بازار آرام میوه در شب عید؛ پشتپرده ثبات مرکبات چیست؟
بازار میوه شب عید همواره یکی از حساسترین مقاطع سال برای تولیدکنندگان، توزیعکنندگان و مصرفکنندگان بوده است؛ بازاری که کوچکترین اختلال در تولید، ذخیرهسازی یا توزیع میتواند به سرعت خود را در قالب افزایش قیمتها و نارضایتی عمومی نشان دهد. امسال اما برخلاف برخی پیشبینیها و فضاسازیهای اولیه درباره کاهش تولید مرکبات، نشانههای بازار از ثبات نسبی و حتی آرامشی بیشتر نسبت به سال گذشته حکایت دارد. اظهارات مجتبی شادلو، نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران، تصویر روشنتری از دلایل این وضعیت و در عین حال چالشهای پیشروی تولید میوه در ماهها و سالهای آینده ترسیم میکند.
ذخیرهسازی اصولی؛ ستون اصلی آرامش بازار
یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر تعادل بازار میوه شب عید، میزان و کیفیت ذخیرهسازی محصولات در سردخانههاست. به گفته نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران، امسال ذخیرهسازی میوه به شکل مطلوب و نرمال انجام شده و همین موضوع سبب شده نگرانی خاصی از بابت کمبود عرضه در روزهای پایانی سال وجود نداشته باشد. ذخایر مناسب در انبارها و سردخانهها نهتنها پاسخگوی تقاضای شب عید است، بلکه نقش ضربهگیر را در برابر نوسانات هیجانی بازار ایفا میکند.
ذخیرهسازی موفق، حاصل برنامهریزی دقیق در فصل برداشت و هماهنگی میان باغداران، تشکلهای صنفی و شبکه توزیع است. زمانی که این زنجیره بهدرستی عمل میکند، حتی شایعات مربوط به کاهش تولید نیز نمیتواند بازار را دچار التهاب کند. تجربه امسال نشان میدهد که مدیریت موجودی و عرضه تدریجی میوه، از مهمترین ابزارهای حفظ ثبات قیمتهاست.
واقعیت تولید مرکبات در برابر شایعات کاهش محصول
در فصل برداشت مرکبات، بهویژه در ماههای ابتدایی، خبرهایی درباره کاهش تولید نسبت به سال گذشته مطرح شد که نگرانیهایی را در میان فعالان بازار و مصرفکنندگان ایجاد کرد. با این حال، شادلو تأکید میکند که وضعیت واقعی بازار نشاندهنده شرایطی آرامتر از سال قبل است. این تناقض ظاهری میان اخبار و واقعیت بازار، بیش از هر چیز به تنوع واریتههای مرکبات و گستردگی بازه زمانی برداشت بازمیگردد.
مرکبات از جمله محصولاتی هستند که برداشت آنها محدود به یک بازه کوتاه نیست و تا اردیبهشتماه ادامه دارد. اگرچه عمده برداشت پرتقال در ماههای آذر و دی انجام میشود، اما استمرار عرضه انواع مختلف مرکبات باعث میشود فشار تقاضا در یک مقطع خاص متمرکز نشود. همین ویژگی، امکان تنظیم بازار را افزایش داده و از شوکهای قیمتی جلوگیری میکند.
تعادل بازار فراتر از فصل برداشت
نکته قابل توجه در اظهارات نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران این است که وضعیت کنونی بازار حتی نسبت به خود فصل برداشت نیز متعادلتر ارزیابی میشود. این موضوع نشان میدهد که صرفاً میزان تولید عامل تعیینکننده نیست، بلکه نحوه مدیریت عرضه و ذخایر اهمیت بیشتری دارد. در شرایطی که بازار با فراوانی نسبی عرضه مواجه است، دست واسطهها برای ایجاد التهاب کوتاه میشود و قیمتها به سمت ثبات حرکت میکند.
بازار متعادل، نتیجه همزمانی چند عامل است؛ از یکسو تولید قابل قبول و از سوی دیگر ذخیرهسازی مناسب و توزیع منظم. این ترکیب باعث شده مصرفکننده با اطمینان بیشتری به بازار نگاه کند و تولیدکننده نیز از فروش محصول خود در فضایی قابل پیشبینی بهرهمند شود.
نقش سردخانهها در پایداری بازار میوه شب عید
سردخانهها بهعنوان حلقه واسط میان تولید و مصرف، نقشی کلیدی در تنظیم بازار میوه دارند. ذخایر مناسب در سردخانهها این امکان را فراهم میکند که عرضه میوه متناسب با نیاز بازار و بهصورت تدریجی انجام شود. شادلو با اشاره به ذخایر مطلوب میوه در انبارها و سردخانهها، تأکید دارد که بازار میوه شب عید از این جهت با مشکلی مواجه نخواهد بود.
این موضوع بهویژه در مورد مرکبات اهمیت دوچندان دارد، چرا که این محصولات سهم بالایی در سبد مصرفی خانوارها در ایام پایانی سال دارند. تجربه سالهای گذشته نشان داده هرگاه ذخایر سردخانهای به اندازه کافی نبوده یا مدیریت درستی نداشته، بازار به سرعت دچار نوسان شده است. امسال اما شرایط متفاوت ارزیابی میشود.
فراوانی عرضه؛ نشانهای از تولید و مدیریت موفق
به گفته نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران، آنچه امروز در بازار مشاهده میشود، فراوانی عرضه است؛ موضوعی که خود گواهی بر شرایط مساعد تولید و ذخیرهسازی محسوب میشود. فراوانی عرضه نهتنها به کاهش نگرانی مصرفکنندگان کمک میکند، بلکه فضای رقابتی سالمتری را در بازار ایجاد میکند و مانع افزایش بیرویه قیمتها میشود.
البته این وضعیت مطلوب، نتیجه تلاشهای یکساله باغداران و برنامهریزی در سطح کلان است. زمانی که تولیدکننده مطمئن باشد محصولش در زمان مناسب و با قیمت منطقی به بازار میرسد، انگیزه بیشتری برای حفظ کیفیت و استمرار تولید خواهد داشت. این چرخه مثبت، به نفع کل زنجیره ارزش بخش کشاورزی است.
نگرانیهای آینده؛ سایه نهادهها بر تولید
در کنار تصویر نسبتاً مثبت از بازار فعلی، شادلو نسبت به آینده تولید ابراز نگرانی میکند. به گفته او، وضعیت بازار نهادهها پس از حذف ارز ترجیحی، چالش جدی پیشروی تولیدکنندگان است. افزایش هزینه نهادههای کشاورزی میتواند قیمت تمامشده تولید را بالا ببرد و در صورت نبود حمایت یا مدیریت مناسب، به افزایش بیرویه قیمتها در بازار منجر شود.
این نگرانی از آن جهت اهمیت دارد که بازار پایدار، نیازمند توازن میان هزینه تولید و قیمت مصرفکننده است. اگر فشار هزینهها بر دوش باغداران بیش از حد افزایش یابد، یا تولید کاهش پیدا میکند یا قیمتها به شکلی رشد میکند که بازار مصرف آسیب میبیند. در هر دو حالت، نتیجه نهایی از دست رفتن بازار پایدار خواهد بود.
ارتباط قیمتگذاری و حفظ بازار مصرف
شادلو هشدار میدهد که افزایش بیرویه قیمتها میتواند به از دست دادن بازار منجر شود. این نکته بیانگر درک عمیق از رفتار مصرفکننده است. بازار میوه، بهویژه در شرایط اقتصادی کنونی، کشش محدودی برای افزایش قیمت دارد. هرچه فاصله قیمتها با توان خرید مردم بیشتر شود، مصرف کاهش مییابد و این کاهش مصرف در نهایت به زیان تولیدکننده تمام میشود.
بنابراین سیاستگذاری در حوزه نهادهها، حمایت هدفمند از تولید و نظارت بر زنجیره توزیع، نقش تعیینکنندهای در حفظ تعادل بازار دارد. تجربه بازار مرکبات در شب عید امسال نشان میدهد که با مدیریت صحیح، میتوان حتی در شرایط چالشبرانگیز نیز ثبات نسبی را حفظ کرد.
جمعبندی
بازار میوه شب عید امسال، بهویژه در بخش مرکبات، تصویری متفاوت از آنچه برخی پیشبینیها ترسیم میکردند، ارائه داده است. ذخیرهسازی مناسب، فراوانی عرضه و مدیریت نسبی بازار باعث شده آرامش بیشتری نسبت به سال گذشته حاکم باشد. با این حال، هشدارهای نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران درباره آینده تولید و اثر افزایش هزینه نهادهها، زنگ خطری است که نباید نادیده گرفته شود. تداوم بازار پایدار، نیازمند توجه همزمان به تولیدکننده و مصرفکننده و اتخاذ سیاستهایی است که از شوکهای قیمتی و کاهش تولید در سالهای آینده جلوگیری کند.