، سناریوی اختلال در عرضه نفت منطقه خاورمیانه را دوباره به صدر تحلیلهای بازار بازگردانده است.
در مقابل، وزیر امور خارجه ایران اعلام کرده تهران طی روزهای آینده پیشنویس پیشنهاد متقابل خود را ارائه خواهد کرد. این موضعگیری، سیگنالی از تمایل به دیپلماسی ارسال کرده، اما بازار نفت بهطور سنتی در برابر عدم قطعیت واکنش محتاطانه دارد و تا روشن شدن مسیر سیاسی، ریسک را در قیمتها لحاظ میکند.
اهمیت راهبردی ایران و تنگه هرمز در بازار نفت
ایران بهعنوان یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت، جایگاهی تعیینکننده در معادلات انرژی جهان دارد. موقعیت جغرافیایی ایران در سوی دیگر تنگه هرمز و در مقابل عربستان سعودی، اهمیت این کشور را دوچندان کرده است. تنگه هرمز گذرگاهی استراتژیک محسوب میشود که حدود 20 درصد از عرضه جهانی نفت از آن عبور میکند و هرگونه تنش نظامی یا اختلال امنیتی در این مسیر، میتواند شوک قیمتی قابل توجهی به بازار وارد کند.
سرمایهگذاران بهخوبی میدانند که حتی تهدید بستن یا ناامن شدن تنگه هرمز، بدون وقوع درگیری واقعی، برای افزایش قیمت نفت کافی است. از همین رو، اخبار مرتبط با ایران و آمریکا، بهویژه در زمینه گزینههای نظامی، بهسرعت در معاملات آتی نفت بازتاب پیدا میکند.
عملکرد هفتگی بازار و رشد بیش از پنج درصدی قیمتها
نفت برنت و نفت آمریکا طی یک هفته گذشته بیش از 5 درصد افزایش قیمت را تجربه کردهاند. این رشد هفتگی نشان میدهد که علیرغم فشارهای ناشی از مازاد عرضه، ریسکهای ژئوپلیتیکی توانستهاند روند کوتاهمدت بازار را صعودی کنند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند این افزایش، بیش از آنکه ناشی از بهبود بنیادین عرضه و تقاضا باشد، حاصل قیمتگذاری ریسک سیاسی است.
در چنین شرایطی، هر خبر مثبت از کاهش تنش میتواند به اصلاح قیمتها منجر شود و هر خبر منفی، زمینهساز جهشهای مقطعی جدید خواهد بود. بازار نفت در حال حاضر بیش از هر زمان دیگر، به اخبار سیاسی واکنش نشان میدهد.
کاهش ذخایر نفت آمریکا و حمایت از قیمتها
در کنار عوامل ژئوپلیتیکی، دادههای بنیادی نیز تا حدی از قیمتها حمایت کردهاند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرد ذخایر نفت خام این کشور طی یک هفته گذشته حدود 9 میلیون بشکه کاهش یافته است. این کاهش عمدتاً نتیجه افزایش نرخ پالایش و رشد صادرات بوده و نشان میدهد تقاضا برای نفت آمریکا در بازارهای داخلی و خارجی تقویت شده است.
کاهش ذخایر نفت خام معمولاً بهعنوان سیگنالی صعودی برای قیمتها تلقی میشود، بهویژه در شرایطی که بازار به دنبال نشانههایی از تعادل میان عرضه و تقاضا است. با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند که این عامل بهتنهایی برای تغییر روند بلندمدت بازار کافی نیست.
سایه مازاد عرضه و تصمیمات اوپک پلاس
با وجود رشد اخیر قیمت نفت، بازار همچنان با معضل مازاد عرضه روبهروست. ائتلاف اوپک پلاس احتمالاً از آوریل افزایش تدریجی تولید را از سر خواهد گرفت؛ تصمیمی که میتواند فشار نزولی بر قیمتها وارد کند. این در حالی است که بسیاری از تولیدکنندگان، بهویژه کشورهای عضو اوپک، برای حفظ درآمدهای نفتی خود به قیمتهای بالاتر نیاز دارند.
تحلیلگران جیپیمورگان معتقدند مازاد عرضهای که در نیمه دوم سال 2024 شکل گرفته، در ژانویه نیز ادامه داشته و احتمالاً در ادامه سال پابرجا خواهد بود. به باور این تحلیلگران، بازار نفت با عدم تعادل ساختاری مواجه است که بدون مداخله جدی در سطح تولید، قابل حل نخواهد بود.
چشمانداز بلندمدت و ضرورت کاهش تولید
طبق برآوردهای جیپیمورگان، برای جلوگیری از انباشت بیش از حد ذخایر نفتی در سال 2027، کاهش تولیدی در حدود 2 میلیون بشکه در روز ضروری خواهد بود. این عدد نشاندهنده عمق چالش پیشروی بازار نفت است؛ چالشی که تنها با هماهنگی گسترده میان تولیدکنندگان بزرگ قابل مدیریت خواهد بود.
در صورت عدم تحقق چنین کاهشی، حتی ریسکهای ژئوپلیتیکی نیز ممکن است تنها اثر کوتاهمدت بر قیمتها داشته باشند و بازار در بلندمدت با فشار نزولی مواجه شود. به همین دلیل، سرمایهگذاران علاوه بر اخبار سیاسی، با دقت تصمیمات اوپک پلاس و روند تولید جهانی را دنبال میکنند.
جمعبندی
بازار جهانی نفت در مقطع حساسی قرار گرفته است؛ از یکسو نگرانیهای ژئوپلیتیکی ناشی از تنش ایران و آمریکا و تهدیدهای مرتبط با تنگه هرمز، از قیمتها حمایت میکند و از سوی دیگر، مازاد عرضه و چشمانداز افزایش تولید، مانعی جدی برای صعود پایدار به شمار میرود. کاهش ذخایر نفت آمریکا نیز بهعنوان عامل حمایتی کوتاهمدت عمل کرده، اما مسیر بلندمدت بازار همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. در چنین فضایی، سرمایهگذاران ناچارند میان ریسک سیاسی و واقعیتهای بنیادین بازار تعادل برقرار کنند و در انتظار روشنتر شدن تحولات سیاسی و تصمیمات تولیدکنندگان بزرگ باقی بمانند.