مازاد تولید مرغ و هشدار درباره زیان مرغداران؛ آیا بازار مرغ در نیمه دوم سال دچار نوسان میشود؟
سید فرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، با اشاره به وضعیت کنونی بازار اعلام کرد که میزان جوجهریزی طی دو ماه گذشته بیش از نیاز واقعی کشور بوده است. به گفته وی، در حالی که جوجهریزی ماهانه حدود ۱۰۵ میلیون قطعه میتواند تعادل تولید و بازار را حفظ کند، آمارهای موجود از افزایش حدود ۲۵ درصدی تولید نسبت به نیاز حکایت دارد.
این مازاد تولید اگرچه در نگاه نخست به معنای وفور کالا برای مصرفکنندگان است، اما در عمل فشار قابل توجهی بر تولیدکنندگان وارد کرده است؛ زیرا افزایش عرضه در شرایطی که تقاضا رشد نکرده، موجب افت قیمت فروش و کاهش سود مرغداران شده است.
افزایش هزینه تولید؛ چالش بزرگ مرغداران
یکی از مهمترین دغدغههای فعالان صنعت طیور، افزایش هزینههای تولید است. دبیر فدراسیون طیور میگوید قیمت تمامشده تولید مرغ حدود ۲۵ درصد افزایش یافته، اما سیاستهای حمایتی متناسب با این رشد اصلاح نشده است.
در همین حال، به دلیل تسویه نشدن بدهی دولت به واردکنندگان نهادههای دامی، قیمت خوراک طیور نیز روند صعودی گرفته است. به گفته طلاکش، تنها در دو هفته اخیر نرخ ذرت و کنجاله سویا بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته که این موضوع هزینه تولید را بیش از گذشته بالا برده است.
کارشناسان معتقدند خوراک دام و طیور سهم عمدهای از هزینه تولید مرغ را تشکیل میدهد؛ بنابراین هرگونه افزایش قیمت نهادهها، مستقیماً بر قیمت تمامشده اثر میگذارد و در صورت نبود حمایت یا اصلاح سیاستهای قیمتگذاری، فشار مالی بر مرغداران تشدید خواهد شد.
کالابرگ؛ حلقه مفقوده تعادل بازار
یکی دیگر از محورهای انتقاد دبیر فدراسیون طیور، اصلاح نشدن مبلغ کالابرگ الکترونیکی است. به گفته وی، با وجود رشد هزینه تولید، مبلغ اختصاصیافته برای خرید کالاهای اساسی تغییر نکرده و همین موضوع باعث شده بخشی از خانوارها توان خرید گوشت مرغ را از دست بدهند.
کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان از یک سو تقاضای بازار را محدود کرده و از سوی دیگر باعث شده مازاد تولید با سرعت بیشتری در بازار انباشته شود. به اعتقاد فعالان این حوزه، اگر سیاستهای حمایتی متناسب با شرایط اقتصادی اصلاح نشود، هم تولیدکننده متضرر خواهد شد و هم مصرفکننده از دسترسی مناسب به محصولات پروتئینی آسیب خواهد دید.
خرید حمایتی و صادرات؛ راهکارهایی که کافی نیستند
در ماههای اخیر شرکت پشتیبانی امور دام خرید حمایتی مرغ را ادامه داده و همزمان مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ نیز صادر شده است؛ اما به اعتقاد دبیر فدراسیون طیور، این اقدامات برای کنترل بازار کافی نیست.
وی تأکید میکند صادرات ۱۰ هزار تن مرغ تنها معادل حدود یک و نیم روز تولید کشور است و نمیتواند تأثیر محسوسی بر کاهش مازاد عرضه داشته باشد. از سوی دیگر، حجم بالای جوجهریزی موجب شده عرضه همچنان از میزان تقاضا بیشتر باشد و بازار نتواند به تعادل برسد.
کارشناسان نیز معتقدند صادرات زمانی میتواند نقش مؤثری در تنظیم بازار ایفا کند که بهصورت مستمر، برنامهریزیشده و متناسب با حجم تولید انجام شود، نه در قالب مجوزهای مقطعی و محدود.
اختلاف قیمت پیشنهادی و قیمت بازار
به گفته طلاکش، قیمت پیشنهادی وزارت جهاد کشاورزی برای عرضه گوشت مرغ به مصرفکننده حدود ۳۸۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم است، اما طی یک ماه گذشته مرغ در بازار با قیمت ۳۰۰ تا ۳۲۰ هزار تومان عرضه شده است.
این اختلاف قیمت به معنای فروش محصول پایینتر از هزینه واقعی تولید است؛ موضوعی که به گفته فعالان صنعت، زیانی در حدود ۵۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم مرغ به تولیدکنندگان تحمیل میکند.
تداوم این وضعیت میتواند سرمایه در گردش مرغداران را کاهش داده و در بلندمدت انگیزه تولید را تحت تأثیر قرار دهد؛ مسئلهای که در نهایت ممکن است به کاهش عرضه و جهش قیمتها در آینده منجر شود.
ضرورت حرکت به سمت زنجیرههای یکپارچه تولید
دبیر فدراسیون طیور یکی از راهکارهای اساسی برای عبور از مشکلات فعلی را توسعه زنجیرههای یکپارچه تولید عنوان میکند. بر اساس برنامههای صنعت، قرار بوده تا پایان سال ۶۰ درصد گوشت مرغ کشور در قالب زنجیرههای یکپارچه تولید شود، اما اکنون این سهم به حدود ۳۵ درصد میرسد.
فعالان صنعت معتقدند توسعه این زنجیرهها میتواند هزینه تولید را کاهش داده، بهرهوری را افزایش دهد و مدیریت بازار را آسانتر کند. همچنین یکپارچگی تولید امکان برنامهریزی بهتر برای صادرات، تأمین نهادهها و تنظیم عرضه را فراهم خواهد کرد.
مقایسه با ترکیه؛ صادرات، حلقه تکمیلکننده بازار
طلاکش با اشاره به تجربه کشورهای رقیب، اعلام کرده است که ترکیه با حجمی از تولید مشابه ایران، حدود ۲۵ درصد تولید مرغ خود را صادر میکند؛ موضوعی که علاوه بر ایجاد درآمد ارزی، به حفظ تعادل بازار داخلی نیز کمک کرده است.
به اعتقاد وی، با آزادسازی نرخ ارز، لازم است سیاستگذار نیز محدودیتهای صادراتی را کاهش دهد و به جای مداخلات دستوری، اجازه دهد بازار بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا فعالیت کند. در چنین شرایطی، در صورت کمبود تولید نیز امکان واردات هدفمند وجود خواهد داشت.
جمعبندی
بازار مرغ ایران این روزها در شرایطی قرار دارد که همزمان با افزایش تولید، رشد هزینههای تولید و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان روبهرو است. استمرار جوجهریزی بیش از نیاز، افزایش قیمت نهادههای دامی، اصلاح نشدن کالابرگ و محدود بودن صادرات، مجموعهای از چالشهایی را ایجاد کرده که به گفته فعالان صنعت، سودآوری مرغداران را به شدت کاهش داده است.
کارشناسان هشدار میدهند اگر سیاستهای تنظیم بازار، حمایت از تولید، توسعه صادرات و اصلاح ساختار زنجیره تولید با سرعت بیشتری اجرا نشود، احتمال دارد بازار مرغ در نیمه دوم سال از وضعیت فعلی مازاد عرضه به سمت کمبود تولید و نوسانات شدید قیمتی حرکت کند؛ وضعیتی که هم تولیدکنندگان و هم مصرفکنندگان را با چالشهای تازهای مواجه خواهد کرد.
