از تئوری تا واقعیت؛ روایت تازه رئیس سازمان بورس از تاب‌آوری بازار

تحولات اخیر بازار سرمایه ایران بار دیگر نشان داده است که پیوند میان نظریه و عمل در اقتصاد اسلامی از مرحله شعار عبور کرده و به واقعیتی ملموس در ساختارهای مالی کشور تبدیل شده است. سخنان صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، در یازدهمین همایش مالی اسلامی، بازتاب‌دهنده همین تغییر نگاه و بلوغ نهادی در بازار سرمایه است؛ نگاهی که مالی اسلامی را نه مجموعه‌ای از مباحث انتزاعی، بلکه چارچوبی اجرایی و کارآمد برای مدیریت ریسک، شفافیت و پایداری اقتصادی معرفی می‌کند.

عبور مالی اسلامی از نگاه صرفاً نظری

صیدی با اشاره به برداشت‌های گذشته از مالی اسلامی، تأکید کرد که در سال‌های پیش، تصور غالب این بود که این حوزه بیشتر در سطح مباحث نظری باقی می‌ماند و اجرای عملی آن با دشواری‌های فراوان همراه است. با این حال، تجربه امروز بازار سرمایه ایران نشان می‌دهد که مبانی نظری اقتصاد اسلامی به‌تدریج در سازوکارهای واقعی بازار نهادینه شده و توانسته است خود را در قالب ابزارها، مقررات و رویه‌های اجرایی نشان دهد. این تغییر رویکرد، نه‌تنها نگاه فعالان بازار را دگرگون کرده، بلکه اعتماد عمومی به کارآمدی این الگو را نیز افزایش داده است.

شفافیت مالی در مسیر استانداردهای جهانی

یکی از محورهای اصلی سخنان رئیس سازمان بورس، تحول در استانداردهای حسابداری و گزارشگری مالی بود. به گفته او، این استانداردها به سمت شفافیت بیشتر و تطبیق با معیارهای بین‌المللی حرکت کرده‌اند؛ مسیری که هم‌زمان با حفظ اصول اقتصاد اسلامی، امکان مقایسه‌پذیری و اعتمادپذیری داده‌های مالی را تقویت می‌کند. این هم‌راستایی، بازار سرمایه ایران را در موقعیتی قرار داده که بتواند ضمن پایبندی به ارزش‌های بومی، با قواعد پذیرفته‌شده جهانی نیز تعامل مؤثر داشته باشد.

نقش هوش مصنوعی در کنار عقل انسانی

صیدی در ادامه به نقش فزاینده فناوری، به‌ویژه هوش مصنوعی، در بازار سرمایه اشاره کرد و آن را ابزاری مؤثر در پردازش داده‌ها و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌ها دانست. با این حال، او تأکید کرد که جایگاه عقل انسانی همچنان در بالاترین سطح قرار دارد و فناوری نمی‌تواند جایگزین قضاوت، تجربه و تحلیل انسانی شود. این نگاه، بیانگر رویکردی متعادل به فناوری است؛ رویکردی که از ظرفیت‌های نوین استفاده می‌کند، اما مرز میان ابزار و تصمیم‌گیرنده را به‌روشنی حفظ می‌کند.

تاب‌آوری بازار سرمایه در شرایط عدم قطعیت

رئیس سازمان بورس با اشاره به شرایط پیچیده اقتصادی، محدودیت‌ها و عدم قطعیت‌های موجود، بازار سرمایه ایران را بازاری تاب‌آور توصیف کرد. او یادآور شد که با وجود همه چالش‌ها، این بازار توانسته است عملکردی پایدار از خود نشان دهد. یکی از نشانه‌های این تاب‌آوری، سهم بالای سرمایه‌گذاران حقیقی در معاملات است؛ به‌گونه‌ای که امروز بیش از ۷۰ درصد خریداران سهام را افراد حقیقی تشکیل می‌دهند. این حضور گسترده، بیانگر اعتماد عمومی و احساس منصفانه بودن فضای معاملات است.

معاملات منصفانه و شفاف به‌عنوان سرمایه اجتماعی

صیدی فضای معاملاتی بازار سرمایه را منصفانه و شفاف توصیف کرد و این ویژگی را از عوامل کلیدی پایداری بازار دانست. شفافیت اطلاعاتی و دسترسی برابر به داده‌ها، نه‌تنها از بروز رفتارهای هیجانی افراطی جلوگیری می‌کند، بلکه به توزیع منطقی ریسک میان فعالان بازار نیز کمک می‌کند. این موضوع، در نهایت به شکل‌گیری سرمایه اجتماعی و افزایش مشارکت بلندمدت در بازار سرمایه منجر می‌شود.

دارایی واقعی؛ ستون اصلی تاب‌آوری بازار

از نگاه رئیس سازمان بورس، یکی از مهم‌ترین دلایل تاب‌آوری بازار سرمایه ایران، اتکا به دارایی‌های واقعی و اصول اقتصاد اسلامی است. او تصریح کرد زمانی که معاملات بر پایه دارایی واقعی شکل می‌گیرد، بازار به‌صورت طبیعی قابلیت تنظیم‌گری پیدا می‌کند و ریسک‌ها قابل برآورد و مدیریت می‌شوند. در چنین شرایطی، انتظار تعدیل‌های افراطی و نگاه صفر و صدی به تحولات بازار، نگاهی نادرست و غیرواقع‌بینانه خواهد بود.

تنظیم‌گری طبیعی بازار در چارچوب اقتصاد اسلامی

صیدی با تأکید بر اینکه وجود دارایی واقعی، رفتار بازار را منطقی‌تر می‌کند، خاطرنشان کرد که اصول اقتصاد اسلامی اجازه نمی‌دهد حباب‌های غیرواقعی و بی‌پشتوانه به‌صورت پایدار شکل بگیرند. این ویژگی، بازار را به سمت تعادل‌های تدریجی سوق می‌دهد و از شوک‌های شدید و ناگهانی جلوگیری می‌کند. در نتیجه، بازار سرمایه می‌تواند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و مسیر اصلاح را بدون فروپاشی طی کند.

ریسک؛ واقعیتی اجتناب‌ناپذیر اما قابل توزیع

رئیس سازمان بورس در بخش دیگری از سخنان خود، به مفهوم ریسک در بازار سرمایه پرداخت و تأکید کرد که ریسک را نمی‌توان حذف کرد. از نگاه او، آنچه اهمیت دارد، توزیع منصفانه ریسک میان فعالان بازار است. این رویکرد، همسو با مبانی اقتصاد اسلامی است که بر عدالت، شفافیت و مشارکت آگاهانه تأکید دارد و تلاش می‌کند ریسک را از حالت پنهان و یک‌سویه خارج کند.

تطبیق بازار سرمایه با شرایط متغیر اقتصادی

صیدی با اشاره به عملکرد بازار سرمایه در سال‌های اخیر، گفت این بازار با وجود همه چالش‌ها توانسته است خود را با شرایط متغیر اقتصادی تطبیق دهد. این تطبیق‌پذیری، نتیجه ترکیب دارایی‌های واقعی، اصول اقتصاد اسلامی و تلاش مستمر فعالان بازار است؛ ترکیبی که امکان عبور از دوره‌های پرنوسان را فراهم کرده و چشم‌انداز پایدارتری برای آینده ترسیم می‌کند.

جمع‌بندی

سخنان رئیس سازمان بورس در یازدهمین همایش مالی اسلامی، تصویری روشن از جایگاه امروز بازار سرمایه ایران ارائه می‌دهد؛ بازاری که از مرحله آزمون نظری عبور کرده و به الگویی عملی از اجرای اقتصاد اسلامی تبدیل شده است. شفافیت مالی، استفاده هوشمندانه از فناوری، اتکا به دارایی‌های واقعی و توزیع منصفانه ریسک، عواملی هستند که تاب‌آوری این بازار را تقویت کرده‌اند. در چنین چارچوبی، بازار سرمایه نه‌تنها ابزار تأمین مالی، بلکه یکی از پایه‌های ثبات و عدالت اقتصادی کشور به شمار می‌آید.