ورق بازار لاستیک برمیگردد؟ پیشبینی قیمت تایر پس از حذف قیمتگذاری دستوری
بازار لاستیک خودرو در روزهای پایانی آبان ۱۴۰۵ با تغییر مهمی در سیاستهای قیمتگذاری مواجه شده است. ستاد تنظیم بازار در جلسه ۱۷ آبانماه تصویب کرد که تایر و روغن موتور خودروهای سبک تا پایان سال جاری از شمول قیمتگذاری دستوری خارج شوند؛ تصمیمی که میتواند معادلات چندساله بازار لاستیک را تغییر دهد.
این تحول در شرایطی رخ داده است که اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد، افزایش هزینه تأمین مواد اولیه، مشکلات نقدینگی تولیدکنندگان و فعالیت واسطهها، از چالشهای اصلی صنعت تایر کشور محسوب میشوند.
لاستیک خودرو چرا گران شد؟
جمال میرزایی، رئیس انجمن صنعت تایر ایران، در گفتوگو با تلویزیون همشهری، افزایش هزینههای تولید را عامل اصلی رشد قیمت لاستیک دانسته و تأکید کرده است که گرانی محصولات لزوماً ناشی از حذف قیمتگذاری دستوری نیست.
به گفته او، تغییر گروه ارزی بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت تایر موجب شده است نرخ ارز تأمین این مواد از حدود ۱۴۰ هزار تومان به ۲۷۵ هزار تومان برسد. همزمان، افزایش قیمت محصولات پتروشیمی در بورس کالا نیز فشار مضاعفی بر هزینههای تولید وارد کرده است.
صنعت لاستیکسازی وابستگی قابلتوجهی به مواد اولیهای مانند کائوچو طبیعی و مصنوعی، دوده صنعتی، روغنهای فرآوری و ترکیبات شیمیایی دارد. افزایش قیمت هر یک از این نهادهها میتواند مستقیماً بر بهای تمامشده محصولات اثرگذار باشد.
در چنین شرایطی، حتی تثبیت قیمت ارز نیز الزاماً به کاهش فوری هزینههای تولید منجر نمیشود؛ زیرا کارخانهها همچنان با افزایش هزینه دستمزد، انرژی، حملونقل و تأمین سرمایه در گردش مواجه هستند.
افزایش ۳۰ تا ۳۳ درصدی قیمت کارخانه لاستیک
بررسی گزارشهای منتشرشده از اطلاعیه شرکتهای لاستیکسازی در سامانه کدال نشان میدهد نخستین واکنش تولیدکنندگان به تغییر سازوکار قیمتگذاری، افزایش نرخ فروش محصولات بوده است.
کویر تایر در روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ از افزایش میانگین ۳۳ درصدی نرخ فروش تایرهای رادیال سواری خبر داد. مجتمع صنایع لاستیک یزد و آرتاویل تایر نیز افزایش میانگین ۳۰ درصدی قیمت محصولات مشمول را اعلام کردند.
با وجود این، افزایش قیمت کارخانه الزاماً به معنای رشد مشابه قیمت لاستیک در بازار آزاد نیست. بخش مهمی از نتیجه سیاست جدید به میزان اختلاف نرخ فروش کارخانه و قیمت نهایی عرضه در شبکه توزیع بستگی خواهد داشت.
چنانچه افزایش قیمت کارخانه با کاهش حاشیه سود واسطهها همراه شود، احتمال دارد شدت افزایش هزینه خرید لاستیک برای مصرفکنندگان بازار آزاد کمتر از افزایش نرخ اعلامی تولیدکنندگان باشد.
پایان سود واسطهگران در بازار لاستیک؟
یکی از مهمترین اهداف حذف قیمتگذاری دستوری تایر، کاهش انگیزه خریدهای غیرمصرفی و محدود کردن فعالیتهای سوداگرانه است.
در سالهای گذشته، اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد شرایطی را ایجاد کرده بود که برخی خریداران نه برای مصرف شخصی، بلکه با هدف فروش مجدد و کسب سود اقدام به خرید لاستیک میکردند.
این وضعیت علاوه بر افزایش تقاضای غیرواقعی، دسترسی مصرفکنندگان به لاستیک با نرخ مصوب را دشوارتر میکرد. حتی برخی رانندگان نیز به دلیل نگرانی از گرانیهای آینده، زودتر از موعد اقدام به خرید و ذخیره لاستیک میکردند.
نزدیک شدن قیمت کارخانه به نرخ بازار میتواند جذابیت اقتصادی این نوع معاملات را کاهش دهد. در نتیجه، بخشی از تقاضای غیرمصرفی از بازار خارج خواهد شد و تولیدکنندگان برای فروش محصولات خود ناچار به توجه بیشتر به نیاز مصرفکنندگان خواهند بود.
البته تحقق این هدف مستلزم افزایش عرضه، شفافیت قیمتها و نظارت مؤثر بر شبکه توزیع است.
ظرفیت تولید لاستیک ایرانی چقدر است؟
رئیس انجمن صنعت تایر ایران معتقد است کارخانههای داخلی توانایی تأمین نیاز کشور در بخش تایر خودروهای سواری را دارند و حتی امکان گسترش صادرات نیز برای این صنعت وجود دارد.
پیشتر نیز گزارشهایی درباره پیشبینی افزایش ۲۵ درصدی تولید تایر تا پایان سال، در صورت بهبود شرایط مالی کارخانهها، منتشر شده بود.
افزایش نقدینگی تولیدکنندگان میتواند زمینه خرید بهموقع مواد اولیه، استفاده بهتر از ظرفیت خطوط تولید و کاهش وقفههای فعالیت کارخانهها را فراهم کند.
با این حال، ظرفیت اسمی تولید با میزان تولید واقعی تفاوت دارد. تأمین ارز، محدودیت انرژی، دسترسی به مواد اولیه و مشکلات حملونقل از جمله عواملی هستند که میتوانند مانع تحقق برنامههای افزایش تولید شوند.
حاشیه سود ۱۷ درصدی تولیدکنندگان تایر
به گفته جمال میرزایی، حاشیه سود قانونی تولیدکنندگان حدود ۱۷ درصد است و حذف قیمتگذاری دستوری نباید به افزایش بیضابطه قیمتها منجر شود.
از دیدگاه اقتصادی، آزادی عمل تولیدکنندگان در تعیین قیمت زمانی به نفع مصرفکننده خواهد بود که بازار از رقابت کافی برخوردار باشد. در چنین شرایطی، کارخانهها برای افزایش سهم بازار، علاوه بر بهبود کیفیت محصولات، به ارائه قیمتهای رقابتی و شرایط فروش مناسبتر روی میآورند.
در مقابل، اگر عرضه محدود باقی بماند یا رقابت مؤثری میان تولیدکنندگان شکل نگیرد، تغییر شیوه قیمتگذاری ممکن است صرفاً به افزایش هزینه خرید مصرفکنندگان منتهی شود.
بنابراین، شفافیت صورتهای مالی، نظارت بر عملکرد شرکتها و جلوگیری از رفتارهای ضدرقابتی اهمیت ویژهای خواهد داشت.
کاهش هزینه حملونقل؛ شرط ارزان شدن لاستیک
میرزایی همچنین به افت تولید در اردیبهشت، خرداد و تیرماه اشاره کرده و مشکلات لجستیکی و محدودیتهای قیمتگذاری را از دلایل این کاهش دانسته است.
هزینه حملونقل در مراحل مختلف، از واردات مواد اولیه گرفته تا انتقال محصولات نهایی به نمایندگیهای فروش، بر قیمت لاستیک تأثیرگذار است.
بهبود شرایط لجستیکی میتواند بخشی از فشار هزینهای کارخانهها را کاهش دهد. با این حال، اثر این عامل زمانی در قیمت نهایی نمایان خواهد شد که افزایش سایر هزینهها، بهویژه نرخ ارز و مواد اولیه، آن را خنثی نکند.
پیشبینی قیمت لاستیک خودرو تا پایان سال ۱۴۰۵
چشمانداز بازار لاستیک در ماههای باقیمانده سال به سه متغیر اصلی، شامل نرخ ارز، حجم تولید داخلی و رفتار شبکه توزیع وابسته است.
در سناریوی خوشبینانه، تثبیت نرخ ارز، افزایش تولید و کاهش تقاضای سوداگرانه میتواند به تخلیه حباب قیمت لاستیک در بازار آزاد و کاهش تدریجی نرخ برخی محصولات منجر شود.
در سناریوی دوم، تداوم تورم هزینههای تولید در کنار افزایش عرضه، احتمالاً بازار را به سمت ثبات نسبی هدایت خواهد کرد.
در سناریوی بدبینانه نیز افزایش مجدد نرخ ارز، مشکلات تأمین مواد اولیه و کاهش تولید میتواند موج تازهای از گرانی لاستیک را رقم بزند.
در مجموع، اگرچه حذف قیمتگذاری دستوری میتواند بخشی از مشکلات ساختاری صنعت تایر را برطرف کند، کاهش قیمت لاستیک هنوز قطعی نیست. موفقیت سیاست جدید زمانی مشخص خواهد شد که مصرفکنندگان بتوانند محصولات مورد نیاز خود را بدون کمبود، واسطهگری و اختلاف نامتعارف قیمت از شبکه فروش تهیه کنند.