تحویل مسکن استیجاری تهران از آبان؛ ۱۵۰۰ واحد آماده شد / مناطق ۱۵ و ۱۸ در فهرست طرح آشیان
طرح مسکن استیجاری موسوم به «آشیان» پس از مرحله ثبتنام وارد فاز پالایش و تخصیص واحد شده است.
رضا خالقی اعلام کرده ثبتنام متقاضیان استان تهران در هفته دولت انجام شد و پس از تشکیل پروندهها، بررسی درخواستها اکنون در مرحله پالایش دستی قرار دارد. برنامه وزارت راه و شهرسازی این است که تحویل واحدها از آبان آغاز شود، هرچند به گفته مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران، برخی واحدهای آماده از همین حالا نیز قابلیت تحویل دارند.
اصل ثبتنام استان تهران از سوم شهریور آغاز شده بود. در آن مرحله، متقاضیان شهرهای تهران، اندیشه، قرچک و پرند امکان نامنویسی داشتند و طرح مشخصاً برای زوجهای جوان واجد شرایط طراحی شده بود. متقاضیان باید در دهکهای یک تا شش درآمدی قرار میگرفتند.
پیش از آن نیز وزارت راه اعلام کرده بود برای تهران و مشهد در مجموع حدود ۲۵۰۰ واحد مسکن استیجاری در نظر گرفته میشود و این دو کلانشهر به دلیل فشار بالای بازار اجاره در اولویت قرار دارند.
۱۵۰۰ واحد مسکن استیجاری در استان تهران تأمین شد
تازهترین آمار خالقی نشان میدهد ظرفیت ایجادشده برای استان تهران حدود ۱۵۰۰ واحد است.
از این تعداد، حدود ۱۲۰۰ واحد توسط ادارهکل راه و شهرسازی استان تهران و نزدیک به ۳۰۰ واحد توسط شرکت عمران شهرهای جدید تأمین شده است.
این عدد تقریباً با برنامه قبلی وزارت راه مطابقت دارد. در تیرماه اعلام شده بود تا پایان سال حدود ۱۵۴۰ واحد در تهران، پرند، قرچک و اندیشه تکمیل و واگذار میشود. در همان زمان نیز برخی واحدها در مرحله نصب تجهیزاتی مانند پکیج، شیرآلات و کابینت قرار داشتند.
نکته مهمتر آن است که طبق اعلام فعلی مدیرکل راه و شهرسازی، تعداد متقاضیان تأییدشده کمتر از ظرفیت تعیینشده است؛ بنابراین در این مرحله کمبود واحد برای افراد واجد شرایط گزارش نشده است.
اما این ماجرا یک پیچ مهم دارد: محل واحدها با محل مورد تقاضای بسیاری از ثبتنامکنندگان یکسان نیست.
متقاضیان تهران، واحدها در شهرهای اقماری
یکی از اصلیترین مشکلات اجرای طرح، عدم تطابق جغرافیایی عرضه و تقاضاست.
خالقی میگوید شمار قابل توجهی از ثبتنامکنندگان، شهر تهران را بهعنوان محل سکونت ترجیح دادهاند، اما بخش زیادی از ظرفیت آمادهشده در شهرهای اقماری استان قرار دارد.
به همین دلیل از برخی متقاضیان تهرانی خواسته شده در صورتی که امکان سکونت در سایر شهرهای استان را دارند، گزینه محل سکونت خود را تغییر دهند تا تخصیص واحد سریعتر انجام شود.
این مسئله میتواند به یکی از نقاط تعیینکننده موفقیت طرح تبدیل شود. برای بسیاری از مستأجران، انتخاب محل زندگی فقط تابع اجارهبها نیست؛ فاصله تا محل کار، هزینه رفتوآمد، مدرسه فرزندان و دسترسی به حملونقل عمومی نیز اهمیت دارد.
بنابراین وجود ظرفیت خالی در یک شهر لزوماً به معنای امکان انتقال آسان متقاضی از تهران به همان منطقه نیست.
مسکن استیجاری تهران در کدام مناطق قرار دارد؟
در داخل شهر تهران نیز برای طرح آشیان واحدهایی تأمین شده است.
بر اساس اظهارات خالقی، مطابق دستورالعمل این طرح، واحدهای استیجاری باید عمدتاً در مناطق متوسط و پایینتر شهری تأمین شوند. در پایتخت نیز مناطق ۱۵ و ۱۸ برای اجرای این برنامه انتخاب شدهاند و واحدهای موجود در این دو منطقه در مرحله تجهیز قرار دارند.
در مقابل، در قرچک ظرفیت قابل توجهی ایجاد شده و واحدهای آن به گفته مدیرکل راه و شهرسازی، کاملاً آماده سکونت هستند. تازهترین گزارش منتشرشده درباره طرح نیز همین تقسیمبندی را تأیید میکند و از آمادگی واحدهای قرچک و ادامه تجهیز واحدهای مناطق ۱۵ و ۱۸ تهران خبر میدهد.
به این ترتیب احتمالاً بخشی از متقاضیانی که انعطاف بیشتری در انتخاب محل دارند، زودتر از کسانی که صرفاً خواهان شهر تهران هستند، واحد خود را تحویل خواهند گرفت.
بازار اجاره تهران همچنان تحت فشار است
اجرای طرح مسکن استیجاری در شرایطی انجام میشود که اجارهبها همچنان بخش بزرگی از هزینه خانوارهای مستأجر را تشکیل میدهد.
براساس گزارشی که با استناد به آخرین آمار رسمی منتشر شده، تورم سالانه اجاره مسکن در مرداد ۱۴۰۵ به ۳۲.۳ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۳۱.۸ درصد رسیده بود. شاخص اجاره در همان ماه نیز ۲.۵ درصد نسبت به ماه قبل افزایش داشت.
در عین حال، دادههای غیررسمی رصد فایلهای بازار نیز نشان میدهد اجارههای پیشنهادی در مناطق مختلف تهران فاصله بسیار زیادی با یکدیگر دارند؛ متراژ، سن ساختمان، منطقه و میزان ودیعه میتوانند رقم پرداختی ماهانه را بهشدت تغییر دهند.
خود خالقی نیز تأکید کرده آمار تازه تفکیکشدهای از قیمت اجاره در مناطق مختلف تهران در اختیار اداره کل نیست و دادههای جدید باید از سامانه «خودنویس» استخراج شود.
سامانه خودنویس حالا یکی از بزرگترین پایگاههای اجاره کشور است
اهمیت ارجاع وزارت راه به سامانه خودنویس زمانی روشنتر میشود که حجم قراردادهای ثبتشده در آن را ببینیم.
وزارت راه و شهرسازی سوم مهر اعلام کرد تاکنون حدود ۱۳.۳ میلیون نفر به این سامانه مراجعه کردهاند و حدود ۴.۴ میلیون قرارداد اجاره و ۵۲۵ هزار قرارداد خریدوفروش در آن تکمیل شده است؛ در مجموع نزدیک به ۴.۹ میلیون قرارداد ملکی.
این حجم اطلاعات میتواند در مقایسه با فایلهای آگهی، تصویر دقیقتری از مبالغ واقعی معامله ارائه کند؛ زیرا سامانه اطلاعات قراردادهای منعقدشده را ثبت میکند، نه صرفاً قیمت درخواستی مالک.
پیشتر مسئولان سامانه نیز اعلام کرده بودند راستیآزمایی دادهها نشان میدهد بخش بزرگی از رکوردهای ثبتشده به معامله واقعی منجر شده و قیمتهای نهایی قراردادها در مواردی پایینتر از ارقام پیشنهادی آگهیهاست.
آیا ۱۵۰۰ واحد میتواند بازار اجاره تهران را تغییر دهد؟
ظرفیت ۱۵۰۰ واحدی برای خانوارهایی که در این مرحله واحد دریافت میکنند، اهمیت مستقیم و قابل توجهی دارد؛ اما از نظر مقیاس، این تعداد در برابر بازار بزرگ مستأجران تهران محدود است.
خود وزارت راه نیز طرح آشیان را بهعنوان یک برنامه حمایتی هدفمند برای بخشی از زوجهای جوان تعریف کرده، نه جایگزینی برای کل بازار اجاره.
به همین دلیل اثر اصلی مرحله نخست احتمالاً بیش از آنکه در کاهش عمومی اجارهبها دیده شود، در کمک مستقیم به خانوارهای منتخب و آزمودن مدل جدید مداخله دولت در بازار اجاره قابل مشاهده خواهد بود.
گزارشهای قبلی نیز نشان میداد برنامه کشوری مسکن استیجاری در مقایسه با تعداد میلیونی مستأجران هنوز در ابعاد محدودی قرار دارد.
اگر این مدل در مراحل بعدی توسعه پیدا کند و عرضه واحدها در همان مناطقی انجام شود که بیشترین تقاضا وجود دارد، دامنه اثرگذاری آن میتواند بزرگتر شود.
چه کسانی زودتر خانه تحویل میگیرند؟
با توجه به اظهارات جدید، سه عامل در سرعت تحویل واحدها تعیینکننده خواهد بود: تأیید نهایی پرونده، محل انتخابی متقاضی و آماده بودن واحد در همان شهر.
در مناطقی مانند قرچک که واحدها آماده سکونت معرفی شدهاند، فرآیند تحویل میتواند سریعتر باشد. اما در تهران، بخشی از واحدهای مناطق ۱۵ و ۱۸ هنوز در مرحله تجهیز هستند.
از سوی دیگر، متقاضیانی که فقط تهران را انتخاب کردهاند ممکن است با محدودیت بیشتری نسبت به کسانی روبهرو شوند که امکان سکونت در پرند، قرچک، اندیشه یا دیگر نقاط استان را دارند.
بنابراین آغاز رسمی تحویل از آبان به این معنا نیست که همه پذیرفتهشدگان در یک زمان کلید واحد خود را دریافت خواهند کرد.
آبان ماه؛ آغاز آزمون جدی طرح آشیان در تهران
طرح مسکن استیجاری استان تهران حالا از مرحله وعده و ثبتنام عبور کرده و به آستانه تحویل رسیده است.
حدود ۱۵۰۰ واحد تأمین شده، ظرفیت از تعداد فعلی متقاضیان تأییدشده بیشتر است و بخشی از واحدهای شهرهای اقماری آماده سکونت هستند. در شهر تهران نیز مناطق ۱۵ و ۱۸ در برنامه قرار دارند.
با این حال، چالش اصلی نه تعداد کل واحدها، بلکه تطبیق محل عرضه با خواسته مستأجران است. بخش زیادی از ثبتنامکنندگان تهران را میخواهند، در حالی که ظرفیت عمده در نقاط دیگری از استان قرار گرفته است.
از آبانماه مشخص خواهد شد چه تعداد از متقاضیان واقعاً واحد تحویل میگیرند و چه بخشی به دلیل فاصله محل سکونت پیشنهادی با انتخاب اولیه خود منتظر میمانند. در بازاری که آخرین آمار رسمی همچنان از تورم بیش از ۳۰ درصدی اجاره حکایت دارد، همین مرحله نخست میتواند آزمون مهمی برای سنجش قابلیت توسعه طرح آشیان در سالهای آینده باشد.
