سایه احتیاط بر بورس؛ روایت یک هفته نزولی در بازار سرمایه
بازار سرمایه در آغاز معاملات هفته گذشته با فضایی متفاوت نسبت به هفتههای پیشین مواجه شد؛ فضایی که بیش از هر چیز تحت تأثیر افزایش عرضهها، تشدید رفتارهای محافظهکارانه معاملهگران و تردید نسبت به متغیرهای اثرگذار بر آینده بازار شکل گرفت. همین شرایط باعث شد شاخصهای اصلی بورس از همان روزهای ابتدایی هفته مسیر نزولی را در پیش بگیرند و فشار فروش در بخش قابل توجهی از نمادها بهوضوح دیده شود. این روند، نهتنها در سهام بزرگ و شاخصساز بلکه در بخش مهمی از نمادهای کوچکتر نیز خود را نشان داد و در نهایت به ثبت یکی از هفتههای منفی بازار در ماههای اخیر انجامید.
افت شاخصهای اصلی؛ تصویر کلی از عملکرد بورس
بررسی عملکرد نماگرهای اصلی بازار سرمایه نشان میدهد شاخص کل بورس تهران در پایان هفته کاری گذشته با افت ۵.۵۴ درصدی در سطح ۳ میلیون و ۸۰۶ هزار واحدی ایستاد. این کاهش قابل توجه، نشاندهنده فشار سنگین عرضه در کلیت بازار و کاهش تمایل سرمایهگذاران به پذیرش ریسک در کوتاهمدت بود. همزمان شاخص کل هموزن نیز که نمای بهتری از وضعیت عمومی نمادها بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط ارائه میدهد، با افت ۲.۴۶ درصدی به سطح ۹۸۰ هزار و ۹۵۸ واحد رسید. کاهش همزمان این دو شاخص بیانگر آن است که موج فروش محدود به چند صنعت یا چند سهم خاص نبوده و بخش بزرگی از بازار را دربر گرفته است.
در بازار فرابورس نیز شرایط تفاوت چندانی نداشت و شاخص کل این بازار با افت ۲.۷۶ درصدی هفته کاری را به پایان رساند. همسویی روند نزولی در بورس و فرابورس نشان میدهد فضای کلی حاکم بر بازار سرمایه در این هفته، فضایی محتاطانه و همراه با غلبه نگرانی نسبت به آینده کوتاهمدت بوده است.
ارزش معاملات؛ نشانهای از رفتار معاملهگران
ارزش معاملات همواره یکی از مهمترین شاخصها برای تحلیل رفتار فعالان بازار به شمار میرود. بر اساس دادههای ثبتشده، ارزش معاملات سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی در روزهای مختلف هفته ارقامی متفاوت را تجربه کرده است. این نوسان در ارزش معاملات را میتوان بازتابی از تردید سرمایهگذاران دانست؛ تردیدی که باعث شده بخشی از معاملهگران با دید کوتاهمدت از بازار خارج شوند و بخش دیگری نیز تنها در محدودههای خاصی اقدام به خرید کنند.
کاهش نسبی ارزش معاملات در برخی روزها در کنار افزایش عرضهها نشان میدهد بازار در جذب نقدینگی تازه با چالش مواجه بوده و همین موضوع به تشدید روند نزولی کمک کرده است. در چنین شرایطی، نبود محرکهای قوی بنیادی یا خبری، باعث میشود معاملهگران بیشتر بر حفظ سرمایه تمرکز کنند تا کسب بازدهی.
ورود و خروج نقدینگی حقیقی؛ سیگنال مهم بازار
یکی از مهمترین متغیرها برای سنجش اعتماد سرمایهگذاران خرد، بررسی جریان نقدینگی حقیقی است. در هفته کاری گذشته، بازار شاهد نوسانات قابل توجهی در ورود و خروج پول حقیقی بود. در ابتدای هفته، بهویژه در روز شنبه، خروج سنگین نقدینگی حقیقی به میزان بیش از هزار میلیارد تومان ثبت شد؛ موضوعی که نشاندهنده افزایش نگرانی معاملهگران نسبت به چشمانداز کوتاهمدت بازار بود.
در میانه هفته، هرچند در برخی روزها ورود محدود نقدینگی حقیقی به ثبت رسید، اما این ورودها نتوانست اثر خروجهای قبلی را جبران کند. در نهایت، برآیند کل هفته به خروج حدود هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان نقدینگی حقیقی از بازار انجامید. این عدد بهخوبی نشان میدهد بخش قابل توجهی از سرمایهگذاران خرد ترجیح دادهاند در شرایط فعلی از بازار فاصله بگیرند یا دستکم میزان ریسکپذیری خود را کاهش دهند.
سرانه خرید و فروش؛ بازتاب احتیاط فعالان خرد
نگاهی به سرانه خرید و فروش حقیقیها نیز تصویر روشنتری از رفتار معاملهگران ارائه میدهد. در هفته گذشته، سرانه خرید حقیقیها حدود ۵۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و سرانه فروش آنها نزدیک به ۶۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان ثبت شده است. بالاتر بودن سرانه فروش نسبت به سرانه خرید نشان میدهد فشار فروش از سوی سرمایهگذاران خرد بیشتر بوده و این گروه نقش پررنگی در تشدید روند نزولی بازار ایفا کردهاند.
این اختلاف میان سرانه خرید و فروش را میتوان نشانهای از غلبه نگاه کوتاهمدت و احتیاطآمیز در میان معاملهگران دانست؛ نگاهی که معمولاً در دورههای افزایش ریسکهای سیستماتیک یا نبود چشمانداز روشن اقتصادی تقویت میشود.
عملکرد صنایع؛ چرخش نسبی نقدینگی
بررسی عملکرد صنایع مختلف بازار سرمایه در هفته گذشته نشان میدهد روند نزولی بازار بهصورت یکسان میان همه گروهها توزیع نشده است. در حالی که بسیاری از صنایع با افت شاخص مواجه بودند، صنعت لاستیک توانست با ثبت رشد ۳.۴۶ درصدی بهترین عملکرد هفتگی را در میان گروهها به نام خود ثبت کند. این رشد را میتوان ناشی از توجه کوتاهمدت بازار به برخی نمادهای این صنعت و انتظار برای بهبود شرایط عملیاتی آنها دانست.
در مقابل، صنعت تأمین آب و برق و گاز با افت ۱۰.۵۳ درصدی بیشترین کاهش را تجربه کرد. این افت سنگین نشان میدهد برخی صنایع به دلیل شرایط خاص ساختاری، سیاستی یا نگرانیهای مرتبط با سودآوری، بیش از سایر گروهها در معرض فشار فروش قرار گرفتهاند. تفاوت عملکرد صنایع حاکی از آن است که نقدینگی موجود در بازار بهصورت محدود و هدفمند میان گروههایی با چشمانداز کوتاهمدت بهتر جابهجا شده است.
نقش صندوقهای حمایتی در شرایط نزولی بازار
در جریان معاملات هفته گذشته، یکی از موضوعات مورد توجه فعالان بازار، عملکرد صندوقهای حمایتی از بازار سرمایه بود. در همین راستا، رئیس سازمان بورس اعلام کرد که صندوقهای حمایتی بر اساس دستورالعملهای مصوب خود در حال فعالیت هستند و از بازار حمایت میکنند. به گفته او، بازار در یک حالت تعادلی قرار دارد و این صندوقها نقش خود را ایفا میکنند.
با این حال، بخشی از فعالان بازار معتقدند اثرگذاری حمایتها در شرایطی که فشار فروش بالا و انتظارات منفی غالب است، محدود خواهد بود. از نگاه این گروه، بازگشت پایدار تعادل به بازار نیازمند بهبود متغیرهای کلان، کاهش ریسکهای سیستماتیک و افزایش شفافیت در سیاستگذاری اقتصادی است.
چشمانداز کوتاهمدت بازار سرمایه
مجموع دادهها و ارقام ثبتشده در هفته کاری گذشته نشان میدهد بازار سرمایه دورهای پرنوسان و عمدتاً نزولی را پشت سر گذاشته است. کاهش بیش از پنج درصدی شاخص کل در کنار افت شاخص هموزن تأیید میکند که فشار فروش هم شرکتهای بزرگ و هم بخش قابل توجهی از نمادهای کوچکتر را دربر گرفته است. خروج قابل توجه نقدینگی حقیقی در برخی روزهای هفته نیز از افزایش احتیاط سرمایهگذاران خرد حکایت دارد.
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند بازار سرمایه همچنان از ظرفیت بازگشت به تعادل برخوردار است. در صورت بهبود شرایط اقتصادی، کاهش نااطمینانیها و تقویت متغیرهای بنیادی شرکتها، میتوان انتظار داشت که بخشی از نقدینگی خارجشده بار دیگر به بازار بازگردد. تا آن زمان، به نظر میرسد رفتار محتاطانه معاملهگران و نوسانات محدود، ویژگی غالب معاملات بازار سرمایه در کوتاهمدت باشد.