هشدار برای سهامداران؛ بورس شنبه در آستانه ریزش؟
بازار سرمایه در هفته پایانی بهمن ۱۴۰۴ تصویری شفاف از غلبه ریسکهای غیراقتصادی بر متغیرهای بنیادی ارائه داد؛ تصویری که نشان میدهد بورس تهران در مقطع کنونی نه با منطق سودآوری شرکتها، بلکه با نبض اخبار سیاسی و انتظارات کوتاهمدت معاملهگران حرکت میکند. رفتار شاخصها، افت محسوس ارزش معاملات و تداوم خروج نقدینگی حقیقی همگی گواه آن است که فضای احتیاط و بیاعتمادی همچنان بر تصمیمگیری فعالان بازار سایه انداخته و اجازه شکلگیری روندی باثبات را نمیدهد.
افت شاخص کل و تداوم فشار فروش در نمادهای بزرگ
در آخرین هفته معاملاتی بهمن، شاخص کل بورس تهران بیش از ۵.۵ درصد افت را تجربه کرد و در نهایت در سطح سه میلیون و ۸۰۶ هزار واحد متوقف شد. این کاهش معنادار بیش از هر چیز حاصل فشار فروش در نمادهای بزرگ و شاخصساز بود؛ نمادهایی که به طور سنتی نخستین واکنش را به افزایش ریسکهای سیستماتیک نشان میدهند. در شرایطی که انتظار میرفت برخی گزارشهای عملکرد یا متغیرهای بنیادی نقش حمایتی ایفا کنند، جریان غالب بازار اجازه نداد این عوامل به محرک تصمیمگیری تبدیل شوند.
همزمان شاخص هموزن نیز با افت ۲.۵ درصدی تا محدوده ۹۸۰ هزار واحد عقبنشینی کرد. اگرچه شدت افت شاخص هموزن کمتر از شاخص کل بود، اما همین کاهش نیز نشان داد که فضای منفی تنها محدود به نمادهای بزرگ نبوده و کلیت بازار را در بر گرفته است. این همجهتی منفی، تصویر روشنی از نگاه محتاط سرمایهگذاران نسبت به آینده کوتاهمدت بورس ترسیم میکند.
رکود نقدینگی و کاهش جذابیت معاملات خرد
بررسی جریان نقدینگی در هفته پایانی بهمن، نشانههای واضحی از رکود در معاملات بازار سهام را آشکار میکند. میانگین ارزش معاملات خرد در این هفته حدود ۹.۴ همت ثبت شد؛ سطحی که فاصله محسوسی با دورههای پررونق بازار دارد و نشان میدهد تمایل به خریدهای جدید به شکل قابل توجهی کاهش یافته است. حجم دادوستدها نیز در محدوده ۲۵ میلیارد برگه سهم قرار گرفت که این رقم نیز از کاهش تحرک معاملهگران حکایت دارد.
در کنار این شاخصها، خروج حدود هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار، پیام روشنی به همراه دارد. سرمایهگذاران حقیقی که معمولا رفتار احساسیتری نسبت به اخبار سیاسی دارند، ترجیح دادهاند در این مقطع نقد بمانند یا سرمایه خود را به بازارهای موازی منتقل کنند. این خروج نقدینگی، نهتنها قدرت تقاضا را تضعیف کرده، بلکه هر تلاش مقطعی برای بازگشت بازار به تعادل را نیز با چالش مواجه ساخته است.
عملکرد ضعیف ماهانه و تشدید فضای بیاعتمادی
نگاهی به عملکرد بازار در مقیاس ماهانه تصویر نگرانکنندهتری ارائه میدهد. شاخص کل بورس تهران در ۲۰ روز معاملاتی بهمن بیش از ۱۵ درصد افت را ثبت کرد و شاخص هموزن نیز کاهش حدود ۱۲ درصدی را تجربه کرد. چنین ارقامی بهروشنی نشان میدهد که افت اخیر بازار صرفا یک نوسان کوتاهمدت نبوده، بلکه نتیجه انباشت نگرانیها و تداوم فضای بیاعتمادی طی هفتههای گذشته است.
در این بازه زمانی، نبود سیگنال قطعی از فضای سیاسی و دیپلماتیک، مهمترین عامل ناپایداری بازار تلقی میشود. معاملهگران در شرایطی که چشمانداز روشنی از آینده روابط خارجی و سیاستهای کلان ندارند، ترجیح میدهند از پذیرش ریسکهای جدید اجتناب کنند. این رویکرد محافظهکارانه، خود به عاملی برای تعمیق رکود و افزایش نوسانات منفی تبدیل شده است.
نقش پررنگ اخبار سیاسی در تعیین جهت بازار
یکی از ویژگیهای بارز معاملات هفته پایانی بهمن، وابستگی شدید جهت بازار به جریان اخبار بود. هر خبر یا شایعه مرتبط با تحولات سیاسی، مذاکرات یا تنشهای منطقهای میتوانست به سرعت فضای معاملات را تغییر دهد. در چنین شرایطی، تحلیلهای بنیادی و حتی تکنیکال در حاشیه قرار گرفته و واکنشهای هیجانی نقش پررنگتری پیدا کردهاند.
این وضعیت نشان میدهد بورس تهران در مقطع فعلی بیش از آنکه یک بازار تحلیلی باشد، به بازاری خبرمحور تبدیل شده است. در این فضا، سرمایهگذاران کوتاهمدت دست بالا را پیدا میکنند و سرمایهگذاران بلندمدت نیز ترجیح میدهند تا شفافتر شدن شرایط، نظارهگر باقی بمانند.
سیگنال بازارهای موازی و افزایش ریسکگریزی
همزمان با افت بورس، تحولات بازارهای موازی نیز پیامهای مهمی برای فعالان بازار سهام به همراه داشت. تقویت قیمت طلا و دلار در روزهای پایانی هفته و همچنین رشد بهای نفت تا محدوده ۷۲ دلار، نشاندهنده افزایش سطح ریسکهای ژئوپولیتیک در فضای منطقهای و بینالمللی است. این تحولات معمولا با افزایش تمایل سرمایهگذاران به داراییهای امنتر همراه میشود؛ روندی که به طور طبیعی به زیان بازار سهام تمام میشود.
حرکت سرمایهها به سمت طلا، ارز و حتی برخی ابزارهای کمریسکتر، نشانهای از کاهش اشتهای ریسک در میان فعالان اقتصادی است. تا زمانی که این چیدمان در بازارهای موازی حفظ شود، انتظار شکلگیری یک روند صعودی قدرتمند در بورس چندان واقعبینانه به نظر نمیرسد.
پیشبینی بورس شنبه ۲ اسفند ۱۴۰۴
با توجه به مجموعه عوامل یادشده، محتملترین سناریو برای معاملات روز شنبه ۲ اسفند، بازاری کمرمق و متمایل به نزول است. افزایش ریسکهای سیاسی معمولا نخستین اثر خود را در کاهش تقاضا و افزایش عرضه نشان میدهد و این الگو در هفتههای اخیر بارها تکرار شده است. بنابراین انتظار میرود آغاز هفته با احتیاط معاملهگران و نوسانات محدود همراه باشد.
با این حال، نباید از نقش تعیینکننده اخبار غافل شد. بازار سرمایه در شرایط فعلی بهشدت خبرمحور است و هر سیگنال مثبت از بهبود فضای دیپلماتیک یا تداوم مذاکرات میتواند به سرعت بخشی از تقاضای منتظر را فعال کند. در چنین حالتی، امکان حرکت بازار به سمت تعادل یا حتی ثبت رشدهای موقت وجود دارد؛ هرچند این رشدها تا زمانی که پشتوانه خبری و سیاسی قوی نداشته باشند، پایدار نخواهند بود.
در سناریوی مقابل، انتشار هر خبر منفی یا تشدید تنشهای سیاسی میتواند موج تازهای از عرضه را به بازار تحمیل کند و فشار فروش را افزایش دهد. تجربه هفتههای اخیر نشان داده است که واکنش بازار به اخبار منفی معمولا سریعتر و شدیدتر از واکنش به اخبار مثبت است؛ موضوعی که ریسک معاملات کوتاهمدت را افزایش میدهد.
حساسیت بالای بازار و وضعیت تصمیمناپذیری
آنچه در مجموع از رفتار بازار در هفته پایانی بهمن و چشمانداز روزهای پیش رو برداشت میشود، قرار گرفتن بورس در وضعیت تصمیمناپذیری است. نه خریداران از اطمینان کافی برای ورود سنگین برخوردارند و نه فروشندگان با خیال آسوده اقدام به خروج کامل میکنند. این تعادل شکننده، بازار را مستعد نوسانات مقطعی و واکنشهای هیجانی کرده است.
در چنین فضایی، استراتژی غالب سرمایهگذاران همچنان انتظار و رصد اخبار باقی مانده است. بسیاری ترجیح میدهند تا روشن شدن چشمانداز سیاسی و کاهش ریسکهای سیستماتیک، از انجام معاملات بزرگ خودداری کنند. این رویکرد اگرچه در کوتاهمدت به کاهش عمق بازار منجر میشود، اما میتواند از بروز زیانهای سنگینتر نیز جلوگیری کند.
جمعبندی
بورس تهران در پایان بهمن ۱۴۰۴ با افت قابل توجه شاخصها، خروج پول حقیقی و کاهش ارزش معاملات، تصویری از غلبه ریسکهای سیاسی بر فضای بازار ارائه داد. وابستگی شدید معاملات به جریان اخبار، کاهش اشتهای ریسک و حرکت سرمایهها به سمت داراییهای امنتر، همگی نشان میدهد که بازار سهام تا اطلاع ثانوی در وضعیت شکنندهای قرار دارد. برای معاملات شنبه ۲ اسفند، سناریوی غالب بازاری نوسانی و محتاط است که هر خبر سیاسی میتواند مسیر آن را تغییر دهد. تا زمانی که سیگنال روشنی از آینده دیپلماسی مخابره نشود، بورس همچنان در مدار احتیاط، ناپایداری و تصمیمناپذیری حرکت خواهد کرد.