افزایش عرضه، افت قیمت مرغ و چالش نقدینگی مرغداران در سایه اصلاح یارانهها
بازار گوشت مرغ در هفتههای اخیر با روندی متفاوت نسبت به ماههای گذشته روبهرو شده است. کاهش قیمت در سطح خردهفروشی و ثبات نسبی عرضه، نشانهای از تغییر موازنه میان تولید و تقاضاست؛ تغییری که به گفته فعالان صنعت، بیش از هر چیز ریشه در افزایش قابل توجه جوجهریزی و رشد حجم تولید دارد. با این حال، پشت این تصویر آرام بازار، واقعیتی پیچیدهتر نهفته است؛ واقعیتی که از فشار نقدینگی بر مرغداران، بدهیهای انباشته دولت و افزایش هزینه تمامشده تولید حکایت دارد.
افزایش جوجهریزی و اشباع بازار گوشت مرغ
بررسی وضعیت تولید مرغ گوشتی نشان میدهد که آذرماه امسال با ثبت ۱۷۰ میلیون قطعه جوجهریزی، یکی از پرحجمترین دورههای تولید در سالهای اخیر رقم خورده است. همین موضوع باعث شده اکنون گوشت مرغ به میزان کافی و حتی بیش از نیاز در بازار وجود داشته باشد. به گفته حبیب اسداللهنژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورشدهندگان مرغ گوشتی، این افزایش عرضه عامل اصلی افت قیمت مرغ در بازار محسوب میشود و نگرانی از بابت کمبود کالا در کوتاهمدت وجود ندارد.
ادامه این روند نیز در ماههای بعد پیشبینی میشود. آمارها حاکی است که جوجهریزی در دیماه به حدود ۱۴۳ میلیون قطعه رسیده و برای بهمنماه نیز رقمی بین ۱۴۰ تا ۱۴۵ میلیون قطعه برآورد میشود. تداوم این سطح از تولید، اگرچه به ثبات بازار مصرف کمک میکند، اما در صورت نبود سیاستهای حمایتی، میتواند فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کند.
قیمت مرغ درب واحدهای تولیدی و فاصله با بازار
در حال حاضر قیمت هر کیلوگرم مرغ زنده درب واحدهای تولیدی بین ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان اعلام میشود. این در حالی است که هزینههای تولید، بهویژه نهادههای دامی و تامین مالی، روندی افزایشی داشته است. مازاد تولید ناشی از جوجهریزی بالای آذرماه، دولت را ناچار کرده تا از طریق شرکت پشتیبانی امور دام وارد عمل شود و بخشی از مرغ مازاد را با نرخ ۲۴۶ هزار تومان خریداری کند.
این مداخله اگرچه تا حدی از زیان بیشتر مرغداران جلوگیری کرده، اما همچنان فاصله معناداری میان قیمت تضمینی خرید و هزینه واقعی تولید وجود دارد. بسیاری از فعالان صنعت معتقدند که تداوم این وضعیت، انگیزه تولید را در ماههای آینده کاهش میدهد و میتواند تعادل بازار را در میانمدت بر هم بزند.
وضعیت بازار جوجه یکروزه و تاثیر آن بر تولید
قیمت جوجه یکروزه به عنوان یکی از عوامل کلیدی در زنجیره تولید مرغ، اکنون بین ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان در نوسان است. این سطح قیمتی در مقایسه با سالهای گذشته بالاتر ارزیابی میشود و مستقیماً بر سرمایه اولیه مورد نیاز مرغداران اثر میگذارد. افزایش قیمت جوجه، در کنار هزینه نهادهها و انرژی، باعث شده سرمایه در گردش مورد نیاز واحدهای پرورشی به شکل محسوسی افزایش یابد.
در چنین شرایطی، واحدهای کوچک و متوسط بیش از سایرین در معرض ریسک قرار دارند؛ زیرا دسترسی محدودتری به منابع اعتباری دارند و با کوچکترین نوسان قیمتی، دچار اختلال در چرخه تولید میشوند.
اصلاح نظام یارانهای و بحران نقدینگی مرغداران
یکی از مهمترین چالشهای کنونی صنعت طیور، پیامدهای اصلاح نظام یارانهای در حوزه کالاهای اساسی است. به گفته اسداللهنژاد، مرغداران در مهرماه امسال مقادیر قابل توجهی نهاده دامی را با ارز ترجیحی و به ارزش حدود ۶۰ همت، خارج از سامانه بازارگاه تامین کردند، اما محصول نهایی خود را ناچار شدند با نرخ مصوب به بازار عرضه کنند. این شکاف قیمتی، فشار سنگینی بر نقدینگی تولیدکنندگان وارد کرده و هنوز تعیین تکلیف نشده است.
در واقع، طلب مرغداران از دولت نه یک مطالبه جانبی، بلکه سرمایه و شریان حیاتی این صنعت محسوب میشود. تاخیر در پرداخت این مطالبات، توان ادامه تولید را کاهش داده و برخی واحدها را به مرز تعطیلی کشانده است.
کیف اعتباری؛ راهکار موقت دولت برای تامین مالی
پس از حذف ارز ترجیحی، دولت تلاش کرد با جایگزینی کیف پول یا کیف اعتباری به جای ضمانتنامههای بانکی، بخشی از مشکل تامین مالی تولیدکنندگان را برطرف کند. بر اساس اعلام اتحادیه، تاکنون حدود ۲ هزار میلیارد تومان از این طریق تامین شده است. هرچند این اقدام گامی مثبت ارزیابی میشود، اما به اعتقاد مرغداران، پاسخگوی نیاز واقعی صنعت نیست و تنها بخشی از شکاف نقدینگی را پوشش میدهد.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که بدون طراحی یک نظام اعتباری پایدار و متناسب با چرخه تولید مرغ، استفاده از ابزارهای مقطعی نمیتواند امنیت تولید را تضمین کند.
قیمت نهادههای دامی و هزینه واقعی تولید
در حال حاضر نهادههای اصلی تولید در سامانه بازارگاه با قیمت هر کیلوگرم ذرت ۴۳ هزار و ۸۰۰ تومان و کنجاله سویا بین ۶۷ تا ۷۰ هزار تومان عرضه میشود. با این حال، بسیاری از مرغداران به دلیل کمبود نقدینگی، ناچار به خرید غیرنقدی هستند. این نوع خرید با سود ماهانه ۵ تا ۶ درصد همراه است که در نهایت قیمت تمامشده نهادهها را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
به این ترتیب، ذرت برای مرغدار با نرخ حدود ۵۲ هزار تومان و کنجاله سویا با قیمتی نزدیک به ۸۰ هزار تومان تمام میشود. این ارقام نشان میدهد که فاصله میان قیمت رسمی نهادهها و هزینه واقعی پرداختی تولیدکننده، یکی از عوامل اصلی افزایش بهای تمامشده مرغ است؛ عاملی که در قیمتگذاری نهایی کمتر دیده میشود.
آینده بازار مرغ در گرو ایفای تعهدات دولت
فعالان صنعت طیور معتقدند که تداوم تولید پایدار، بیش از هر چیز به ایفای تعهدات دولت در قبال تولیدکنندگان وابسته است. پرداخت مطالبات معوق، اصلاح سازوکار تامین نهاده، و ایجاد ثبات در سیاستهای حمایتی، از جمله اقداماتی است که میتواند اعتماد از دست رفته مرغداران را احیا کند.
در غیر این صورت، هرچند امروز بازار با وفور مرغ و قیمتهای کاهشی روبهروست، اما در ماههای آینده ممکن است کاهش انگیزه تولید، خود را به شکل افت عرضه و نوسان شدید قیمتها نشان دهد؛ چرخهای تکراری که هزینه آن در نهایت بر دوش مصرفکننده خواهد بود.
جمعبندی
بازار گوشت مرغ در نتیجه افزایش جوجهریزی و رشد عرضه، دورهای از کاهش قیمت را تجربه میکند، اما این آرامش ظاهری، بر بستری از مشکلات ساختاری استوار است. کمبود نقدینگی، بدهیهای دولت، افزایش هزینه نهادهها و ناکارآمدی ابزارهای حمایتی، صنعت مرغداری را در وضعیت شکنندهای قرار داده است. اگرچه سیاستهای مقطعی مانند خرید تضمینی و کیف اعتباری تا حدی از فشارها کاسته، اما راهحل پایدار، در تسویه مطالبات، اصلاح نظام تامین مالی و ایجاد تعادل واقعی میان هزینه تولید و قیمت فروش نهفته است؛ تعادلی که بدون آن، امنیت غذایی کشور نیز در معرض ریسک قرار خواهد گرفت.