قیمت تخممرغ امروز ۱۲ شهریور ۱۴۰۵؛ بستهها تا ۶۲۰ هزار تومان، چرا مرغدار هنوز زیان میدهد؟
حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئتمدیره اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، امروز اعلام کرد پیشنهاد اتحادیه برای قیمت هر کیلوگرم تخممرغ در شهریور ۲۷۱ هزار تومان درب مرغداری است؛ رقمی که به گفته او به هزینه واقعی تولید نزدیک است.
کاشانی میگوید مرغداران حتی در شرایط فعلی نیز قادر نیستند محصول خود را با این نرخ بفروشند و تخممرغ حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تومان پایینتر از قیمت پیشنهادی اتحادیه عرضه میشود. با این حساب، از اظهارات او میتوان نرخ تقریبی ۱۹۱ تا ۲۰۱ هزار تومان را برای بخشی از معاملات درب مرغداری استنباط کرد.
قیمت واقعی تخممرغ ۲۰۰ هزار است یا ۲۳۰ هزار تومان؟
اینجا یک اختلاف آماری مهم وجود دارد که نباید نادیده گرفته شود.
محمد مرادی، مدیرعامل اتحادیه مرغداران میهن، تنها یک روز قبل قیمت ارشادی وزارت جهاد را ۲۳۵ هزار تومان اعلام کرده و گفته بود تخممرغ درب مرغداری در محدوده ۲۳۰ هزار تومان فروخته میشود. او نیز تأکید کرده بود تولیدکننده حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان پایینتر از بهای تمامشده محصول میفروشد.
بنابراین در بازار امروز با سه مفهوم متفاوت روبهرو هستیم:
قیمت ۲۷۱ هزار تومان، پیشنهاد اتحادیه بر مبنای هزینه تولید است؛ ۲۳۵ هزار تومان، نرخ ارشادی اعلامشده وزارت جهاد است؛ و قیمت واقعی معاملات درب مرغداری نیز بسته به زمان و محل معامله پایینتر گزارش میشود.
به همین دلیل استفاده از عبارتهایی مانند «قیمت رسمی تخممرغ ۲۷۱ هزار تومان شد» دقیق نیست. این رقم هنوز یک نرخ پیشنهادی صنفی است، نه الزاماً قیمت معامله همه مرغداریها.
تخممرغ کیلویی ۳۳۳ هزار تومان باید به دست مردم برسد؟
کاشانی میگوید بر اساس ضوابط مورد اشاره سازمان حمایت، فاصله مجاز قیمت از درب مرغداری تا مصرفکننده در مجموع حدود ۲۳ درصد است.
اگر قیمت پیشنهادی اتحادیه یعنی ۲۷۱ هزار تومان را مبنا بگیریم، نتیجه محاسبه حدود ۳۳۳ هزار و ۳۳۰ تومان برای هر کیلو است.
اما اگر نرخ ارشادی وزارت جهاد یعنی ۲۳۵ هزار تومان را مبنا قرار دهیم، قیمت با افزایش ۲۳ درصدی به حدود ۲۸۹ هزار تومان میرسد.
این اختلاف ۴۴ هزار تومانی نشان میدهد حتی مفهوم «قیمت منطقی برای مصرفکننده» نیز کاملاً به این وابسته است که کدام نرخ درب مرغداری را مبنا قرار دهیم.
تخممرغ ۶۲۰ هزار تومانی گرانفروشی است؟
مشاهدات میدانی ایسنا نشان میدهد برخی بستههای تخممرغ در فروشگاهها بین ۴۹۳ تا ۶۲۰ هزار تومان فروخته میشوند. اما مقایسه مستقیم این ارقام با نرخ کیلویی ۳۳۳ هزار تومان میتواند گمراهکننده باشد، زیرا وزن بستهها یکسان نیست.
برای مثال، اگر بسته ۶۲۰ هزار تومانی دو کیلو وزن داشته باشد، قیمت آن کیلویی ۳۱۰ هزار تومان است؛ یعنی حتی از نرخ ۳۳۳ هزار تومانی حاصل از پیشنهاد اتحادیه پایینتر.
اما اگر همان بسته تنها ۱.۸ کیلوگرم وزن داشته باشد، قیمت هر کیلو به حدود ۳۴۴ هزار تومان میرسد و اگر ۱.۵ کیلوگرم باشد، نرخ کیلویی از ۴۱۳ هزار تومان عبور میکند.
پس برای تشخیص گرانفروشی باید قیمت را بر وزن خالص تقسیم کرد؛ تعداد تخممرغ یا قیمت کل بسته به تنهایی معیار مناسبی نیست.
گزارشهای مرداد نیز نشان میداد یک شانه تقریباً دو کیلویی تخممرغ در بازار حدود ۵۶۰ تا ۵۷۰ هزار تومان فروخته میشد؛ یعنی تقریباً کیلویی ۲۸۰ تا ۲۸۵ هزار تومان.
تولید ۱۱۸ هزار تن؛ بازار تخممرغ کمبود ندارد
یکی از مهمترین بخشهای صحبتهای کاشانی مربوط به تولید است.
او تولید تخممرغ شهریور را حدود ۱۱۸ هزار تن برآورد کرده و گفته نزدیک به ۱۰۰ هزار تن آن در داخل مصرف میشود. اگر این ارقام محقق شوند، حدود ۱۸ هزار تن مازاد بالقوه باقی میماند؛ معادل بیش از ۱۵ درصد تولید ماه.
البته مدیرعامل اتحادیه برآورد کمی متفاوتی ارائه کرده و متوسط تولید ماههای آینده را حدود ۱۱۵ هزار تن و مازاد ماهانه را حدود ۵ تا ۱۰ هزار تن پیشبینی کرده است.
با وجود اختلاف در عدد دقیق، هر دو روایت یک نتیجه مشترک دارند: بازار با کمبود ساختاری تخممرغ مواجه نیست.
بنابراین اگر قیمت مصرفکننده بالا باشد، نمیتوان آن را صرفاً با کمبود محصول توضیح داد.
صادرات؛ حلقهای که از زنجیره تخممرغ حذف شد
در بازاری که بیش از نیاز داخلی تولید میکند، صادرات نقش شیر اطمینان را دارد.
وقتی مازاد محصول به کشورهای دیگر صادر شود، قیمت درب مرغداری سقوط نمیکند و تولیدکننده میتواند هزینههای خود را پوشش دهد. اگر صادرات متوقف شود، مازاد داخل کشور باقی میماند و مرغدار برای نقدکردن محصول ناچار به کاهش قیمت میشود.
کاشانی میگوید طی چند سال گذشته بخش خصوصی توانسته بود بازارهای منطقهای ایجاد کند و ایران را از واردکننده تخممرغ به صادرکننده تبدیل کند؛ اما پس از افزایش دخالت وزارت جهاد در مدیریت صادرات، این بازارها تضعیف شدهاند.
آمارهای گذشته نیز نشان میدهد حجم صادرات قابل توجه بوده است. اتحادیه پیشتر اعلام کرده بود در سال گذشته حدود ۱۱۰ هزار تن تخممرغ، معادل حدود ۸ درصد تولید کشور، صادر شده است.
مدیرعامل اتحادیه نیز این هفته تأیید کرده که صادرات سال گذشته بیش از ۱۰۰ هزار تن بوده اما امسال چنین حجمی از صادرات وجود ندارد.
یک نکته آماری نیز باید اصلاح شود: عبارت «صادرات ۴۰۰ درصد کاهش یافته» که در نقلقول امروز آمده، اگر به معنای ریاضی استفاده شود صحیح نیست؛ یک متغیر نمیتواند بیش از ۱۰۰ درصد کاهش پیدا کند. احتمالاً منظور این است که صادرات حدود چهار برابر کمتر شده؛ حالتی که معادل افت تقریبی ۷۵ درصدی است. تا زمانی که آمار رسمی دقیق گمرک منتشر نشود، بهتر است به جای «کاهش ۴۰۰ درصدی» از عبارت «افت بسیار شدید یا چندبرابری صادرات» استفاده شود.
چرا مرغدار با وجود تخممرغ ۶۰۰ هزار تومانی زیان میکند؟
تناقض اصلی بازار همینجاست.
قیمت بالا در فروشگاه الزاماً به معنی درآمد بالا برای تولیدکننده نیست.
مرغدار تخممرغ را فله و درب واحد تولیدی میفروشد. پس از آن هزینه حمل، شکستگی و افت، درجهبندی، بستهبندی، کارتن، سردخانه، توزیع، فروشگاه و حاشیه سود شبکه فروش به محصول اضافه میشود.
در نتیجه ممکن است مرغدار کیلویی ۲۰۰ تا ۲۳۰ هزار تومان دریافت کند و همان محصول پس از طی زنجیره توزیع با معادل کیلویی ۲۸۰، ۳۳۰ یا حتی بالاتر به دست مصرفکننده برسد.
این همان مشکلی است که در بسیاری از کالاهای کشاورزی دیده میشود: تولیدکننده از ارزانی محصولش ناراضی است و مصرفکننده هم از گرانی همان کالا.
تخممرغ جای گوشت و مرغ را در سفره میگیرد؟
کاشانی معتقد است افزایش قیمت سایر محصولات پروتئینی باعث افزایش تقاضای تخممرغ شده است؛ زیرا این محصول همچنان یکی از ارزانترین منابع پروتئین حیوانی در دسترس خانوار محسوب میشود.
این موضوع با شرایط فعلی بازار مواد غذایی نیز سازگار است. وقتی قیمت مرغ کامل به بیش از ۳۰۰ هزار تومان در هر کیلو رسیده و گوشت قرمز برای بخش بزرگی از خانوارها کالایی گران محسوب میشود، تخممرغ اهمیت بیشتری در سبد مصرف پیدا میکند.
شهریور نیز به گفته فعالان صنعت دوره افزایش مصرف است و در نیمه دوم سال با بازگشایی مدارس و افزایش فعالیت صنایع کیک، کلوچه و محصولات غذایی، تقاضای صنعتی نیز میتواند بیشتر شود.
آیا قیمت تخممرغ در پاییز گران میشود؟
در سمت عرضه، نشانهای از کمبود فوری دیده نمیشود.
تولید شهریور بین ۱۱۵ تا ۱۱۸ هزار تن برآورد شده و فعالان اتحادیه از مازاد چند هزار تنی در ماه صحبت میکنند. این شرایط باید مانع جهش شدید قیمت درب مرغداری شود.
اما ادامه فروش پایینتر از هزینه تولید یک ریسک مهم برای ماههای بعد است.
اگر مرغدار برای مدت طولانی زیان کند، ممکن است از نوسازی گله، جوجهریزی، خوراکدهی مطلوب یا سرمایهگذاری جدید عقبنشینی کند. در این صورت مازاد امروز میتواند به کاهش تولید آینده تبدیل شود.
بنابراین سیاست منطقی فقط «ارزان نگهداشتن تخممرغ» نیست؛ بلکه باید مازاد تولید از طریق صادرات، خرید حمایتی یا ذخیرهسازی مدیریت شود تا هم مصرفکننده با جهش قیمت مواجه نشود و هم تولیدکننده از بازار خارج نشود.
جمعبندی بازار شهریور یک تناقض روشن دارد: اتحادیه قیمت تمامشده را نزدیک ۲۷۱ هزار تومان میداند، وزارت جهاد نرخ ارشادی ۲۳۵ هزار تومان دارد، مرغدار در برخی معاملات پایینتر از این ارقام میفروشد و مصرفکننده بستههایی تا ۶۲۰ هزار تومان روی قفسه میبیند.
پس مسئله اصلی بازار تخممرغ فعلاً کمبود نیست؛ فاصله میان مزرعه و فروشگاه، ضعف صادرات و نحوه مدیریت مازاد تولید است. اگر این سه حلقه اصلاح نشوند، ممکن است تولیدکننده همچنان زیانده بماند و مصرفکننده هم احساس ارزانی نکند؛ بدترین ترکیب ممکن برای یک کالای اساسی.