ثبت‌نام لاستیک و روغن موتور دولتی آغاز شد؛ شرایط خرید با قیمت مصوب در ۳۰۰ مرکز تهران اعلام شد
بازار لاستیک و روغن موتور خودرو در روز دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ با اجرای طرح تازه‌ای برای کنترل قیمت‌ها و سامان‌دهی عرضه روبه‌رو شده است. این طرح که با همکاری ستاد تنظیم بازار، اتحادیه صنف لاستیک و روغن و شبکه واحدهای صنفی منتخب اجرا می‌شود، قرار است امکان خرید مستقیم کالاهای مصرفی خودرو را با نرخ مصوب برای شهروندان تهران فراهم کند.
حمیدرضا رستگار، عضو هیئت‌رئیسه اتاق اصناف تهران، در گفت‌وگو با رادیو ایران اعلام کرد که واحدهای صنفی معتبر در مناطق ۲۲گانه پایتخت شناسایی شده‌اند و متقاضیان می‌توانند پس از ثبت‌نام، مرکز موردنظر خود را انتخاب کنند.
به گفته رستگار، روند ثبت‌نام و توزیع به‌صورت برخط و روزانه پایش می‌شود تا امکان کنترل قیمت‌ها و جلوگیری از انحراف کالا از شبکه رسمی افزایش یابد.
ثبت‌نام لاستیک و روغن موتور دولتی چگونه انجام می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مالکان خودرو، نحوه ثبت‌نام برای خرید لاستیک و روغن موتور با نرخ مصوب است.
بر اساس توضیحات عضو هیئت‌رئیسه اتاق اصناف، ثبت درخواست از طریق سامانه مربوط به طرح در وب‌سایت اتحادیه صنف لاستیک و روغن انجام می‌شود.
متقاضیان پس از ورود به سامانه و طی مراحل ثبت درخواست، می‌توانند واحد صنفی منتخب در منطقه محل سکونت یا نزدیک به آن را از میان مراکز تعیین‌شده انتخاب کنند.
با این حال، جزئیات کامل مراحل احراز هویت، مدارک لازم و نشانی دقیق درگاه ثبت‌نام ویژه این طرح هنوز در منابع عمومی بررسی‌شده به‌صورت قابل اتکا مشخص نشده است.
نکته مهم آن است که سامانه‌های فروش اینترنتی شرکت‌های تایرسازی و سامانه تخصیص تایر برای برخی ناوگان‌های حمل‌ونقل، لزوماً همان سامانه طرح جدید تهران نیستند. بنابراین بهتر است متقاضیان پیش از واردکردن اطلاعات شخصی، از رسمی بودن درگاه ثبت‌نام اطمینان حاصل کنند.
عرضه لاستیک و روغن موتور در ۳۰۰ مرکز تهران
بر اساس برنامه اعلام‌شده، مرحله نخست طرح در ۳۰۰ نقطه شهر تهران اجرا می‌شود.
سیدرضا عباس‌آبادی، رئیس کمیسیون لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، پیش‌تر اعلام کرده بود این برنامه از اول آبان‌ماه به‌صورت آزمایشی آغاز می‌شود و واحدهای صنفی دارای پروانه کسب معتبر در آن مشارکت خواهند داشت.
در این سازوکار، لاستیک از تولیدکنندگان داخلی و روغن موتور از چهار واحد اصلی تولیدکننده تأمین می‌شود. سپس محصولات از طریق تعاونی‌ها به شبکه فروشندگان منتخب تحویل داده خواهند شد.
اولویت مشارکت نیز با واحدهایی است که علاوه بر فروش محصول، امکان نصب لاستیک یا تعویض روغن را دارند.
این موضوع می‌تواند هزینه و زمان مراجعه خریداران به مراکز مختلف را کاهش دهد.
با وجود اعلام تعداد ۳۰۰ مرکز، هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت تمامی این واحدها به‌طور هم‌زمان موجودی کامل لاستیک و روغن موتور دارند. حجم عرضه و تنوع محصولات هر مرکز در موفقیت طرح نقش مهمی خواهد داشت.
قیمت لاستیک و روغن موتور دولتی چقدر است؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های طرح، نحوه تعیین قیمت فروش محصولات است.
عباس‌آبادی در توضیحات روز ۲۷ مهر اعلام کرده بود که قیمت کالاها بر اساس نرخ مصوب کارخانه محاسبه می‌شود و تعاونی‌های توزیع‌کننده نیز سهم محدودی بابت هزینه تأمین و تحویل دریافت می‌کنند.
برآورد اولیه این سهم حدود سه درصد اعلام شده است.
برای مثال، اگر قیمت مصوب یک محصول فرضی چهار میلیون تومان باشد، افزودن سه درصد هزینه توزیع، مبلغ آن را به چهار میلیون و ۱۲۰ هزار تومان می‌رساند. این محاسبه صرفاً برای توضیح سازوکار قیمت‌گذاری است و قیمت واقعی هیچ مدل مشخصی از لاستیک محسوب نمی‌شود.
نرخ نهایی هر لاستیک به عواملی مانند اندازه، برند، نوع خودرو و فهرست مصوب تولیدکننده وابسته خواهد بود.
درباره روغن موتور نیز نوع محصول، درجه گرانروی، استاندارد کیفی و حجم بسته‌بندی بر قیمت اثر می‌گذارند.
تاکنون جدول قیمت کامل و تأییدشده همه کالاهای مشمول طرح منتشر نشده است؛ بنابراین اعلام یک قیمت ثابت برای تمام لاستیک‌ها یا روغن موتورها دقیق نخواهد بود.
شرایط دریافت لاستیک و روغن موتور؛ آیا میزان کارکرد خودرو مهم است؟
مطابق توضیحات رستگار، تحویل کالا در طرح جدید به ضوابط فنی خودرو وابسته است.
یکی از معیارهای اعلام‌شده، میزان کیلومتر طی‌شده و زمان تعویض قطعات مصرفی است.
این شرط احتمالاً با هدف هدایت محصولات به سمت مصرف‌کنندگان واقعی و جلوگیری از خریدهای غیرضروری یا واسطه‌گری در نظر گرفته شده است.
با این حال، هنوز مشخص نیست چه میزان کارکرد یا چه فاصله زمانی مشخصی برای دریافت کالا در این طرح تعیین شده است.
از نظر فنی نیز زمان تعویض روغن موتور در تمام خودروها یکسان نیست و به نوع موتور، روغن مصرفی، شرایط رانندگی و دستورالعمل سازنده بستگی دارد.
در مورد لاستیک نیز علاوه بر کارکرد، عواملی مانند عمق آج، آسیب‌دیدگی، عمر تایر و شرایط نگهداری اهمیت دارند.
بنابراین رانندگان نباید برای تعویض قطعات مصرفی صرفاً به یک عدد عمومی و غیررسمی استناد کنند.
چرا دولت توزیع مستقیم لاستیک و روغن موتور را آغاز کرد؟
اجرای طرح جدید در شرایطی انجام شده که نوسانات قیمت و نگرانی درباره تأمین برخی اقلام مصرفی خودرو، هزینه نگهداری وسایل نقلیه را برای خانوارها افزایش داده است.
لاستیک و روغن موتور از کالاهایی هستند که تعویض آنها برای حفظ ایمنی و عملکرد خودرو ضروری است.
افزایش قیمت این محصولات می‌تواند برخی مالکان خودرو را به تأخیر در تعویض قطعات فرسوده وادار کند؛ موضوعی که در بلندمدت ممکن است هزینه تعمیرات و خطرات ایمنی را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، عرضه مستقیم با قیمت مشخص می‌تواند به کاهش نقش واسطه‌های غیرضروری و شفاف‌ترشدن فرآیند خرید کمک کند.
البته برخی گزارش‌های صنفی پیشین از نبود کمبود گسترده لاستیک و حتی ضعف تقاضا در مقاطعی از بازار حکایت داشته‌اند. به همین دلیل، اجرای طرح را نباید به‌تنهایی نشانه کمبود سراسری لاستیک یا روغن موتور دانست.
آیا فروش دولتی لاستیک و روغن باعث کاهش قیمت بازار آزاد می‌شود؟
تأثیر طرح بر بازار آزاد به میزان عرضه و اختلاف قیمت محصولات بستگی خواهد داشت.
اگر تعداد کافی لاستیک و روغن موتور با نرخ مصوب در دسترس مصرف‌کنندگان قرار گیرد، بخشی از تقاضا می‌تواند از بازار آزاد به شبکه رسمی منتقل شود.
این تغییر احتمالاً قدرت قیمت‌گذاری فروشندگان گران‌تر را محدود خواهد کرد.
اما اگر موجودی مراکز کم باشد یا فقط تعداد محدودی از اندازه‌های پرتقاضا عرضه شود، ممکن است خریداران همچنان ناچار به مراجعه به بازار معمول شوند.
در این صورت، حتی گسترش تعداد مراکز فروش نیز به‌تنهایی نمی‌تواند کاهش پایدار قیمت‌ها را تضمین کند.
از سوی دیگر، نظارت روزانه بر ثبت‌نام و تحویل کالا می‌تواند امکان بررسی موجودی، شناسایی تخلفات و ارزیابی عملکرد واحدهای صنفی را افزایش دهد؛ مشروط بر اینکه اطلاعات سامانه دقیق و به‌روز باشد.
آیا طرح لاستیک و روغن موتور دولتی به شهرستان‌ها می‌رسد؟
بر اساس توضیحات مسئولان، اجرای طرح در تهران مرحله نخست این برنامه است و در صورت موفقیت، امکان گسترش آن به سایر استان‌ها وجود دارد.
با این حال، هنوز زمان‌بندی مشخصی برای آغاز ثبت‌نام در شهرهایی مانند مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز و کرج اعلام نشده است.
گسترش طرح به دیگر شهرها به ظرفیت تأمین کارخانه‌ها، آمادگی شبکه تعاونی‌ها و وجود واحدهای صنفی معتبر بستگی خواهد داشت.
همچنین لازم است نتایج مرحله آزمایشی تهران از نظر تعداد خریداران، میزان عرضه و تأثیر بر قیمت‌ها بررسی شود.
چشم‌انداز بازار لاستیک و روغن موتور در آبان ۱۴۰۵
آغاز توزیع مستقیم لاستیک و روغن موتور در تهران را می‌توان اقدامی برای افزایش شفافیت و سامان‌دهی شبکه فروش دانست.
با این حال، موفقیت آن بیش از آنکه به تعداد مراکز اعلام‌شده وابسته باشد، به موجودی واقعی، دسترسی آسان مصرف‌کنندگان و رعایت قیمت‌های مصوب بستگی دارد.
اجرای صحیح این برنامه می‌تواند هزینه نگهداری خودرو را برای بخشی از خانوارها کاهش دهد و فروش محصولات از مسیرهای رسمی را تقویت کند.
نکته تعیین‌کننده آن است که اعلام فعالیت ۳۰۰ مرکز، به‌تنهایی به معنای تضمین دسترسی همه مالکان خودرو به لاستیک و روغن موتور ارزان‌تر نیست.
در روزهای آینده انتشار نشانی رسمی سامانه، فهرست مراکز فعال، جدول قیمت محصولات و ضوابط دقیق تحویل اهمیت زیادی خواهد داشت.
در مجموع، اگر شبکه توزیع بتواند محصولات موردنیاز را به مقدار کافی و با نرخ مشخص در اختیار مصرف‌کنندگان قرار دهد، طرح جدید ظرفیت آن را دارد که به الگویی برای تنظیم بازار اقلام مصرفی خودرو تبدیل شود؛ الگویی که در صورت موفقیت تهران، امکان توسعه آن به سایر استان‌های کشور نیز وجود خواهد داشت.