خرما ارزان میشود یا گران میماند؟ پاسخ رئیس انجمن خرما
خرما بهعنوان یکی از کالاهای راهبردی سبد غذایی ایرانیان، بهویژه در ماه مبارک رمضان، همواره در کانون توجه افکار عمومی و سیاستگذاران بخش کشاورزی قرار دارد. هرگونه نوسان در عرضه یا قیمت این محصول میتواند بهسرعت به دغدغهای اجتماعی تبدیل شود. امسال اما نشانهها حاکی از شرایطی متفاوت در بازار خرماست؛ شرایطی که از وفور موجودی، تکمیل خرید فروشگاهها و چشمانداز مثبت صادرات حکایت دارد. اظهارات محسن رشید فرخی، رئیس انجمن خرما، تصویر نسبتاً روشنی از وضعیت تولید، مصرف و قیمت این محصول استراتژیک ترسیم میکند و نشان میدهد بازار خرما در آستانه رمضان با آرامش بیشتری نسبت به سالهای گذشته مواجه است.
موجودی بالای خرما و اطمینان از تأمین بازار رمضان
بررسی وضعیت انبارها و سردخانههای کشور نشان میدهد که امسال از منظر موجودی خرما، شرایط مطلوبی برقرار است. به گفته رئیس انجمن خرما، حجم خرمای ذخیرهشده در سردخانهها بیش از سالهای گذشته است و همین عامل سبب شده نگرانی از بابت کمبود عرضه در ماه رمضان عملاً منتفی باشد. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم ماه رمضان بهطور سنتی دوره اوج مصرف خرما در بازار داخلی است و هرگونه خلل در تأمین میتواند به افزایش قیمتها منجر شود.
از سوی دیگر، تمامی فروشگاهها و شبکههای توزیع رسمی، خرمای مورد نیاز خود برای ماه رمضان را پیشاپیش خریداری کردهاند. این اقدام، علاوه بر ایجاد اطمینان در زنجیره تأمین، به ثبات بازار کمک کرده و احتمال شوکهای قیمتی مقطعی را کاهش داده است. وفور موجودی در سردخانهها بهمنزله یک پشتوانه مطمئن برای بازار است و این پیام را به مصرفکننده منتقل میکند که عرضه خرما در ماههای پیشرو بدون وقفه ادامه خواهد داشت.
نبود کمبود عرضه تا فصل زراعی جدید
یکی از نکات کلیدی مطرحشده از سوی رئیس انجمن خرما، تداوم عرضه تا آغاز فصل زراعی جدید است. بر اساس این ارزیابی، میزان خرمای ذخیرهشده در سردخانهها بهاندازهای است که انتظار میرود تا پیش از ورود محصول جدید به بازار، خرمای تولیدی فعلی بهتدریج مصرف شود. این توازن میان عرضه و مصرف، از بروز مازاد یا کمبود شدید جلوگیری میکند و به تعادل بازار کمک میرساند.
چنین وضعیتی نشان میدهد که مدیریت ذخایر و برنامهریزی تولید در سال جاری نسبت به گذشته بهبود یافته است. این مدیریت بهویژه در شرایطی که بازارهای صادراتی نیز فعال هستند، اهمیت دوچندان پیدا میکند، زیرا هرگونه خطا در برآورد عرضه داخلی میتواند به فشار بر قیمتها منجر شود.
سهم بازار داخلی و صادرات در معادله خرما
بر اساس آمار اعلامشده، حدود ۷۰ درصد خرمای تولیدی کشور در بازار داخلی مصرف میشود و ۳۰ درصد آن به صادرات اختصاص دارد. این ترکیب، بیانگر جایگاه دوگانه خرماست؛ محصولی که هم نقش مهمی در امنیت غذایی داخلی دارد و هم یکی از اقلام ارزآور بخش کشاورزی محسوب میشود. در سال جاری، میزان تولید خرما در کشور به حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تن رسیده که رقمی قابلتوجه در مقیاس منطقهای و جهانی بهشمار میرود.
این حجم تولید، در کنار الگوی مصرف داخلی، ظرفیت مناسبی برای توسعه صادرات فراهم کرده است. با وجود محدودیتها و موانعی که همواره در مسیر صادرات محصولات کشاورزی وجود دارد، از جمله مسائل لجستیکی، نقلوانتقال پول و رقابت در بازارهای هدف، همچنان انتظار میرود صادرات خرما جایگاه خود را حفظ کند.
قیمت خرما؛ از مبدا تا سفره مصرفکننده
قیمتگذاری خرما همواره یکی از موضوعات حساس بازار بوده است. طبق اعلام رئیس انجمن خرما، قیمت هر کیلو خرما در مبدا بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان است. با احتساب هزینههای جانبی نظیر حملونقل، بستهبندی، نگهداری در سردخانه و توزیع، نرخ هر کیلو خرمای مضافتی برای مصرفکننده در ماه رمضان حدود ۳۱۰ هزار تومان اعلام شده است.
این اختلاف قیمت میان مبدا و مصرفکننده، بازتابدهنده هزینههای واقعی زنجیره تأمین است. هرچند ممکن است برای بخشی از مصرفکنندگان این قیمت بالا بهنظر برسد، اما فعالان بازار معتقدند در مقایسه با هزینههای تولید و نگهداری، نرخ فعلی از ثبات نسبی برخوردار است و نشانهای از التهاب غیرعادی در بازار دیده نمیشود.
محدودیت منابع آبی و مسیر آینده تولید
یکی از مهمترین محورهای اظهارات رئیس انجمن خرما، تأکید بر محدودیت منابع آبی است. به گفته وی، افزایش تولید خرما در کشور نمیتواند از مسیر افزایش سطح زیرکشت دنبال شود، چراکه تنش آبی و محدودیت منابع اجازه چنین توسعهای را نمیدهد. از اینرو، راهکار اصلی برای افزایش تولید، رشد عملکرد در واحد سطح و بهبود بهرهوری در هکتار است.
این رویکرد، همسو با سیاستهای کلان بخش کشاورزی است که بر استفاده بهینه از منابع، اصلاح الگوی کشت و افزایش بهرهوری تأکید دارد. سرمایهگذاری در فناوریهای نوین آبیاری، اصلاح نژاد ارقام خرما و آموزش باغداران میتواند نقش مهمی در تحقق این هدف ایفا کند و تولید پایدار خرما را در سالهای آینده تضمین کند.
چشمانداز صادرات و ارزآوری خرما
با وجود تمامی چالشها، انتظار میرود متوسط صادرات خرما در سال جاری به حدود ۴۰۰ میلیون دلار برسد. این رقم، جایگاه خرما را بهعنوان یکی از محصولات مهم صادراتی کشور تثبیت میکند. بازارهای هدف خرمای ایران، بهویژه در منطقه خاورمیانه، آسیای میانه و برخی کشورهای اروپایی، همچنان تقاضای بالایی برای ارقام باکیفیت ایرانی دارند.
تداوم این روند، نیازمند ثبات در سیاستهای صادراتی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمایت از صادرکنندگان است. در صورتی که این الزامات فراهم شود، خرما میتواند نقش پررنگتری در سبد صادرات غیرنفتی کشور ایفا کند.
جمعبندی
مجموع دادهها و اظهارات مطرحشده نشان میدهد بازار خرما در آستانه ماه رمضان امسال با شرایطی نسبتاً باثبات روبهروست. وفور موجودی در سردخانهها، تکمیل خرید فروشگاهها، نبود کمبود عرضه و ثبات نسبی قیمتها، همگی نشانههایی از مدیریت مناسب بازار است. در عین حال، محدودیت منابع آبی مسیر آینده تولید را بهسمت افزایش بهرهوری سوق داده و صادرات همچنان بهعنوان یک فرصت مهم ارزآور مطرح است. اگر این روند با سیاستگذاری هوشمندانه و حمایت هدفمند ادامه یابد، خرما میتواند نهتنها نیاز بازار داخلی را بهخوبی تأمین کند، بلکه جایگاه ایران را در بازارهای جهانی بیش از پیش تقویت کند.