بازاری که نفسش بند آمد؛ چرا طلا و سکه ناگهان خریدار ندارند؟
بازار طلا همواره بهعنوان یکی از امنترین پناهگاههای سرمایه در دورههای بیثباتی اقتصادی شناخته شده است، اما آنچه در روزها و هفتههای اخیر در بازار جهانی و به تبع آن در بازار داخلی ایران رخ داده، این تصویر سنتی را با تردیدهای جدی مواجه کرده است. نوسان نزدیک به هزار دلاری قیمت اونس جهانی طلا در مدتزمانی بسیار کوتاه، نهتنها فعالان حرفهای بازار، بلکه خریداران و فروشندگان عادی را نیز در شوک فرو برده است. نتیجه این شوک، بازاری است که به گفته کارشناسان، از مشتری خالی شده و تنها معاملهگران بزرگ و حرفهای در آن فعال ماندهاند.
افزایش دامنه نوسانات روزانه، فاصله شدید قیمت خرید و فروش، سردرگمی فعالان خرد و نبود چشمانداز روشن از آینده قیمتها، مجموعه عواملی است که بازار طلا و سکه را در وضعیت انتظار قرار داده و ریسک معامله را به سطحی کمسابقه رسانده است.
نوسان بیسابقه اونس جهانی طلا در سه دهه اخیر
به گفته محمد کشتیآرای، رئیس اسبق اتحادیه طلا و جواهر تهران، آنچه طی روزهای گذشته در بازار جهانی طلا رخ داده، در ۳۰ سال اخیر سابقه نداشته است. قیمت اونس جهانی طلا حدود ۱۰ روز پیش تا محدوده ۵۶۰۰ دلار افزایش یافت، اما در ادامه و تنها طی چند روز، با افتی شدید تا حوالی ۴۶۰۰ دلار عقبنشینی کرد.
این نوسان نزدیک به هزار دلاری، رقمی بسیار بزرگ و تاریخی در بازار جهانی طلا محسوب میشود؛ نوسانی که در شرایط عادی ممکن بود طی یک دهه یا حتی ۱۵ سال رخ دهد، اما اینبار در بازهای کوتاه اتفاق افتاده و معادلات بازار را بهطور کامل بر هم زده است. چنین حرکتی نشاندهنده افزایش شدید نااطمینانی در اقتصاد جهانی و رفتارهای هیجانی سرمایهگذاران در مواجهه با متغیرهای سیاسی و اقتصادی است.
تأثیر مستقیم نوسانات جهانی بر بازار طلا و سکه ایران
بازار داخلی طلا و سکه ایران بهطور سنتی از دو متغیر اصلی تأثیر میپذیرد؛ قیمت اونس جهانی طلا و نرخ ارز. در شرایط فعلی، هرچند نرخ دلار تا حدودی تعدیل شده و حتی به زیر کانال ۱۶۰ هزار تومان بازگشته است، اما جهشها و ریزشهای سریع قیمت جهانی طلا، اثر خود را با قدرت بیشتری بر بازار داخلی گذاشته است.
طی روزهای اخیر، قیمت قطعات مختلف سکه افزایشهای قابل توجهی را تجربه کرده و در برخی موارد، رشد بیش از ۱۰ میلیون تومانی ثبت شده است. این افزایشها در حالی رخ داده که بازار از نظر تقاضای واقعی در رکود بهسر میبرد و بخش عمده این تغییرات، ناشی از هیجانات قیمتی و ریسکهای بیرونی است.
توقف عملی معاملات؛ بازاری بدون خریدار
شدت نوسانات قیمتی باعث شده معاملات طلا و سکه عملاً متوقف شود. به گفته رئیس اسبق اتحادیه طلا و جواهر تهران، در حال حاضر نه خریداران و نه فروشندگان تصویر روشنی از آینده قیمتها ندارند. این ابهام و سردرگمی موجب شده بسیاری از فعالان خرد، ترجیح دهند از بازار فاصله بگیرند و در وضعیت انتظار باقی بمانند.
در چنین فضایی، هر معامله میتواند با زیان سنگین همراه شود و همین مسئله، انگیزه دادوستد مصرفی را بهشدت کاهش داده است. بازار طلا که در شرایط عادی با حضور گسترده خریداران خرد جریان دارد، اکنون به بازاری کمتحرک و محتاط تبدیل شده است.
گپ شدید خرید و فروش؛ ریسک پنهان معاملات
یکی از نشانههای آشکار شرایط پرریسک فعلی، افزایش قابل توجه فاصله قیمت خرید و فروش طلا و سکه است. کشتیآرای معتقد است در بازاری که نوسانات شدید حاکم است، انجام معامله میتواند به زیان یکی از طرفین تمام شود و همین موضوع باعث شده فروشندگان و خریداران برای پوشش ریسک، گپ قیمتی را افزایش دهند.
در بازار سکه، فاصله قیمت خرید و فروش به دو تا پنج میلیون تومان رسیده است؛ رقمی که در شرایط عادی بسیار کمتر از این مقدار است. این اختلاف بالا نشاندهنده نااطمینانی شدید و تلاش فعالان بازار برای کاهش ریسک ناشی از نوسانات لحظهای قیمتهاست.
بازار غیرقابل پیشبینی؛ تحلیلها بیاعتبار میشوند
در شرایطی که دامنه نوسانات قیمت محدود باشد، میتوان با استفاده از ابزارهای تحلیلی و دادههای گذشته، چشماندازی نسبی از آینده بازار ترسیم کرد. اما به گفته این کارشناس بازار طلا، در وضعیت فعلی که شدت و مقدار نوسان بسیار بالاست، هرگونه پیشبینی عملاً به احتمال ۵۰-۵۰ افزایش یا کاهش قیمت محدود میشود.
بازار طلا در چنین شرایطی از منطقهای معمول فاصله میگیرد و بیش از آنکه تابع تحلیلهای بنیادی باشد، تحت تأثیر اخبار، هیجانات و رفتارهای کوتاهمدت سرمایهگذاران قرار میگیرد. همین مسئله، تصمیمگیری را برای خریداران و فروشندگان عادی دشوارتر کرده است.
ورود به بازار طلا؛ پذیرش ریسک شرط اول است
کشتیآرای تأکید میکند خرید و فروش طلا زمانی منطقی است که بازار از ثبات نسبی برخوردار باشد. در شرایط فعلی، بازار طلا پرریسک و پرنوسان است و هر فردی که قصد ورود به این بازار را دارد، باید ریسک آن را بهطور کامل بپذیرد.
این توصیه بهویژه برای خریداران مصرفی و سرمایهگذاران خرد اهمیت دارد؛ چراکه نوسانات شدید میتواند در کوتاهمدت زیانهای قابل توجهی به آنها تحمیل کند. در چنین فضایی، احتیاط و پرهیز از تصمیمهای هیجانی، بیش از هر زمان دیگری ضروری است.
حباب سکه منفی شد؛ تغییر معادلات قیمتی
یکی از نکات قابل توجه در وضعیت فعلی بازار، کاهش شدید حباب سکه است. به گفته رئیس اسبق اتحادیه طلا و جواهر تهران، حباب سکه نهتنها کاهش یافته، بلکه در برخی موارد میتوان از حباب منفی سخن گفت.
در شرایط کنونی، قیمتهای داخلی نسبت به قیمت جهانی پایینتر است؛ در حالی که در دورههای قبل، حباب برخی قطعات سکه به بیش از ۱۰ میلیون تومان رسیده بود. اکنون این رقم به حدود پنج میلیون تومان کاهش یافته و نشاندهنده افت تقاضا و توقف معاملات مصرفی در بازار است. بازار طلا نیز با وضعیتی مشابه مواجه شده و کاهش تقاضا، یکی از عوامل اصلی منفی شدن حباب به شمار میرود.
جریان معاملات حرفهای؛ بازار دوپاره طلا
با وجود رکود در معاملات مصرفی، بازار طلا بهطور کامل متوقف نشده است. کشتیآرای توضیح میدهد که در میان بنکداران، تولیدکنندگان و فعالان حرفهای بازار، معاملات همچنان جریان دارد. این معاملات عمدتاً بهصورت طلا به طلا انجام میشود و مبنای آن ریال نیست، به همین دلیل نوسانات قیمتی تأثیر مستقیمی بر فعالیت آنها ندارد.
در مقابل، معاملات پولی مردم عادی که با هدف خرید یا فروش مصرفی انجام میشود، بهشدت تحت تأثیر نوسانات قرار گرفته و با اختلال جدی مواجه شده است. این وضعیت نشان میدهد بازار طلا به دو بخش مجزا تقسیم شده؛ بخشی حرفهای و فعال، و بخشی مصرفی که در حالت انتظار بهسر میبرد.
جمعبندی؛ بازاری در انتظار آرامش
نوسان تاریخی اونس جهانی طلا، بازار داخلی ایران را وارد مرحلهای کمسابقه از بیثباتی کرده است. افزایش ریسک، گپ شدید خرید و فروش، توقف معاملات مصرفی و منفی شدن حباب سکه، همگی نشانههایی از بازاری هستند که بیش از هر زمان دیگری به آرامش و ثبات نیاز دارد.
تا زمانی که دامنه نوسانات جهانی کاهش نیابد و چشمانداز روشنی از آینده قیمتها شکل نگیرد، بازار طلا و سکه همچنان در وضعیت انتظار باقی خواهد ماند. در چنین شرایطی، احتیاط، پرهیز از تصمیمهای هیجانی و پذیرش آگاهانه ریسک، مهمترین توصیهای است که میتوان به فعالان این بازار ارائه داد.