سقوط ۳۸ هزار واحدی بورس؛ واکنش تند بازار به تحولات اخیر سیاسی
بازار سرمایه ایران که طی هفتههای اخیر حرکت صعودی پرقدرتی را پشت سر گذاشته بود، در چهارمین روز هفته با کاهش قابل توجه شاخص کل مواجه شد. افت ۳۸ هزار و ۷۶۷ واحدی باعث شد شاخص کل بورس تهران به رقم چهار میلیون و ۲۹ هزار و ۸۲۰ واحد برسد و در ادامه روند نزولی دیروز قرار گیرد، روزی که شاخص کل بیش از ۱۰۵ هزار واحد افت را تجربه کرده بود. این ریزش دومرحلهای بیانگر آغاز یک مرحله اصلاح قیمتها پس از پنج روز رشد پیدرپی است؛ رشدی که عمدتاً تحت تأثیر سیگنالهای مثبت سیاسی و امیدواری نسبت به گشایش در مذاکرات انجام گرفته بود.
واکنش سریع بازار به تحولات بینالمللی
بر اساس رفتار ماههای اخیر، بازار سرمایه بیش از گذشته به اخبار سیاسی و بینالمللی حساس شده است. هرگونه تغییر در فضای دیپلماسی و مذاکرات منطقهای به سرعت در معاملات روزانه انعکاس مییابد و مسیر شاخصها را تغییر میدهد. افت اخیر نیز نتیجه همین حساسیت است؛ بهبود موقت فضای سیاسی در هفته پیش، سبب شد بورس در مسیر صعود به کانالهای بالاتر قرار گیرد، اما پس از تغییر جهت اخبار و آشفتگی در معادلات منطقهای، روندی معکوس آغاز شد که خود را در رنگ قرمز تابلوهای معاملاتی نشان داد.
عملکرد شاخصهای هموزن و فرابورس
در کنار شاخص کل، شاخص هموزن که تصویر دقیقتری از رفتار عمومی نمادها ارائه میدهد، امروز ۴۴۹۷ واحد افت کرد و در رقم یک میلیون و ۵۶۸۵ واحد ایستاد. این موضوع بیانگر فشار فروش بر اکثر گروهها و صنایع بورسی است و نشان میدهد اصلاح بازار تنها محدود به چند نماد بزرگ نبوده است. در مجموع حدود ۴۹۸ هزار فقره معامله به ارزش تقریبی ۳۶ هزار میلیارد تومان در بورس تهران انجام شد، رقمی که گرچه نشانگر حجم بالای دادوستد است اما جهت کلی آن نزولی بود.
در بازار فرابورس نیز شرایط مشابهی حاکم بود؛ شاخص آن با کاهش ۱۳۶ واحدی به عدد ۲۹ هزار و ۹۵۷ واحد رسید. معاملات فرابورس امروز بالغ بر ۳۰۳ هزار فقره و به ارزش ۱۸۹ هزار میلیارد تومان ثبت شد، که بازتابی از تردید سرمایهگذاران نسبت به آینده کوتاهمدت بازار است.
تحلیل روند یکماهه شاخص کل
نگاهی به مسیر شاخص کل از ۲۴ آبان تا امروز نشان میدهد که بازار سرمایه در این بازه زمانی رکوردهای پیاپی را تجربه کرده است. حرکت پلهپله شاخص از کانال ۳.۳ میلیون واحد تا ۴.۵ میلیون واحد در کمتر از دو ماه، بازتابی از اعتماد مجدد سرمایهگذاران به بازار و ورود نقدینگی تازه بود. اما از ابتدای بهمنماه، با تشدید برخی بحرانهای منطقهای و بروز نگرانیهای سیاسی، روند افزایشی متوقف شد و شاخص تا محدوده ۳.۹ میلیون واحد عقبنشینی کرد. در ادامه نیز نوسانات شدید به بازار بازگشت؛ روز ۱۳ بهمن شاخص بار دیگر کانال ۴ میلیون واحد را پس گرفت، ۱۸ بهمن تا سطح ۴.۱ میلیون واحد افزایش یافت، اما در ۲۰ بهمن این سطح را از دست داد و سیگنال احتیاط را به فعالان اقتصادی داد.
نقش متغیرهای سیاسی در رفتار سرمایهگذاران
بازار سرمایه ایران همواره تحت تأثیر دو گروه از عوامل قرار داشته است؛ فاکتورهای اقتصادی مانند نرخ ارز، تورم و سود بانکی، و متغیرهای سیاسی شامل روند مذاکرات، شرایط منطقه و تصمیمات سیاست خارجی. در هفته جاری، بخش دوم یعنی تحولات سیاسی، نقش پررنگتری ایفا کردهاند. کاهش آرامش روانی سرمایهگذاران پس از تغییر لحن برخی اخبار دیپلماسی، زمینهساز خروج بخشی از نقدینگی از بازار شد و منجر به سرعت گرفتن افت شاخصها در روزهای اخیر گردید. تحلیلگران معتقدند در شرایط فعلی که انتظارات تورمی کنترل شده و بازارهای موازی نیز نوسان محدودی دارند، تحولات سیاسی میتواند بهصورت مستقیم بر شاخصهای بورسی اثرگذار باشد.
آینده کوتاهمدت بورس؛ بین اصلاح و بازسازی اعتماد
سؤال اصلی فعالان بازار سرمایه اکنون این است که آیا افت امروز تنها یک اصلاح موقت است یا نشانه آغاز روند ریزشی بلندمدت؟ دادههای تاریخی و تحلیل تکنیکال نشان میدهد بخش عمده رشد هفتههای گذشته با شتاب بالا رخ داده و نیاز به اصلاح منطقی داشته است. از اینرو افت اخیر اگر در محدوده کنترلشده باقی بماند، میتواند زمینهساز بازسازی اعتماد و ورود سرمایهگذاران میانمدت باشد. کارشناسان پیشبینی میکنند در صورت تثبیت آرامش در فضای سیاسی و استمرار حجم معاملات، بازار احتمالاً در نیمه دوم بهمن به سمت تعادل حرکت خواهد کرد.
رفتار معاملهگران؛ احتیاط در خرید و تمرکز بر صنایع دفاعی
نشانههای رفتاری فعالان بورس تهران در دو روز اخیر حاکی از افزایش میل به نقد کردن داراییها و کاهش ریسکپذیری است. گروههای بزرگ از جمله فلزات، پتروشیمی و بانکیها بیشترین فشار فروش را تجربه کردند، در حالی که برخی صنایع با ماهیت دفاعی مانند غذایی و دارویی با افت خفیفتر مواجه شدند. این تغییر رفتار نشان میدهد معاملهگران در شرایط نااطمینانی سیاسی، ترجیح میدهند به سمت نمادهایی با ثبات بیشتر حرکت کنند و معاملات کوتاهمدت را جایگزین سرمایهگذاری بلندمدت کنند.
نتیجهگیری؛ بورس در نقطه حساس تصمیم
در مجموع، افت ۳۸ هزار واحدی امروز و کاهش بیش از ۱۰۵ هزار واحدی روز قبل، نشانگر ورود بازار سرمایه به مرحلهای حساس از تصمیمگیری است. این نقطه میتواند یا به تثبیت و اصلاح طبیعی منجر شود یا در صورت استمرار بیثباتیهای سیاسی، مقدمه شکلگیری روند نزولی تازه باشد. کارشناسان تأکید دارند بازگشت بورس به مسیر صعود نیازمند جریان قابل اتکایی از اخبار مثبت، ثبات اقتصادی و تداوم اعتماد عمومی است. در عین حال تجربه ماههای گذشته ثابت کرده است که بازار سرمایه ایران توانایی واکنش سریع به تحولات مثبت و بازیابی خود را دارد و اگر شرایط سیاسی بهبود یابد، امکان بازگشت به کانالهای بالاتر چندان دور از انتظار نخواهد بود.