بحران قیمت شیر خام در آبان ۱۴۰۵؛ زیان ۲۵ هزار تومانی دامداران در هر کیلو شیر | گرانی جدید لبنیات در راه است؟
بررسی وضعیت قیمت شیر خام نشان میدهد شکاف میان نرخ مصوب و هزینه ادعایی تولید، به یکی از مهمترین مشکلات دامداران تبدیل شده است. مطابق مصوبه اردیبهشت ۱۴۰۵، قیمت هر کیلوگرم شیر خام با چربی پایه ۳.۲ درصد، درب دامداری ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شد. برای هر یکدهم درصد تغییر چربی نیز مبلغ ۶۵۰ تومان در نرخ خرید لحاظ میشود.
با این حال، افزایش هزینه نهادههای دامی، دارو، واکسن، حملونقل و دستمزد نیروی انسانی باعث شده تولیدکنندگان نسبت به کافی نبودن این نرخ اعتراض کنند.
بر اساس اظهارات دامداران در گزارش ارائهشده، هزینه تمامشده تولید هر کیلوگرم شیر خام اکنون به حدود ۸۵ هزار تومان رسیده است. اگر این برآورد را مبنا قرار دهیم، اختلاف میان هزینه تولید و نرخ مصوب به ۲۴ هزار و ۵۰۰ تومان میرسد.
این رقم معادل حدود ۲۸.۸ درصد هزینه ادعایی تولید است؛ به این معنا که درآمد حاصل از فروش شیر با نرخ مصوب، تنها حدود ۷۱ درصد هزینههای برآوردشده را پوشش میدهد. البته رقم ۸۵ هزار تومان، برآورد مطرحشده از سوی دامداران است و هنوز نمیتوان آن را هزینه قطعی و یکسان تمام واحدهای دامداری کشور دانست.
هشدار اتحادیه دامداران تهران؛ هزینه تولید افزایش یافته اما قیمت شیر ثابت مانده است
حبیب دهقاندهنوی، مدیرعامل اتحادیه دامداران استان تهران، در اظهارات نقلشده از سوی خبرگزاری تسنیم، افزایش هزینههای تولید را یکی از عوامل اصلی فشار اقتصادی بر دامداریها معرفی کرده است.
به گفته وی، هزینه خرید نهادههای دامی، دارو، واکسن و پرداخت دستمزد کارگران افزایش یافته، اما نرخ فروش شیر خام متناسب با این تغییرات اصلاح نشده است.
این اختلاف زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که ماهیت فعالیت دامداری مورد توجه قرار گیرد. برخلاف برخی واحدهای صنعتی که میتوانند تولید را برای مدتی متوقف کنند، دامداریهای شیری با هزینههای مستمر و روزانه روبهرو هستند.
نگهداری دام، تأمین خوراک، خدمات دامپزشکی و شیردوشی هزینههایی نیستند که بتوان آنها را بدون آسیب به تولید به تعویق انداخت. بنابراین حتی کاهش محدود حاشیه سود نیز در بلندمدت میتواند وضعیت نقدینگی دامداران را تحت تأثیر قرار دهد.
افزایش قیمت نهادههای دامی؛ ذرت و سویا عامل اصلی فشار بر دامداران
یکی از مهمترین دلایل افزایش هزینه تولید شیر خام، رشد قیمت نهادههای دامی است. ذرت، کنجاله سویا، جو و سایر خوراکهای مورد استفاده در دامداریها سهم قابل توجهی از هزینه نگهداری دامهای شیری را تشکیل میدهند.
به گفته دامداران، قیمت هر کیلوگرم سویا در سامانه بازارگاه به محدوده ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان رسیده و هزینه تأمین ذرت با احتساب حملونقل حدود ۷۰ هزار تومان برآورد میشود. این ارقام، قیمتهای اعلامی فعالان صنعت دامپروری هستند و ممکن است با توجه به نوع نهاده، زمان خرید و محل تحویل متفاوت باشند.
پیش از این نیز سیداحمد مقدسی، رئیس انجمن صنفی گاوداران ایران، در سوم آبان اعلام کرده بود که قیمت برخی نهادهها از حدود ۹ هزار تومان به ۴۰ هزار تومان افزایش یافته است. وی همچنین هزینه نهایی تأمین هر کیلوگرم سبوس برای دامداران را با احتساب حملونقل حدود ۴۰ هزار تومان اعلام کرده بود.
افزایش قیمت خوراک دام علاوه بر رشد مستقیم هزینه تولید، میتواند بر بهرهوری دامداری نیز اثر بگذارد. در شرایط کمبود نقدینگی، برخی تولیدکنندگان ممکن است برای کنترل هزینهها ترکیب جیره غذایی را تغییر دهند؛ اقدامی که اگر بدون ملاحظات تخصصی انجام شود، احتمال کاهش تولید شیر و آسیب به سلامت دام را افزایش میدهد.
قیمت جدید شیر خام تصویب شد؟ اختلاف بر سر نرخ ۶۸ تا ۷۰ هزار تومانی
در پی افزایش هزینههای تولید، موضوع اصلاح نرخ خرید شیر خام طی هفتههای اخیر مطرح شده است. سیداحمد مقدسی سوم آبان از توافق اولیه انجمن صنفی گاوداران و انجمن صنایع لبنی برای تعیین قیمت ۶۸ هزار تومان درب دامداری و ۷۰ هزار تومان درب کارخانه خبر داد.
با این حال، این توافق بهمعنای تصویب و ابلاغ رسمی نرخ جدید نبود. در پانزدهم آبان نیز مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای لبنی اعلام کرد که بر اساس تصمیم کارگروه تنظیم بازار در سیزدهم آبان، نرخ مصوب ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومانی همچنان مبنای قیمتگذاری است.
در تازهترین تحول، علیاحسان ظفری، مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای لبنی، روز ۲۳ آبان اعلام کرد قیمت خرید شیر خام در برخی معاملات به ۷۰ هزار تومان رسیده، در حالی که مصوبه جدیدی برای افزایش نرخ صادر نشده است.
این تفاوت میان قیمت مصوب و نرخ گزارششده معاملات نشان میدهد بازار شیر خام با نوعی دوگانگی مواجه شده است. از یک سو، دامداران خواستار افزایش قیمت برای پوشش هزینههای تولید هستند و از سوی دیگر، صنایع لبنی و نهادهای تنظیمگر نسبت به پیامدهای افزایش نرخ بر قیمت مصرفکننده نگرانی دارند.
شیر خام ارزان، لبنیات گران؛ چرا قیمت محصولات لبنی افزایش یافته است؟
یکی از مهمترین محورهای اعتراض دامداران، افزایش قیمت محصولات لبنی در شرایطی است که نرخ رسمی خرید شیر خام تغییر نکرده است.
بررسی قیمتهای منتشرشده در بازار نشان میدهد برخی فرآوردههای لبنی طی ماههای اخیر افزایش قابل توجهی داشتهاند. برای نمونه، قیمت شیر کمچرب کیسهای ۹۰۰ گرمی در گزارشهای بازار از ۸۴ هزار تومان به ۱۴۳ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی نزدیک به ۷۰ درصد.
البته فاصله قیمت شیر خام و محصول نهایی الزاماً به معنای سود خالص کارخانههای لبنی نیست. هزینه فرآوری، بستهبندی، انرژی، حملونقل، توزیع، نگهداری سرد و حاشیه فروش واحدهای عرضهکننده نیز در قیمت نهایی نقش دارند.
با این حال، افزایش قیمت محصولات مصرفی در حالی که تولیدکنندگان ماده اولیه از پوششندادن هزینههای خود خبر میدهند، ضرورت شفافیت بیشتر در زنجیره قیمتگذاری لبنیات را برجسته میکند.
خطر کشتار دامهای مولد؛ ادامه زیان چه اثری بر تولید شیر دارد؟
یکی از جدیترین پیامدهای احتمالی تداوم فشار مالی، کاهش ظرفیت تولید شیر در کشور است. دامهای مولد سرمایه اصلی واحدهای دامداری محسوب میشوند و جایگزینی آنها فرآیندی زمانبر و پرهزینه است.
اگر دامدار نتواند هزینه نگهداری گله را تأمین کند، ممکن است برای جبران کمبود نقدینگی به فروش بخشی از دامهای خود روی بیاورد. این تصمیم اگر به خروج دامهای مولد از چرخه تولید منجر شود، میتواند ظرفیت تولید شیر در ماهها و سالهای آینده را کاهش دهد.
در همین زمینه، پیشتر نیز درباره خطر کاهش ظرفیت تولید ناشی از خروج دامهای مولد هشدار داده شده بود.
کاهش تولید داخلی در بلندمدت ممکن است فشار بیشتری بر قیمت شیر خام و محصولات لبنی ایجاد کند. بنابراین، مدیریت هزینه تولید تنها مسئله سودآوری دامداران نیست، بلکه با پایداری عرضه مواد غذایی نیز ارتباط دارد.
پیشبینی قیمت شیر خام و لبنیات؛ گرانی دوباره در راه است؟
چشمانداز بازار شیر خام در هفتههای آینده تا حد زیادی به تصمیمات ستاد تنظیم بازار، وضعیت تأمین نهادهها و توافق میان دامداران و صنایع لبنی وابسته است.
اگر نرخ رسمی خرید شیر خام افزایش یابد، احتمال انتقال بخشی از هزینه جدید به قیمت محصولات لبنی وجود دارد. با این حال، میزان این افزایش به ترکیب هزینههای کارخانه، نوع محصول و سیاستهای نظارتی بستگی خواهد داشت.
در مقابل، ادامه تثبیت نرخ مصوب بدون بهبود هزینه نهادهها یا حمایت از تولیدکنندگان میتواند فشار مالی بر دامداریها را حفظ کند. چنین وضعیتی ممکن است در میانمدت بر ظرفیت تولید و پایداری عرضه اثر بگذارد.
راهکارهایی مانند تأمین بهموقع نهادههای دامی، تسهیل سرمایه در گردش دامداران، شفافسازی هزینه واقعی تولید و بازنگری دورهای نرخ خرید شیر میتوانند به کاهش این فشار کمک کنند.
در کنار این اقدامات، حمایت هدفمند از قدرت خرید خانوارها نیز اهمیت دارد؛ زیرا افزایش قیمت لبنیات بدون تقویت توان مصرفکنندگان میتواند به کاهش مصرف این محصولات منجر شود.
آینده صنعت لبنیات؛ ضرورت تصمیم فوری برای جلوگیری از بحران تولید
بررسی وضعیت بازار شیر خام در آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد صنعت دامپروری با چالشی چندوجهی مواجه است. از یک طرف، دامداران از افزایش هزینه تولید و ناکافی بودن نرخ خرید محصول گلایه دارند و از طرف دیگر، صنایع لبنی و مصرفکنندگان با فشار افزایش قیمتها روبهرو هستند.
در شرایطی که نرخ مصوب شیر خام ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان باقی مانده و برخی دامداران هزینه تولید را حدود ۸۵ هزار تومان برآورد میکنند، تعیین تکلیف سیاست قیمتگذاری اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
ادامه فاصله میان قیمت خرید شیر خام و هزینه واقعی تولید، در صورت تأیید برآوردهای دامداران، میتواند به تضعیف واحدهای تولیدی و کاهش ظرفیت عرضه در آینده منجر شود. از سوی دیگر، افزایش یکباره قیمتها بدون توجه به قدرت خرید خانوارها نیز خطر کاهش مصرف لبنیات را به همراه دارد.
بنابراین، مهمترین مسئله پیش روی سیاستگذاران، ایجاد تعادل میان حمایت از تولیدکننده و حفظ دسترسی مصرفکننده به محصولات لبنی است؛ تعادلی که تحقق آن به تصمیمگیری شفاف، بررسی مستند هزینههای تولید و اجرای سیاستهای حمایتی مؤثر نیاز دارد.