بورس سبز شد اما همه شاخصها هممسیر نبودند
بازار سرمایه ایران در دومین روز کاری هفته، نشانههایی از بازگشت آرامش و تعدیل هیجانات منفی هفتههای گذشته را بروز داد. شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران با افزایش ۱۰ هزار و ۲۰۵ واحدی، بار دیگر در سطح چهار میلیون و ۱۷۴ هزار واحد تثبیت شد؛ رشدی که پنجمین روز سبزپوشی بازار پس از یک دوره فرسایشی هشتروزه محسوب میشود. این حرکت مثبت در حالی رقم خورد که فضای کلی اقتصاد و سیاست همچنان تحت تأثیر متغیرهای غیراقتصادی و تحولات منطقهای قرار دارد و همین موضوع سبب شده تحلیلگران با احتیاط بیشتری به آینده کوتاهمدت بازار نگاه کنند.
رشد شاخص کل اگرچه در ظاهر پیام مثبتی به فعالان بازار مخابره کرد، اما بررسی عمیقتر دادهها نشان میدهد که این سبزپوشی هنوز فراگیر نشده و همه بخشهای بازار از آن منتفع نشدهاند. کاهش شاخص هموزن در کنار افت فرابورس، نشاندهنده تداوم شکاف میان نمادهای بزرگ و کوچک و غلبه رویکرد محافظهکارانه سرمایهگذاران خرد است.
سبزپوشی شاخص کل در سایه نمادهای بزرگ
افزایش امروز شاخص کل بورس تهران بیش از هر چیز حاصل تحرک مثبت نمادهای بزرگ و شاخصساز بود؛ نمادهایی که وزن بالایی در محاسبه شاخص دارند و معمولاً نخستین مقصد نقدینگیهای محتاط در دورههای بازگشت بازار محسوب میشوند. در شرایطی که سرمایهگذاران نسبت به آینده نامطمئن هستند، تمایل به سهام بزرگ، بنیادی و صادراتمحور افزایش مییابد و همین امر سبب میشود شاخص کل رفتاری متفاوت از بدنه اصلی بازار نشان دهد.
این الگو در معاملات امروز نیز بهوضوح قابل مشاهده بود. هرچند شاخص کل رشد کرد، اما بخش قابل توجهی از نمادهای کوچک و متوسط با فشار فروش مواجه شدند. این دوگانگی رفتاری، نشانهای از آن است که بازار هنوز به فاز اطمینان و رونق فراگیر وارد نشده و رشد فعلی بیشتر جنبه ترمیمی پس از افتهای سنگین اخیر دارد.
افت شاخص هموزن و پیام آن برای سهامداران خرد
در مقابل رشد شاخص کل، شاخص هموزن با کاهش ۴۴۳۹ واحدی در سطح یک میلیون و ۳۰ هزار واحد متوقف شد. افت این شاخص بهطور معمول بیانگر آن است که میانگین بازدهی نمادها منفی بوده و اکثریت شرکتها روزی کمرمق یا حتی منفی را پشت سر گذاشتهاند. برای سهامداران خرد که پرتفوی آنها عمدتاً متشکل از نمادهای کوچک و متوسط است، این وضعیت چندان امیدوارکننده نیست.
کاهش شاخص هموزن نشان میدهد که اعتماد عمومی به بازار هنوز بهطور کامل بازنگشته و سرمایهگذاران ترجیح میدهند یا نقد بمانند یا در محدودهای محدود از نمادهای بزرگ و کمریسکتر فعالیت کنند. این رفتار محافظهکارانه ریشه در تجربه افتهای اخیر، نوسانات شدید و تأثیرگذاری اخبار سیاسی و امنیتی بر فضای روانی بازار دارد.
حجم و ارزش معاملات؛ نشانهای از احتیاط فعالان بازار
در جریان معاملات امروز، ۶۳۴ هزار فقره معامله در بورس تهران به ثبت رسید و ارزش کل معاملات به حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان رسید. این ارقام اگرچه نسبت به روزهای رکودی گذشته بهبود یافتهاند، اما همچنان فاصله معناداری با دوران اوج بازار دارند؛ دورانی که ارزش معاملات روزانه بهطور مداوم در سطوح بالاتر از این ارقام تثبیت میشد.
حجم و ارزش معاملات فعلی نشان میدهد که بازار در مرحله آزمون و خطا قرار دارد. سرمایهگذاران در حال ارزیابی شرایط هستند و هنوز جریان نقدینگی قدرتمند و پایدار به بازار بازنگشته است. در چنین فضایی، هر خبر مثبت یا منفی میتواند مسیر کوتاهمدت بازار را تغییر دهد و همین موضوع نوسانپذیری را افزایش میدهد.
فرابورس در مسیر متفاوت؛ افت شاخص و معاملات سنگین
شاخص فرابورس ایران امروز با کاهش ۱۱۲ واحدی به سطح ۳۰ هزار و ۶۳۰ واحد رسید؛ افتی که نشان میدهد فضای منفی در این بازار همچنان پررنگتر از بورس تهران است. با این حال، تعداد معاملات فرابورس به ۳۲۳ هزار فقره و ارزش آن به رقم قابل توجه ۱۰۹ هزار میلیارد تومان رسید؛ عددی که در نگاه اول ممکن است متناقض به نظر برسد.
ارزش بالای معاملات فرابورس بیش از آنکه ناشی از رونق سهام باشد، به جابهجایی اوراق بدهی و ابزارهای مالی مرتبط بازمیگردد. این موضوع بیانگر آن است که بخشی از سرمایهها بهجای ورود به سهام، به سمت ابزارهای کمریسکتر حرکت کردهاند؛ روندی که معمولاً در دورههای عدم قطعیت اقتصادی و سیاسی تشدید میشود.
مرور یک صعود تاریخی و یک اصلاح فرسایشی
بازار سرمایه ایران از ۲۴ آبان ماه وارد یک روند افزایشی کمسابقه شد و در مدت زمانی نسبتاً کوتاه، رکوردهای متعددی را به ثبت رساند. شاخص کل بورس در این دوره با عبور پیدرپی از کانالهای ۳.۳ تا ۴.۵ میلیون واحد، توجه بسیاری از فعالان اقتصادی و حتی افکار عمومی را به خود جلب کرد. این صعود سریع، انتظارات تورمی، رشد نرخ ارز، افزایش سودآوری شرکتها و ورود نقدینگی جدید را بهعنوان موتورهای اصلی خود داشت.
با این حال، از ابتدای بهمن ماه، بازار تحت تأثیر متغیرهای غیراقتصادی و بحرانهای منطقهای وارد فاز اصلاحی شد. افت شاخص تا کانال ۳.۹ میلیون واحد، نشان داد که حتی قویترین روندهای صعودی نیز در برابر شوکهای سیاسی و امنیتی آسیبپذیر هستند. بازپسگیری کانال ۴ میلیون واحد در ۱۳ بهمن و سپس فتح کانال ۴.۱ میلیون واحد در ۱۸ بهمن، اگرچه نشانهای از بازگشت نسبی اعتماد بود، اما نوسانات اخیر ثابت کرد که این بازگشت هنوز شکننده است.
نقش متغیرهای غیراقتصادی در نوسانات اخیر
یکی از ویژگیهای بارز نوسانات اخیر بورس تهران، پررنگ شدن نقش متغیرهای غیراقتصادی در تصمیمگیری سرمایهگذاران است. تحولات منطقهای، اخبار سیاسی و فضای بینالمللی، در کنار مسائل داخلی، سبب شدهاند که تحلیل بنیادی شرکتها در کوتاهمدت تحتالشعاع قرار گیرد. در چنین شرایطی، واکنشهای هیجانی افزایش مییابد و بازار بیش از آنکه بر مبنای دادههای اقتصادی حرکت کند، به اخبار و شایعات واکنش نشان میدهد.
این وضعیت، کار تحلیلگران و سیاستگذاران بازار سرمایه را دشوارتر کرده است. چراکه بازگرداندن اعتماد و ثبات به بازاری که بهشدت تحت تأثیر عوامل بیرونی قرار دارد، نیازمند مدیریت هوشمندانه و ارسال سیگنالهای اطمینانبخش است.
چشمانداز کوتاهمدت بورس؛ امید محتاطانه یا انتظار فرسایشی
با توجه به دادههای معاملاتی و رفتار شاخصها، میتوان گفت که بورس تهران در مقطع فعلی در وضعیت امید محتاطانه قرار دارد. از یک سو، بازگشت شاخص کل به سطوح بالاتر از چهار میلیون واحد و تداوم سبزپوشی چندروزه، نشانهای از کاهش فشار فروش است. از سوی دیگر، افت شاخص هموزن و فرابورس هشدار میدهد که این بهبود هنوز فراگیر نشده و بازار برای ورود به یک روند صعودی پایدار، به محرکهای قویتری نیاز دارد.
در کوتاهمدت، ثبات فضای سیاسی و کاهش تنشهای منطقهای میتواند نقش کلیدی در جهتدهی به بازار ایفا کند. در کنار آن، سیاستهای حمایتی، شفافیت در تصمیمات اقتصادی و تقویت اعتماد سرمایهگذاران خرد، از الزامات عبور بازار از فاز نوسانی فعلی است.
جمعبندی
رشد ۱۰ هزار واحدی شاخص کل بورس تهران در دومین روز هفته، نشانهای از تلاش بازار برای بازیابی تعادل پس از افتهای اخیر است؛ تلاشی که اگرچه امیدوارکننده به نظر میرسد، اما هنوز با چالشهای جدی همراه است. افت شاخص هموزن، کاهش شاخص فرابورس و رفتار محتاطانه سرمایهگذاران نشان میدهد که مسیر بازگشت اعتماد، مسیری زمانبر و وابسته به تحولات بیرونی است. بازار سرمایه در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری نیازمند ثبات، پیشبینیپذیری و مدیریت هوشمندانه است تا بتواند از یک بازگشت مقطعی، به رونقی پایدار و فراگیر برسد.