معاملات ۲۴ ساعته طلا؛ فرصت نوین یا تهدیدی برای ثبات بازار داخلی؟
رشد شتابان پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلا در سالهای اخیر، معادلات سنتی این بازار را با تغییرات جدی مواجه کرده است. این پلتفرمها با تکیه بر فناوری و اتصال برخط به قیمت اونس جهانی طلا، امکان معامله لحظهای و شبانهروزی را برای کاربران فراهم کردهاند؛ امکانی که در نگاه نخست، پاسخی به نیاز معاملهگران در شرایط پرالتهاب سیاسی و اقتصادی ایران به نظر میرسد. با این حال، همین ویژگی اکنون به یکی از محورهای اصلی نقد و نگرانی فعالان بازار طلا تبدیل شده است.
بازار طلا در ایران؛ بازاری داخلی با منطق خاص خود
بازار طلا در ایران، برخلاف تصور برخی فعالان آنلاین، بازاری کاملاً داخلی است که بیش از آنکه به نوسانات لحظهای اونس جهانی وابسته باشد، از قیمت دلار در بازار آزاد تأثیر میپذیرد. دلاری که خود، بازاری با ساعات فعالیت محدود و عمق مشخص دارد و برخلاف بازارهای جهانی، در تمام ساعات شبانهروز قیمتگذاری واقعی و قابل اتکا ندارد. همین تفاوت ساختاری، باعث شده است که معاملات ۲۴ ساعته طلا در بسترهای آنلاین، با واقعیت بازار فیزیکی فاصله بگیرد.
عمق بازار فیزیکی و شکلگیری قیمتهای مرجع
سهراب اشرفی، کارشناس و فعال بازار طلا، با اشاره به سابقه طولانی بازار سنتی طلا در کشور، بر پرعمق بودن بازار فیزیکی تأکید میکند. به گفته او، این بازار معمولاً از حوالی ساعت ۱۱ صبح فعالیت خود را آغاز میکند و تا حدود پنج یا شش عصر ادامه دارد؛ بازهای که طی دههها، محل اصلی کشف قیمت واقعی طلا در ایران بوده است. در این ساعات، عرضه و تقاضای واقعی خریداران و فروشندگان شکل میگیرد و قیمتهایی که به دست میآید، بهعنوان مرجع بازار داخلی شناخته میشود.
اشرفی معتقد است در این بازه زمانی، هر معاملهگری با هر حجم سرمایه میتواند با قیمت واقعی وارد بازار شود، چرا که عمق معاملات به اندازهای است که امکان دستکاری یا نوسان غیرعادی قیمتها به حداقل میرسد. این ویژگی، بازار فیزیکی طلا را به نقطه اتکای اصلی قیمتگذاری در کشور تبدیل کرده است.
مقایسه با بازارهای جهانی و محدودیتهای داخلی
هرچند در سطح جهانی، بازارهای مالی بهصورت ۲۴ ساعته رصد میشوند، اما واقعیت این است که حتی در اقتصادهای پیشرفته نیز بازارهای اصلی ساعات فعالیت مشخصی دارند. بورسهای بزرگ مانند لندن یا نیویورک، پس از پایان ساعات رسمی، با کاهش شدید حجم معاملات و نوسانات مواجه میشوند. به باور اشرفی، بازار ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست و بازار اصلی و پرعمق طلا، ساعت فعالیت مشخصی دارد که خارج از آن، عملاً امکان کشف قیمت واقعی کاهش مییابد.
نقش دلار داخلی و چالش قیمتگذاری شبانه
قیمت طلا در بازار داخلی ایران، تابعی از دو متغیر اصلی است؛ اونس جهانی طلا و قیمت دلار داخلی. مشکل از جایی آغاز میشود که پس از بسته شدن بازار ارز و طلا در داخل کشور، قیمت واقعی دلار دیگر در دسترس نیست. در چنین شرایطی، پلتفرمهای آنلاین برای ادامه فعالیت شبانهروزی، به قیمت تتر بهعنوان جایگزین دلار استناد میکنند؛ معیاری که لزوماً بازتابدهنده واقعیت بازار آزاد ارز در ایران نیست.
اشرفی هشدار میدهد که این شیوه قیمتگذاری میتواند در شرایط خاص، به نوسانات شدید و ناگهانی منجر شود. نمونه آن، رخدادی است که در هفتههای اخیر اتفاق افتاد؛ زمانی که یکی از پلتفرمها در نیمهشب با تغییرات شدید قیمتی، شوک روانی قابل توجهی به بازار وارد کرد و صبح روز بعد، بازار فیزیکی با موجی از انتظارات هیجانی مواجه شد.
اثرات روانی معاملات ۲۴ ساعته بر سایر بازارها
به گفته این کارشناس، پیامد فعالیت بدون وقفه پلتفرمهای طلا، تنها محدود به این بازار نیست. در هفتههای گذشته، جو هیجانی ایجادشده پس از بسته شدن بازارهای رسمی، به سایر بازارها نیز سرایت کرد و اثرات روانی آن به وضوح قابل مشاهده بود. هرچند با تعدیل قیمت دلار و کاهش بهای جهانی طلا، این هیجانات فروکش کرد، اما تجربه مذکور بار دیگر ضرورت مدیریت این فضا را برجسته ساخت.
آیا قیمتگذاری واقعی ۲۴ ساعته ممکن است؟
پرسش اصلی اینجاست که آیا در شرایط فعلی اقتصاد ایران، امکان تعیین قیمت واقعی طلا بهصورت ۲۴ ساعته وجود دارد یا خیر. پاسخ اشرفی به این سوال منفی است. او معتقد است تا زمانی که اقتصاد ایران بهطور کامل در اقتصاد جهانی ادغام نشده و بازار ارز داخلی بهصورت شبانهروزی و شفاف فعالیت نکند، نمیتوان از قیمتگذاری واقعی طلا در تمام ساعات سخن گفت. پس از بسته شدن بازار فیزیکی، ارتباط مؤثر با خریداران و فروشندگان واقعی قطع میشود و معاملات آنلاین، بیشتر بر پایه برآوردها و سیگنالهای غیرمستقیم انجام میگیرد.
خلأ قانونی و ضرورت ورود نهادهای نظارتی
یکی از محورهای اصلی انتقاد فعالان بازار، نبود دستورالعمل شفاف برای ساعت فعالیت پلتفرمهای آنلاین طلاست. اشرفی با اشاره به تجربه بازارهای رسمی مانند بورس کالا، تأکید میکند که تعیین ساعات مشخص فعالیت، امری پذیرفتهشده و ضروری است. به باور او، ادامه فعالیت پلتفرمهای طلا خارج از چارچوب بازار اصلی، نهتنها کمکی به شفافیت نمیکند، بلکه میتواند زمینهساز التهاب و بیثباتی شود.
آرامش روانی جامعه؛ اولویتی فراتر از سود
در نهایت، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، تأثیر این معاملات بر آرامش روانی جامعه است. طلا کالایی است که عمدتاً برای مصرفکننده و سرمایهگذار داخلی عرضه میشود، نه برای بازارهای جهانی. از این رو، مسئولان و نهادهای ناظر باید با تنظیم مقررات دقیق و متناسب با واقعیتهای اقتصاد ایران، مانع از شکلگیری نوسانات هیجانی شوند و اعتماد عمومی به بازار طلا را حفظ کنند.