نفت میان دیپلماسی و ژئوپلیتیک؛ بازار در انتظار نتیجه گفتوگوی آمریکا و ایران
بازار جهانی نفت در شرایطی هفته را با افزایش محدود قیمتها آغاز کرده که همچنان میان دو نیروی متضاد در نوسان است؛ از یک سو تنشهای ژئوپلیتیکی میان آمریکا و ایران که ریسک عرضه را بالا نگه میدارد و از سوی دیگر چشمانداز تضعیف عوامل بنیادی که میتواند فشار کاهشی بر قیمتها وارد کند. این دوگانگی باعث شده بازار نفت بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی حساس شود و واکنشها، محتاطانه و شکننده باشد.
قیمت نفت برنت با ۲۵ سنت افزایش معادل ۰.۴ درصد به ۶۷ دلار و ۸۰ سنت در هر بشکه رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افزایشی مشابه، در سطح ۶۳ دلار و ۵۴ سنت معامله شد. این رشد محدود، اگرچه نشانهای از بازگشت تقاضای کوتاهمدت است، اما نتوانسته افت قبلی قیمتها را جبران کند.
نفت و فاصله گرفتن از اوج ششماهه
با وجود افزایش اخیر، قیمت نفت خام همچنان بیش از سه درصد پایینتر از بالاترین سطح ششماهه خود قرار دارد؛ سطحی که در اواخر ژانویه و همزمان با تشدید لحن تهدیدآمیز دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، علیه ایران ثبت شد. در آن مقطع، بازار نفت بهسرعت احتمال درگیری نظامی و اختلال در عرضه را در قیمتها لحاظ کرد.
اکنون اما شرایط تغییر کرده است. برنامهریزی برای مذاکره میان آمریکا و ایران در عمان، بخشی از آن ریسک حاد را تعدیل کرده و معاملهگران را به سمت احتیاط سوق داده است. همین انتظار دیپلماتیک باعث شده بازار از فاز هیجانی فاصله بگیرد و واکنشها محدودتر شود.
مذاکرات عمان و تداوم ابهام سیاسی
هرچند گفتوگوهای پیشرو امیدهایی برای کاهش تنش ایجاد کرده، اما تحلیلگران نسبت به دستیابی سریع به توافق خوشبین نیستند. نیل هاینز، تحلیلگر بانک ANZ، معتقد است فاصله مواضع دو طرف همچنان زیاد است و همین مسئله سطح تنش را بالا نگه داشته است. از نگاه او، تداوم این وضعیت به معنای باقی ماندن ریسک ژئوپلیتیکی در بازار نفت است.
بازار نفت معمولاً پیش از وقوع رویدادهای سیاسی مهم، وارد فاز انتظار میشود. در چنین فضایی، قیمتها نه بهطور کامل سقوط میکنند و نه توان جهش جدی دارند، زیرا معاملهگران در حال ارزیابی سناریوهای مختلف هستند.
تنگه هرمز؛ گلوگاه حساس انرژی جهان
اهمیت تنش میان آمریکا و ایران زمانی بیشتر میشود که نقش تنگه هرمز در معادلات انرژی جهان در نظر گرفته شود. حدود یکپنجم از کل مصرف نفت جهان از این مسیر باریک میان ایران و عمان عبور میکند؛ مسیری که هرگونه ناامنی در آن، میتواند شوک فوری به بازار وارد کند.
کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، عراق و ایران بخش عمده صادرات نفت خام خود را از تنگه هرمز انجام میدهند. به همین دلیل، هر تهدیدی علیه امنیت این آبراه، بهسرعت در قیمت نفت منعکس میشود، حتی اگر در عمل اختلالی رخ ندهد.
سناریوی کاهش تنش و فشار بر قیمتها
در مقابل، اگر مذاکرات آمریکا و ایران بتواند احتمال درگیری نظامی را کاهش دهد، فضای بازار نفت تغییر خواهد کرد. کاهش ریسک ژئوپلیتیکی معمولاً باعث میشود معاملهگران تمرکز خود را از سیاست به سمت عوامل بنیادی معطوف کنند؛ عواملی مانند سطح تولید، رشد تقاضای جهانی و ذخایر نفتی.
در چنین سناریویی، قیمت نفت ممکن است با فشار کاهشی بیشتری روبهرو شود، زیرا بخش قابل توجهی از پرمیوم ریسک ژئوپلیتیکی از قیمتها حذف خواهد شد. این موضوع بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که نشانههایی از ضعف تقاضا در اقتصاد جهانی مشاهده میشود.
بازگشت عوامل بنیادی به کانون توجه
تحلیلگران موسسه کپیتال اکونومیکس بر این باورند که ترسهای ژئوپلیتیکی در نهایت جای خود را به واقعیتهای بنیادی بازار خواهد داد. آنها در یادداشتی تحلیلی به بهبود تولید نفت قزاقستان اشاره کردهاند؛ عاملی که میتواند به افزایش عرضه جهانی و فشار بر قیمتها منجر شود.
از نگاه این موسسه، اگر روند فعلی ادامه یابد، قیمت نفت ممکن است تا پایان سال ۲۰۲۶ به حدود ۵۰ دلار در هر بشکه کاهش پیدا کند. چنین برآوردی نشان میدهد که در افق میانمدت، بازار نفت بیش از آنکه نگران تنشهای سیاسی باشد، با مازاد عرضه و رشد محدود تقاضا دستوپنجه نرم خواهد کرد.
بازار نفت میان کوتاهمدت و بلندمدت
وضعیت کنونی بازار نفت نمونهای روشن از شکاف میان چشمانداز کوتاهمدت و بلندمدت است. در کوتاهمدت، اخبار سیاسی و تحولات ژئوپلیتیکی میتوانند قیمتها را بالا یا پایین ببرند، اما در بلندمدت این عرضه و تقاضا هستند که مسیر اصلی را تعیین میکنند.
اگرچه تنش میان آمریکا و ایران همچنان یک متغیر کلیدی باقی مانده، اما افزایش تولید برخی کشورها و نگرانیها درباره رشد اقتصادی جهان، وزنه سنگینی در سمت عرضه ایجاد کرده است. این تضاد باعث شده بازار نفت در وضعیت تعلیق قرار بگیرد.
جمعبندی
افزایش محدود قیمت نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت نشان میدهد بازار هنوز ریسک ژئوپلیتیکی را کاملاً کنار نگذاشته است، اما افت قابل توجه نسبت به اوج ششماهه، حاکی از تعدیل انتظارات است. مذاکرات پیشروی آمریکا و ایران در عمان میتواند نقش تعیینکنندهای در مسیر کوتاهمدت قیمتها داشته باشد، اما در افق بلندمدت، بازگشت عوامل بنیادی و افزایش عرضه، چالش اصلی بازار نفت خواهد بود. در چنین شرایطی، نفت بیش از هر زمان دیگری میان دیپلماسی و اقتصاد در نوسان است.