شب عید بدون رونق؟ پیشبینی تازه از بازار خودرو
بازار خودرو در روزهای اخیر وارد مرحلهای کمتحرک و محتاطانه شده که بیش از هر زمان دیگری وابستگی آن به متغیرهای کلان اقتصادی و تحولات سیاسی را نمایان کرده است. کاهش محسوس حجم معاملات، توقف رشد شتابان قیمتها و افزایش رفتارهای انتظاری در میان خریداران و فروشندگان، همگی نشانههایی از بازاری هستند که فعلاً در وضعیت تعلیق به سر میبرد. فعالان بازار ترجیح میدهند تا روشن شدن چشمانداز نرخ ارز، نتیجه مذاکرات سیاسی، سطح تنشهای منطقهای و سیاستهای عرضه، از ورود جدی و پرریسک به معاملات خودداری کنند. این شرایط باعث شده بازار خودرو نه وارد رکود کامل شود و نه توان شکلدهی به موج جدیدی از رونق یا افزایش قیمت را داشته باشد.
بازار خودرو و وابستگی همزمان به سیاست و اقتصاد
بازار خودرو در ایران همواره آیینهای از تحولات اقتصادی و سیاسی بوده است. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد هر تغییر معنادار در نرخ ارز، سیاستهای خارجی یا انتظارات تورمی، بهسرعت در قیمت و حجم معاملات خودرو بازتاب پیدا میکند. در شرایط کنونی نیز سایه نااطمینانیهای سیاسی و احتمال تشدید تنشها، در کنار نوسانات نرخ ارز، فضای تصمیمگیری را برای فعالان بازار دشوار کرده است. این همزمانی عوامل باعث شده بازار در حالتی بین ثبات نسبی و انتظار برای شوک بعدی باقی بماند.
ثبات نسبی تا مشخص شدن نتیجه مذاکرات
بابک صدرایی، کارشناس صنعت خودروسازی، معتقد است آنچه امروز در بازار خودرو مشاهده میشود، نوعی ثبات نسبی و موقت است که ریشه در انتظار برای نتیجه مذاکرات دارد. به گفته او، بازار فعلاً در وضعیتی ایستاده تا مشخص شود نتیجه این مذاکرات چه خواهد بود و فضای سیاسی به کدام سمت حرکت میکند. این ثبات نه از جنس آرامش پایدار، بلکه بیشتر ناشی از بلاتکلیفی است؛ وضعیتی که در آن خریدار و فروشنده هر دو از تصمیمگیری نهایی فاصله گرفتهاند.
فقدان احساس ثبات پایدار در میان خریداران
صدرایی با اشاره به تجربه افزایش قیمتها در مقاطع گذشته توضیح میدهد که بازار خودرو معمولاً در آغاز یک موج افزایشی، با هجوم بخشی از سرمایهگذاران و خریدارانی مواجه میشود که خرید خود را به تعویق انداخته بودند. اما شرایط فعلی متفاوت است. با وجود تنشهای سیاسی و نوسانات اقتصادی، احساس ثبات پایدار در میان مردم شکل نگرفته و همین موضوع باعث شده بازار توان حرکت جدی نداشته باشد. در چنین فضایی، حتی موجهای افزایشی نیز عمر کوتاهی دارند و نمیتوانند به رونق گسترده منجر شوند، مگر آنکه بازار از وضعیت بلاتکلیفی خارج شود.
سناریوهای پیشروی بازار خودرو پس از مذاکرات
تحلیلگران برای آینده بازار خودرو چند سناریوی اصلی ترسیم میکنند. از نگاه صدرایی، اگر مذاکرات به نتیجه برسد و فضای سیاسی به سمت کاهش تنش حرکت کند، احتمال دارد بازار خودرو تا حدی با کاهش قیمت مواجه شود. این کاهش میتواند ابتدا جنبه روانی داشته باشد و سپس در صورت تثبیت نرخ ارز، خود را در معاملات واقعی نشان دهد. در مقابل، اگر مذاکرات بینتیجه بماند، بازار دوباره مستعد روند افزایشی خواهد شد؛ روندی که ابتدا از هیجانات روانی آغاز میشود و سپس با اثرگذاری افزایش نرخ دلار شدت میگیرد.
تأثیر تنشهای امنیتی بر رفتار بازار
یکی از متغیرهای مهمی که این روزها بر بازار خودرو سایه انداخته، احتمال تشدید تنشهای امنیتی است. صدرایی تأکید میکند که در صورت وقوع یک بحران یا حمله در کشور، بازار خودرو وارد وضعیت توقف میشود. در چنین شرایطی، تمایل به خرید بهشدت کاهش مییابد و حتی فروشندگان نیز ترجیح میدهند از عرضه خودرو خودداری کنند. با این حال، با در نظر گرفتن شرایط فعلی، جهش شدید قیمتی در کوتاهمدت محتمل به نظر نمیرسد و بازار در سطوح قیمتی کنونی نوعی قفلشدگی را تجربه میکند.
وضعیت خودروهای مونتاژی و وارداتی
در بخش خودروهای مونتاژی و وارداتی، شرایط اندکی متفاوت است. به گفته این کارشناس صنعت خودرو، قیمت شرکتی این دسته از خودروها احتمالاً با افزایش محدودی مواجه خواهد شد. دلیل این موضوع آن است که قیمتگذاری این خودروها هنوز بهطور کامل بر مبنای ارز تثبیتشده انجام نشده و فاصله میان قیمت کارخانه و بازار همچنان وجود دارد. در این شرایط، احتمال نزدیک شدن قیمت کارخانه به قیمت بازار مطرح است؛ موضوعی که میتواند بر رفتار مصرفکنندگان و سرمایهگذاران در این بخش اثر بگذارد.
نوسانات محدود و فاصله با جهشهای شدید گذشته
با وجود احتمال بروز نوسان در بازار خودرو، کارشناسان تأکید دارند که این نوسانات قابل مقایسه با جهشهای شدید پاییز و زمستان گذشته نخواهد بود؛ دورهای که در برخی خودروها رشدهای ۵۰ تا ۷۰ درصدی ثبت شد. بازار امروز از نظر توان تقاضا و کشش قیمتی در شرایط متفاوتی قرار دارد و سطح بالای قیمتها مانع از شکلگیری موجهای جهشی مشابه شده است. بنابراین هرگونه افزایش قیمت، در صورت وقوع، محدود و تدریجی خواهد بود.
چشمانداز کوتاهمدت و بازار شب عید
در افق یک ماه آینده، انتظار جهش شدید قیمتی در بازار خودرو دور از ذهن ارزیابی میشود. صدرایی معتقد است باید منتظر ماند و دید در هفتههای پیشرو، تحولات سیاسی و اقتصادی چه مسیری را رقم میزنند. برخلاف سالهای گذشته، احتمال شکلگیری یک بازار پررونق شب عید چندان بالا نیست. هرچند ممکن است در برخی خودروهای خاص تحرکهایی دیده شود، اما رونق گسترده و فراگیر بعید به نظر میرسد. شرایط خاص سیاسی و اقتصادی امسال و سطح بالای نااطمینانی، بسیاری از خریداران بالقوه را از ورود به بازار منصرف کرده است.
نقش تعیینکننده نرخ ارز در مسیر بازار خودرو
بازار خودرو پس از هر دوره افزایش شدید قیمت، معمولاً وارد فاز رکود میشود و سپس بار دیگر تحت تأثیر نرخ ارز جهتگیری میکند. کاهش نرخ دلار بهطور مستقیم به افت قیمت خودرو منجر میشود و افزایش آن، زمینهساز رشد قیمتهاست. این رابطه مستقیم همچنان یکی از اصلیترین محرکهای بازار به شمار میرود و تا زمانی که نرخ ارز در وضعیت نوسانی قرار دارد، نمیتوان انتظار ثبات پایدار در بازار خودرو داشت.
عرضه، حلقه مفقوده کنترل قیمتها
در کنار نرخ ارز، میزان عرضه خودرو نقش تعیینکنندهای در کنترل یا تشدید نوسانات قیمتی دارد. افزایش تولید داخلی یا تسهیل واردات میتواند تا حدی مانع رشد قیمتها شود؛ همانگونه که در برخی مقاطع گذشته چنین اثری مشاهده شد. با این حال، در شرایط فعلی نشانهای از ورود گسترده خودرو به بازار دیده نمیشود. محدودیتهای تولید، چالشهای واردات و سیاستهای متغیر، باعث شده عرضه نتواند نقش بازدارنده جدی در برابر افزایش قیمتها ایفا کند.
جمعبندی
بازار خودرو در مقطع کنونی در وضعیتی میان رکود و انتظار قرار دارد؛ وضعیتی که بیش از هر زمان دیگری به سیگنالهای سیاسی و اقتصادی وابسته است. ثبات نسبی فعلی نه نشانه آرامش پایدار، بلکه حاصل بلاتکلیفی و احتیاط بازیگران بازار است. آینده این بازار به نتیجه مذاکرات، مسیر نرخ ارز، سطح تنشهای سیاسی و میزان عرضه خودرو گره خورده و هر تغییر در این متغیرها میتواند جهت حرکت آن را بهسرعت دگرگون کند. در کوتاهمدت، نه جهش شدید قیمتی محتمل است و نه رونق گسترده، اما بازار همچنان آماده واکنش سریع به تحولات بیرونی باقی مانده است.